ନାନ୍ଯସ୍ମିନ୍ପୁରୁଷେ ସନ୍ତି ଯେ ସତ୍ଯଵତି ଵୈ ଗୁଣାଃ। ପ୍ରଦାନମେଵ ତସ୍ମାନ୍ମେ ରୋଚତେ ଦୁହିତୁସ୍ତଵ
ସତ୍ୟବତୀଙ୍କର ଯେଉଁ ଗୁଣ ଅଛି, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ କେହିଠାରେ ମିଳିବେ ନାହିଁ; ଏହିକାରଣରେ, ମୁଁ ମୋ ଝିଅକୁ ତାଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଖୁସି ଅଛି।
ଅଵିଚାଲ୍ଯମେତଦୁକ୍ତଂ ତଥ୍ଯଂ ଚ ଭଵତା ଵଚଃ। କରିଷ୍ଯାମ୍ଯେତଦେଵଂ ଚ ଗୁରୁର୍ହି ଭଗଵାନ୍ମମ
ଆପଣ କହିଥିବା କଥା ଅଟୁଟ ଏବଂ ସତ୍ୟ; ମୁଁ ଏହିପରି କରିବି, କାରଣ ଆପଣ ମୋର ଗୁରୁ।
ଅଵିଘ୍ନମସ୍ତୁ ସାଵିତ୍ର୍ଯାଃ ପ୍ରଦାନେ ଦୁହିତୁସ୍ତଵ। ସାଧଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ତାଵତ୍ସର୍ଵେଷାଂ ଭଦ୍ରମସ୍ତୁ ଵଃ
ଆପଣଙ୍କ ଝିଅ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେବାରେ କୌଣସି ବାଧା ନ ଆସୁ; ମୁଁ ଏହି କାମ ସଫଳ କରିବି, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ହେଉ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵମୁତ୍ପତ୍ଯ ନାରଦସ୍ତ୍ରିଦିଵଂ ଗତଃ। ରାଜାଽପି ଦୁହିତୁଃ ସଜ୍ଜଂ ଵୈଵାହିକମକାରଯତ୍
ଏପରି କହି, ନାରଦ ଉଠି ଦେବଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ; ରାଜା ମଧ୍ୟ ଝିଅର ବିବାହ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରିଲେ।
ଅଥ କନ୍ଯାପ୍ରଦାନେ ସ ତମେଵାର୍ଥଂ ଵିଚିନ୍ତଯନ୍। ସମାନିତ୍ଯେ ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂଭାଣ୍ଡଂ ଵୈଵାହିକଂ ନୃପଃ
ତାପରେ, ଝିଅକୁ ଦେବା ବିଷୟରେ ଭାବି, ରାଜା ସମସ୍ତ ବିବାହ ସାମଗ୍ରୀ ଏକଠା କଲେ।
ତତୋ ଵୃଦ୍ଧାନ୍ଦ୍ଵିଜାନ୍ସର୍ଵାନୃତ୍ଵିକ୍ସଭ୍ଯପୁରୋହିତାନ୍। ସମାହୂଯ ଦିନେ ପୁଣ୍ଯେ ପ୍ରଯଯୌ ସହ କନ୍ଯଯା
ପରେ, ଏକ ଶୁଭ ଦିନରେ ସେ ସମସ୍ତ ବୃଦ୍ଧ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରିତ୍ବିଜ୍, ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ଝିଅ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ମେଧ୍ଯାରଣ୍ଯଂ ସ ଗତ୍ଵା ଚ ଦ୍ଯୁମତ୍ସେନାଶ୍ରମଂ ନୃପଃ। ପଦ୍ଭ୍ଯାମେଵ ଦ୍ଵିଜୈଃ ସାର୍ଧଂ ରାଜର୍ଷିଂ ତମୁପାଗମତ୍
ସେ ମେଧ୍ୟା ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ, ଦ୍ୟୁମତ୍ସେନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ପଦେ ପଦେ ଗଲେ ଏବଂ ସେଇ ରାଜାର୍ଷିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତତ୍ରାପଶ୍ଯନ୍ମହାଭାଗଂ ସାଲଵୃକ୍ଷମୁପାଶ୍ରିତମ୍। କୌଶ୍ଯାଂ ବୃସ୍ଯାଂ ସମାସୀନଂ ଚକ୍ଷୁର୍ହୀନଂ ନୃପଂ ତଦା
ସେଠାରେ ସେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ଥିଲେ, କୁଶ ଚଉକି ଓ ମୃଗଚର୍ମ ଉପରେ ବସିଥିଲେ ଏବଂ ସାଳ ଗଛ ତଳେ ଅଛନ୍ତି।
ସ ରାଜା ତସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେଃ କୃତ୍ଵାପୂଜାଂ ଯଥାଽର୍ହତଃ। ଵାଚା ସୁନିଯତୋ ଭୂତ୍ଵା ଚକାରାତ୍ମନିଵେଦନମ୍
ସେଇ ରାଜା, ରାଜାର୍ଷିଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଦେଇ, ଶାନ୍ତ ମନେ କଥା କହିଲେ ଏବଂ ନମସ୍କାର କଲେ।
ତସ୍ଯାର୍ଧ୍ଯମାସଂ ଚୈଵ ଗାଂ ଚାଵେଦ୍ଯସ ଧର୍ମଵିତ୍। କିମାଗମନମିତ୍ଯେଵଂ ରାଜା ରାଜାନମବ୍ରଵୀତ୍
ଧର୍ମଜ୍ଞ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଗାଁ ଦେଇ, ପଚାରିଲେ—'ଆପଣ କି କାରଣରେ ଆସିଛନ୍ତି?'
ତସ୍ଯ ସର୍ଵମଭିପ୍ରାଯମିତିକର୍ତଵ୍ଯତାଂ ଚ ତାମ୍। ସତ୍ଯଵନ୍ତଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ସର୍ଵମେଵ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ସେ ରାଜା ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏବଂ କାରଣ, ସତ୍ୟବାନ୍କୁ ନେଇ, ସଫା କହିଦେଲେ।
ସାଵିତ୍ରୀ ନାମ ରାଜର୍ଷେ କନ୍ଯେଯଂ ମମ ଶୋଭନା। ତାଂ ସ୍ଵଧର୍ମେଣ ଧର୍ମଜ୍ଞ ସ୍ନୁଷାର୍ଥେ ତ୍ଵଂ ଗୃହାଣ ମେ
'ହେ ରାଜାର୍ଷି, ସାବିତ୍ରୀ ନାମକ ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ମୋ ଝିଅ; ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ତାଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ବହୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।'
ଚ୍ଯୁତାଃ ସ୍ମ ରାଜ୍ଯାଦ୍ଵନଵାସମାଶ୍ରିତା- ଶ୍ଚରାମ ଧର୍ମଂ ନିଯତାସ୍ତପସ୍ଵିନଃ। କଥଂ ତ୍ଵନର୍ହା ଵନଵାସମାଶ୍ରମେ ସହିଷ୍ଯତି କ୍ଲେଶମିମଂ ସୁତା ତଵ
'ଆମେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଛୁ, ତପସ୍ୟା ଓ ଧର୍ମରେ ଲିନ; ଏମିତି କଷ୍ଟ ଦେଖିବାକୁ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି ଆପଣଙ୍କ ଝିଅ, ସେ କିପରି ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଜୀବନର କଷ୍ଟ ସହିପାରିବେ?'
ସୁଖଂ ଚ ଦୁଃଖଂ ଚ ଭଵାଭଵାତ୍ମକଂ ଯଦା ଵିଜାନାତି ସୁତାଽହମେଵ ଚ। ନ ମଦ୍ଵିଧେ ଯୁଜ୍ଯତେଵାକ୍ଯମୀଦୃଶଂ ଵିନିଶ୍ଚଯେନାଭିଗତୋସ୍ମି ତେ ନୃପ
'ମୋ ଝିଅ ଓ ମୁଁ, ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ, ଆସିବା-ଯିବାର ଗୁଣ ବୁଝିଛୁ; ଏପରି କଥା ମୋ ପରି ଲୋକ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହଁ, ରାଜା, ମୁଁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଆସିଛି।'
ଆଶାଂ ନାର୍ହସି ମେ ହନ୍ତୁଂ ସୌହୃଦାତ୍ପ୍ରଣତସ୍ଯ ଚ। ଅଭିତଶ୍ଚାଗତଂ ପ୍ରେମ୍ଣା ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତୁଂ ନ ମାଽର୍ହସି
'ମୋ ପ୍ରେମ ଓ ସମ୍ମାନ ପାଇଁ, ଆପଣ ମୋର ଆଶା ଭଙ୍ଗ କରିବେ ନାହିଁ; ଏବଂ ମୁଁ ଯିଏ ପ୍ରେମରେ ଆସିଛି, ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବେ ନାହିଁ।'
ଅନୁରୂପୋ ହି ଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ତ୍ଵଂ ମମାହଂ ତଵାପି ଚ। ସ୍ନୁଷାଂ ପ୍ରତୀଚ୍ଛ ମେ କନ୍ଯାଂ ଭାର୍ଯାଂ ସତ୍ଯଵତସ୍ତତଃ
'ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ; ଏହିକାରଣରେ, ମୋ ଝିଅକୁ ସତ୍ୟବାନଙ୍କର ବହୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।'
ପୂର୍ଵମେଵାଭିଲଵିତଃ ସଂବନ୍ଧୋ ମେ ତ୍ଵଯା ସହ। ଭ୍ରଷ୍ଟରାଜ୍ଯସ୍ତ୍ଵହମିତି ତତ ଏତଦ୍ଵିଚାରିତମ୍
'ଆପଣ ସହିତ ଏହି ସମ୍ପର୍କ ପୂର୍ବରୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା ଥିଲା; ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଛି, ଏହିକାରଣରେ ଏହି ବିଷୟ ଭାବିଛି।'
ଅଭିପ୍ରାଯସ୍ତ୍ଵଯଂ ଯୋ ମେ ପୂର୍ଵମେଵାଭିକାଙ୍କ୍ଷିତଃ। ସ ନିର୍ଵର୍ତତୁ ମେଽଦ୍ଯୈଵ କାଙ୍କ୍ଷିତୋ ହ୍ଯସି ମେଽତିଥିଃ
'ମୋର ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ବରୁ ଥିଲା, ଏହି ଦିନ ସେହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉ; ଆପଣ ମୋର ଆଶାର ଅତିଥି।'
ତତଃ ସର୍ଵାନ୍ସମାନାଯ୍ଯ ଦ୍ଵିଜାନାଶ୍ରମଵାସିନଃ। ଯଥାଵିଧି ସମୁଦ୍ଵାହଂ କାରଯାମାସତୁର୍ନୃପୌ
ତାପରେ, ଦୁଇ ରାଜା ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ଯଥାବିଧି ରିତି-ନିୟମରେ ବିବାହ କରାଇଲେ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ସୋଽଶ୍ଵପତିଃ କନ୍ଯାଂ ଯଥାର୍ହଂ ସପରିଚ୍ଛଦମ୍। ଯଯୌ ସ୍ଵମେଵ ଭଵନଂ ଯୁକ୍ତଃ ପରମଯା ମୁଦା
ଅଶ୍ୱପତି ରାଜା ତାଙ୍କ ଝିଅକୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଗହନା ଓ ସହଚରୀମାନେ ସହିତ ଦେଇ, ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ରାଜଭବନକୁ ଫେରିଗଲେ।
ସତ୍ଯଵାନପି ତାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ସର୍ଵଗୁଣାନ୍ଵିତାମ୍। ମୁମୁଦେ ସା ରଚ ରତଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଭର୍ତାରଂ ମନସେପ୍ସିତମ୍
ସତ୍ୟବାନ୍ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଏହି ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ପାଇଁ, ନିଜ ମନର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନେହମୟ ସାଥୀ ମିଳିଥିବାରେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ଗତେ ପିତରି ସର୍ଵାଣି ସଂନ୍ଯସ୍ଯାଭରଣାନି ସା। ଜଗୃହେଵଲ୍କଲାନ୍ଯେଵ ଵସ୍ତ୍ରଂ କାଷାଯମେଵ ଚ
ପିତା ଚାଲିଯିବା ପରେ, ସାବିତ୍ରୀ ସମସ୍ତ ଗହନା ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ କେବଳ ଚଳା ଓ କାଷାୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଲେ।
ପରିଚାରୈର୍ଗୁଣୈଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଶ୍ରଯେଣ ଦମେନ ଚ। ସର୍ଵକାମକ୍ରିଯାଭିଶ୍ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ତୁଷ୍ଟିମାଦଧେ
ସେ ନିଜ ସେବା, ଗୁଣ, ନମ୍ରତା, ଆତ୍ମସଂଯମ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ।
ଶ୍ଵଶ୍ରୂଂ ଶରୀରସତ୍କାରୈଃ ସର୍ଵୈରାଚ୍ଛାଦନାଦିଭିଃ। ଶ୍ଵଶୁରଂ ଦେଵସତ୍କାରୈର୍ଵାଚଃ ସଂଯମନେନ ଚ
ସେ ଶ୍ୱଶୁରୀଙ୍କୁ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ସେବା, ପୋଷାକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ; ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କୁ ଦେବତା ପରି ସମ୍ମାନ ଓ ମୌନ ଭାଷା ଦ୍ୱାରା ଆଦର କରିଥିଲେ।
ତଥୈଵ ପ୍ରିଯଵାଦେନ ନୈଷୁଣେନ ଶମେନ ଚ। ରହଶ୍ଚୈଵୋପଚାରେଣ ଭର୍ତାରଂ ପର୍ଯତୋଷଯତ୍
ସେ ଏହିପରି ମିଠା କଥା, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା ନକରିବା, ଶାନ୍ତି ଓ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଯତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଥିଲେ।
ଏଵଂ ତତ୍ରାଶ୍ରମେ ତେଷାଂ ତଦା ନିଵସତାଂ ସତାମ୍। କାଲସ୍ତପସ୍ଯତାଂ କଶ୍ଚିଦପାକ୍ରାମତ ଭାରତ
ଏଭଳି ଭାବେ ସେମାନେ ଆଶ୍ରମରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠାରେ ବସିଥିବା ବେଳେ, କିଛି ସମୟ ତପସ୍ୟାରେ କଟିଗଲା।
ସାଵିତ୍ର୍ଯାଗ୍ଲାଯମାନାଯାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯାସ୍ତୁ ଦିଵାନିଶମ। ନାରଦେନ ଯଦୁକ୍ତଂ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ମନସି ଵର୍ତତେ
ସାବିତ୍ରୀ ଦିନ ରାତି ଥକି ରହିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମନରେ ନାରଦଙ୍କ କହିଥିବା କଥା ସବୁବେଳେ ଘୁରୁଥିଲା।
ତତଃ କାଲେ ବହୁତିଥେ ଵ୍ଯତିକ୍ରାନ୍ତେ କଦାଚନ। ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ କାଲୋ ମର୍ଵ୍ଯଂ ଯତ୍ରସତ୍ଯଵତା ନୃପ
ଏଭଳି ଅନେକ ଦିନ କଟିଯିବା ପରେ, ଏକ ଦିନ ସତ୍ୟବାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଗଲା, ରାଜନ।
ଗଣଯନ୍ତ୍ଯାଶ୍ଚ ସାଵିତ୍ର୍ଯା ଦିଵସଦିଵସେ ଗତେ। ଯଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ନାରଦେନୋକ୍ତଂ ଵର୍ତତେ ହୃଦି ନିତ୍ଯଶଃ
ସାବିତ୍ରୀ ଦିନକୁ ଦିନ ଗଣନା କରୁଥିଲେ, ନାରଦଙ୍କ କହିଥିବା କଥା ସେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସବୁବେଳେ ରହୁଥିଲା।
ଚତୁର୍ଥେଽହନି ମର୍ତଵ୍ଯମିତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଭାମିନୀ। ଵ୍ରତଂ ତ୍ରିରାତ୍ରମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଦିଵାରାତ୍ରଂ ସ୍ଥିତାଽଭଵତ୍
ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ; ତେଣୁ ତିନି ରାତିର ବ୍ରତ ନେଇ, ଦିନ ରାତି ଅଟୁଟ ରହିଲେ।