ନିତ୍ଯଶଶ୍ଚାର୍ଜଵଂ ତସ୍ମିନ୍ଧୃତିସ୍ତତ୍ରୈଵ ଚ ଧ୍ରୁଵା। ସଂକ୍ଷେପତସ୍ତପୋଵୃଦ୍ଧୈଃ ଶୀଲଵୃଦ୍ଧୈଶ୍ଚ କଥ୍ଯତେ
ତାଙ୍କ ଭିତରେ ସବୁବେଳେ ସରଳତା ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ରହିଛି । ସଂକ୍ଷେପରେ, ତପସ୍ୟା ଓ ଚରିତ୍ରରେ ବୃଦ୍ଧ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି ।
ଗୁଣୈରୁପେତଂ ସର୍ଵୈସ୍ତଂ ଭଗଵନ୍ପ୍ରବ୍ରଵୀଷି ମେ। ଦୋଷାନପ୍ଯସ୍ଯ ମେ ବ୍ରୂହି ଯଦି ସନ୍ତୀହ କେଚନ
ହେ ପୂଜ୍ୟ, ଦୟାକରି ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଗୁଣ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ । ଯଦି କିଛି ଦୋଷ ରହିଛି, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ ।
ଏକ ଏଵାସ୍ଯ ଦୋଷୋ ହି ଗୁଣାନାକ୍ରମ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି। ସ ଚ ଦୋଷଃ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ନ ଶକ୍ଯମତିଵର୍ତିତୁମ୍
ତାଙ୍କର କେବଳ ଗୋଟିଏ ଦୋଷ ଅଛି, ସେ ଗୁଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରହିଛି । ଏହି ଦୋଷକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଦୂର କରିହେବ ନାହିଁ ।
ଏକୋ ଦୋଷୋଽସ୍ତି ନାନ୍ଯୋଽସ୍ଯ ସୋଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ସତ୍ଯଵାନ୍। ସଂଵତ୍ସରେଣ କ୍ଷୀଣାଯୁର୍ଦେହନ୍ଯାସଂ କରିଷ୍ଯତି
ହେ ସତ୍ୟବାନ୍, ତାଙ୍କର କେବଳ ଏକ ଦୋଷ ଅଛି, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ । ଆଜିଠୁ ଏକ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ, ତାଙ୍କର ଆୟୁ ଶେଷ ହେବ ଓ ସେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେବେ ।
ଏହି ସାଵିତ୍ରି ଗଚ୍ଛସ୍ଵ ଅନ୍ଯଂ ଵରଯ ଶୋଭନେ। ତସ୍ଯ ଦୋଷୋ ମହାନେକୋ ଗୁଣାନାକ୍ରମ୍ଯ ଚ ସ୍ଥିତଃ
ଆସ, ସାବିତ୍ରୀ, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ବରଣ କର, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ । ତାଙ୍କର ଏକ ମହାନ୍ ଦୋଷ ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ଛାଡ଼ି ଉପରେ ରହିଛି ।
ଯଥା ମେ ଭଗଵାନାହ ନାରଦୋ ଦେଵସତ୍କୃତଃ। ସଂଵତ୍ସରେଣ ସୋଽଲ୍ପାଯୁର୍ଦେହନ୍ଯାସଂ କରିଷ୍ଯତି
ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ପୂଜିତ ନାରଦ ମୁଁକୁ କହିଥିଲେ, ଏକ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ, ତାଙ୍କର ଅଳ୍ପ ଆୟୁ ଶେଷ ହେବ ଓ ସେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେବେ ।
ସକୃଦଂଶୋ ନିପତତି ସକୃତ୍କନ୍ଯା ପ୍ରଦୀଯତେ। ସ କୃଦାହ ଦଦାନୀତି ତ୍ରୀଣ୍ଯେତାନି ସକୃତ୍ସକୃତେ
ଅଂଶ କେବଳ ଏକଥର ଦିଆଯାଏ, କନ୍ୟା କେବଳ ଏକଥର ବରଣ କରାଯାଏ, ଏବଂ 'ମୁଁ ଦେଉଛି' ବୋଲି କେବଳ ଏକଥର କୁହାଯାଏ—ଏହି ତିନିଟି କାମ କେବଳ ଏକଥର ହୁଏ ।
ଦୀର୍ଘାଯୁରଥଵାଽଲ୍ପାଯୁଃ ସଗୁଣୋ ନିର୍ଗୁଣୋଽପି ଵା। ସକୃଦ୍ଵୃତୋ ମଯା ଭର୍ତା ନ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଵୃଣୋମ୍ଯହମ୍
ଦୀର୍ଘାୟୁ କିମ୍ବା ଅଳ୍ପାୟୁ, ଗୁଣବାନ୍ କିମ୍ବା ନିର୍ଗୁଣ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଏକଥର ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ବରଣ କରିଛି, ଦ୍ୱିତୀୟ କାହାକୁ ମୁଁ ବରଣ କରିବି ନାହିଁ ।
ମନସା ନିଶ୍ଚଯଂ କୃତ୍ଵାତତୋ ଵାଚାଽଭିଧୀଯତେ। କ୍ରିଯତେ କର୍ମଣା ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରମାଣଂ ମେ ମନସ୍ତତଃ
ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରେ, ତାପରେ ମୁଁ କହେ, ପରେ କାମ କରେ—ମୋ ପାଇଁ ମନ ହିଁ ପ୍ରମାଣ ।
ସ୍ଥିରା ବୁଦ୍ଧିର୍ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଵିତ୍ର୍ଯା ଦୁହିତୁସ୍ତଵ। ନୈଷା ଵାରଯିତୁଂ ଶକ୍ଯା ଧର୍ମାଦସ୍ମାତ୍କଥଂଚନ
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ଝିଅ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କର ମନ ଦୃଢ଼ । ସେ କେହିଁ ଭଳି ଧର୍ମପଥରୁ ହଟିପାରିବେ ନାହିଁ ।
ନାନ୍ଯସ୍ମିନ୍ପୁରୁଷେ ସନ୍ତି ଯେ ସତ୍ଯଵତି ଵୈ ଗୁଣାଃ। ପ୍ରଦାନମେଵ ତସ୍ମାନ୍ମେ ରୋଚତେ ଦୁହିତୁସ୍ତଵ
ସତ୍ୟବତୀଙ୍କର ଯେଉଁ ଗୁଣ ଅଛି, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ କେହିଠାରେ ମିଳିବେ ନାହିଁ; ଏହିକାରଣରେ, ମୁଁ ମୋ ଝିଅକୁ ତାଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଖୁସି ଅଛି।
ଅଵିଚାଲ୍ଯମେତଦୁକ୍ତଂ ତଥ୍ଯଂ ଚ ଭଵତା ଵଚଃ। କରିଷ୍ଯାମ୍ଯେତଦେଵଂ ଚ ଗୁରୁର୍ହି ଭଗଵାନ୍ମମ
ଆପଣ କହିଥିବା କଥା ଅଟୁଟ ଏବଂ ସତ୍ୟ; ମୁଁ ଏହିପରି କରିବି, କାରଣ ଆପଣ ମୋର ଗୁରୁ।
ଅଵିଘ୍ନମସ୍ତୁ ସାଵିତ୍ର୍ଯାଃ ପ୍ରଦାନେ ଦୁହିତୁସ୍ତଵ। ସାଧଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ତାଵତ୍ସର୍ଵେଷାଂ ଭଦ୍ରମସ୍ତୁ ଵଃ
ଆପଣଙ୍କ ଝିଅ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେବାରେ କୌଣସି ବାଧା ନ ଆସୁ; ମୁଁ ଏହି କାମ ସଫଳ କରିବି, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ହେଉ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵମୁତ୍ପତ୍ଯ ନାରଦସ୍ତ୍ରିଦିଵଂ ଗତଃ। ରାଜାଽପି ଦୁହିତୁଃ ସଜ୍ଜଂ ଵୈଵାହିକମକାରଯତ୍
ଏପରି କହି, ନାରଦ ଉଠି ଦେବଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ; ରାଜା ମଧ୍ୟ ଝିଅର ବିବାହ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରିଲେ।
ଅଥ କନ୍ଯାପ୍ରଦାନେ ସ ତମେଵାର୍ଥଂ ଵିଚିନ୍ତଯନ୍। ସମାନିତ୍ଯେ ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂଭାଣ୍ଡଂ ଵୈଵାହିକଂ ନୃପଃ
ତାପରେ, ଝିଅକୁ ଦେବା ବିଷୟରେ ଭାବି, ରାଜା ସମସ୍ତ ବିବାହ ସାମଗ୍ରୀ ଏକଠା କଲେ।
ତତୋ ଵୃଦ୍ଧାନ୍ଦ୍ଵିଜାନ୍ସର୍ଵାନୃତ୍ଵିକ୍ସଭ୍ଯପୁରୋହିତାନ୍। ସମାହୂଯ ଦିନେ ପୁଣ୍ଯେ ପ୍ରଯଯୌ ସହ କନ୍ଯଯା
ପରେ, ଏକ ଶୁଭ ଦିନରେ ସେ ସମସ୍ତ ବୃଦ୍ଧ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରିତ୍ବିଜ୍, ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ଝିଅ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ମେଧ୍ଯାରଣ୍ଯଂ ସ ଗତ୍ଵା ଚ ଦ୍ଯୁମତ୍ସେନାଶ୍ରମଂ ନୃପଃ। ପଦ୍ଭ୍ଯାମେଵ ଦ୍ଵିଜୈଃ ସାର୍ଧଂ ରାଜର୍ଷିଂ ତମୁପାଗମତ୍
ସେ ମେଧ୍ୟା ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ, ଦ୍ୟୁମତ୍ସେନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ପଦେ ପଦେ ଗଲେ ଏବଂ ସେଇ ରାଜାର୍ଷିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତତ୍ରାପଶ୍ଯନ୍ମହାଭାଗଂ ସାଲଵୃକ୍ଷମୁପାଶ୍ରିତମ୍। କୌଶ୍ଯାଂ ବୃସ୍ଯାଂ ସମାସୀନଂ ଚକ୍ଷୁର୍ହୀନଂ ନୃପଂ ତଦା
ସେଠାରେ ସେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ଥିଲେ, କୁଶ ଚଉକି ଓ ମୃଗଚର୍ମ ଉପରେ ବସିଥିଲେ ଏବଂ ସାଳ ଗଛ ତଳେ ଅଛନ୍ତି।
ସ ରାଜା ତସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେଃ କୃତ୍ଵାପୂଜାଂ ଯଥାଽର୍ହତଃ। ଵାଚା ସୁନିଯତୋ ଭୂତ୍ଵା ଚକାରାତ୍ମନିଵେଦନମ୍
ସେଇ ରାଜା, ରାଜାର୍ଷିଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଦେଇ, ଶାନ୍ତ ମନେ କଥା କହିଲେ ଏବଂ ନମସ୍କାର କଲେ।
ତସ୍ଯାର୍ଧ୍ଯମାସଂ ଚୈଵ ଗାଂ ଚାଵେଦ୍ଯସ ଧର୍ମଵିତ୍। କିମାଗମନମିତ୍ଯେଵଂ ରାଜା ରାଜାନମବ୍ରଵୀତ୍
ଧର୍ମଜ୍ଞ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଗାଁ ଦେଇ, ପଚାରିଲେ—'ଆପଣ କି କାରଣରେ ଆସିଛନ୍ତି?'
ତସ୍ଯ ସର୍ଵମଭିପ୍ରାଯମିତିକର୍ତଵ୍ଯତାଂ ଚ ତାମ୍। ସତ୍ଯଵନ୍ତଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ସର୍ଵମେଵ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ସେ ରାଜା ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏବଂ କାରଣ, ସତ୍ୟବାନ୍କୁ ନେଇ, ସଫା କହିଦେଲେ।
ସାଵିତ୍ରୀ ନାମ ରାଜର୍ଷେ କନ୍ଯେଯଂ ମମ ଶୋଭନା। ତାଂ ସ୍ଵଧର୍ମେଣ ଧର୍ମଜ୍ଞ ସ୍ନୁଷାର୍ଥେ ତ୍ଵଂ ଗୃହାଣ ମେ
'ହେ ରାଜାର୍ଷି, ସାବିତ୍ରୀ ନାମକ ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ମୋ ଝିଅ; ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ତାଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ବହୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।'
ଚ୍ଯୁତାଃ ସ୍ମ ରାଜ୍ଯାଦ୍ଵନଵାସମାଶ୍ରିତା- ଶ୍ଚରାମ ଧର୍ମଂ ନିଯତାସ୍ତପସ୍ଵିନଃ। କଥଂ ତ୍ଵନର୍ହା ଵନଵାସମାଶ୍ରମେ ସହିଷ୍ଯତି କ୍ଲେଶମିମଂ ସୁତା ତଵ
'ଆମେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଛୁ, ତପସ୍ୟା ଓ ଧର୍ମରେ ଲିନ; ଏମିତି କଷ୍ଟ ଦେଖିବାକୁ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି ଆପଣଙ୍କ ଝିଅ, ସେ କିପରି ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଜୀବନର କଷ୍ଟ ସହିପାରିବେ?'
ସୁଖଂ ଚ ଦୁଃଖଂ ଚ ଭଵାଭଵାତ୍ମକଂ ଯଦା ଵିଜାନାତି ସୁତାଽହମେଵ ଚ। ନ ମଦ୍ଵିଧେ ଯୁଜ୍ଯତେଵାକ୍ଯମୀଦୃଶଂ ଵିନିଶ୍ଚଯେନାଭିଗତୋସ୍ମି ତେ ନୃପ
'ମୋ ଝିଅ ଓ ମୁଁ, ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ, ଆସିବା-ଯିବାର ଗୁଣ ବୁଝିଛୁ; ଏପରି କଥା ମୋ ପରି ଲୋକ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହଁ, ରାଜା, ମୁଁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଆସିଛି।'
ଆଶାଂ ନାର୍ହସି ମେ ହନ୍ତୁଂ ସୌହୃଦାତ୍ପ୍ରଣତସ୍ଯ ଚ। ଅଭିତଶ୍ଚାଗତଂ ପ୍ରେମ୍ଣା ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତୁଂ ନ ମାଽର୍ହସି
'ମୋ ପ୍ରେମ ଓ ସମ୍ମାନ ପାଇଁ, ଆପଣ ମୋର ଆଶା ଭଙ୍ଗ କରିବେ ନାହିଁ; ଏବଂ ମୁଁ ଯିଏ ପ୍ରେମରେ ଆସିଛି, ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବେ ନାହିଁ।'
ଅନୁରୂପୋ ହି ଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ତ୍ଵଂ ମମାହଂ ତଵାପି ଚ। ସ୍ନୁଷାଂ ପ୍ରତୀଚ୍ଛ ମେ କନ୍ଯାଂ ଭାର୍ଯାଂ ସତ୍ଯଵତସ୍ତତଃ
'ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ; ଏହିକାରଣରେ, ମୋ ଝିଅକୁ ସତ୍ୟବାନଙ୍କର ବହୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।'
ପୂର୍ଵମେଵାଭିଲଵିତଃ ସଂବନ୍ଧୋ ମେ ତ୍ଵଯା ସହ। ଭ୍ରଷ୍ଟରାଜ୍ଯସ୍ତ୍ଵହମିତି ତତ ଏତଦ୍ଵିଚାରିତମ୍
'ଆପଣ ସହିତ ଏହି ସମ୍ପର୍କ ପୂର୍ବରୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା ଥିଲା; ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଛି, ଏହିକାରଣରେ ଏହି ବିଷୟ ଭାବିଛି।'
ଅଭିପ୍ରାଯସ୍ତ୍ଵଯଂ ଯୋ ମେ ପୂର୍ଵମେଵାଭିକାଙ୍କ୍ଷିତଃ। ସ ନିର୍ଵର୍ତତୁ ମେଽଦ୍ଯୈଵ କାଙ୍କ୍ଷିତୋ ହ୍ଯସି ମେଽତିଥିଃ
'ମୋର ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ବରୁ ଥିଲା, ଏହି ଦିନ ସେହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉ; ଆପଣ ମୋର ଆଶାର ଅତିଥି।'
ତତଃ ସର୍ଵାନ୍ସମାନାଯ୍ଯ ଦ୍ଵିଜାନାଶ୍ରମଵାସିନଃ। ଯଥାଵିଧି ସମୁଦ୍ଵାହଂ କାରଯାମାସତୁର୍ନୃପୌ
ତାପରେ, ଦୁଇ ରାଜା ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ଯଥାବିଧି ରିତି-ନିୟମରେ ବିବାହ କରାଇଲେ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ସୋଽଶ୍ଵପତିଃ କନ୍ଯାଂ ଯଥାର୍ହଂ ସପରିଚ୍ଛଦମ୍। ଯଯୌ ସ୍ଵମେଵ ଭଵନଂ ଯୁକ୍ତଃ ପରମଯା ମୁଦା
ଅଶ୍ୱପତି ରାଜା ତାଙ୍କ ଝିଅକୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଗହନା ଓ ସହଚରୀମାନେ ସହିତ ଦେଇ, ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ରାଜଭବନକୁ ଫେରିଗଲେ।