ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ପୁରେ ଜାତଃ ସଂଵୃଦ୍ଧଶ୍ଚ ତପୋଵନେ। ସତ୍ଯଵାନନୁରୂପୋ ମେ ଭର୍ତେତି ମନସା ଵୃତଃ
ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହରରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ତପୋବନରେ ବଡ଼ ହେଲେ; ସତ୍ୟବାନ୍ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଯୋଗ୍ୟ, ମୁଁ ମନରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଚୟନ କରିଛି।
ଅହୋ ଵତ ମହତ୍ପାପଂ ସାଵିତ୍ର୍ଯା ନୃପତେ କୃତମ୍। ଅଜାନନ୍ତ୍ଯା ଯଦନଯା ଗୁଣଵାନ୍ସତ୍ଯଵାନ୍ଵୃତଃ
ହାୟ, ରାଜା, ସାବିତ୍ରୀ ଅଜାଣି ଏତେ ଗୁଣବାନ୍ ସତ୍ୟବାନ୍କୁ ଚୟନ କରି, କେତେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ କାରଣ ହେଲେ!
ସତ୍ଯଂ ଵଦତ୍ଯସ୍ଯ ପିତା ସତ୍ଯଂ ମାତା ପ୍ରଭାଷତେ। ତଥାଽସ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ନାମୈତତ୍ସତ୍ଯଵାନିତି
ତାଙ୍କର ବାପା ସତ୍ୟ କହନ୍ତି, ମାଁ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ କହନ୍ତି । ଏହିପରି ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ସତ୍ୟବାନ୍' ବୋଲି ନାମ ଦେଇଥିଲେ ।
ବାଲସ୍ଯାଶ୍ଵାଃ ପ୍ରିଯାଶ୍ଚାସ୍ଯ କରୋତ୍ଯଶ୍ଵାଂଶ୍ଚ ମୃନ୍ମଯାନ୍। ଚିତ୍ରେଽପି ଵିଲିଖତ୍ଯଶ୍ଵାଂଶ୍ଚିତ୍ରାଶ୍ଵ ଇତି ଚୋଚ୍ଯତେ
ଛୁଆବେଳେ ସେ ଘୋଡ଼ାକୁ ବହୁତ ପସନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ମାଟିରେ ଘୋଡ଼ା ତିଆରି କରୁଥିଲେ, ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିଲେ ମଧ୍ୟ ଘୋଡ଼ା ଆଙ୍କୁଥିଲେ । ଏହିକାରଣରେ ତାଙ୍କୁ 'ଚିତ୍ରାଶ୍ୱ' ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।
ଅପୀଦାନୀଂ ସ ତେଜସ୍ଵୀ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ଵା ନୃପାତ୍ମଜଃ। କ୍ଷମାଵାନପି ଵା ଶୃରଃ ସତ୍ଯଵାନ୍ପିତୃଵତ୍ସଲଃ
ସେ ତେଜସ୍ବୀ ରାଜପୁତ୍ର ଏବେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବବେଳି ଭଳି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଏବଂ ବାପାଙ୍କୁ ଭଲପାଉଥିବେ କି ?
ଵିଵସ୍ଵାନିଵ ତେଜସ୍ଵୀ ଵୃହସ୍ପତିସମୋ ମତୌ। ମହେନ୍ଦ୍ର ଇଵନ ଵୀରଶ୍ଚ ଵସୁଧେଵ କ୍ଷମାନ୍ଵିତଃ
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ବୀ, ବୃହସ୍ପତି ପରି ଜ୍ଞାନୀ, ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ବୀର ଏବଂ ମାଟି ପରି ଧୈର୍ୟଶୀଳ ।
ଅପି ରାଜାତ୍ମଜୋ ଦାତା ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଶ୍ଚାପି ସତ୍ଯଵାନ୍। ରୂପଵାନପ୍ଯୁଦାରୋ ଵାଽପ୍ଯଥଵା ପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ
ସେ ରାଜପୁତ୍ର ଦାନଶୀଳ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ସୁନ୍ଦର, ଉଦାର ଏବଂ ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଲାଗେ ।
ସାଂକୃତେ ରନ୍ତିଦେଵସ୍ ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ଦାନତଃ ସମଃ। ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଚ ଶିବିରୌଶୀନରୋ ଯଥା
ଦାନରେ ସେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଅନୁଯାୟୀ ରନ୍ତିଦେବଙ୍କ ସମାନ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ ଏବଂ ସତ୍ୟ କହିବାରେ ଶିବି ଓ ଉଶୀନରଙ୍କ ପରି ।
ଯଯାତିରିଵ ଚୋଦାରଃ ସୋମଵତ୍ପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ। ରୂପେଣାନ୍ଯତମୋଽଶ୍ଵିଭ୍ଯାଂ ଦ୍ଯୁମତ୍ସେନସୁତୋ ବଲୀ
ସେ ଦାନରେ ଯୟାତିଙ୍କ ପରି ଉଦାର, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦେଖିବାକୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ରୂପରେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନେ ପରି, ଦ୍ୟୁମତ୍ସେନଙ୍କ ପୁଅ ବଳବାନ୍ ।
ସ ଵଦାନ୍ଯଃ ସ ତେଜସ୍ଵୀଧୀମାଂଶ୍ଚୈଵ କ୍ଷମାନ୍ଵିତଃ'। ସ ଦାନ୍ତଃ ସ ମୃଦୁଃ ଶୂରଃ ସ ସତ୍ଯଃ ସଂଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ସନ୍ମୈତ୍ରଃ ସୋନସୂଯଶ୍ଚ ସ ହ୍ରୀମାନ୍ଦ୍ଯୁତିମାଂଶ୍ଚ ସଃ
ସେ ଦାନଶୀଳ, ତେଜସ୍ବୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରୁଥିବା, ମୃଦୁ, ବୀର, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିବା, ସଦା ମିତ୍ରଭାବୀ, ଇର୍ଷ୍ୟା ନଥିବା, ଲଜ୍ଜାଶୀଳ ଏବଂ ତେଜମୟ ।
ନିତ୍ଯଶଶ୍ଚାର୍ଜଵଂ ତସ୍ମିନ୍ଧୃତିସ୍ତତ୍ରୈଵ ଚ ଧ୍ରୁଵା। ସଂକ୍ଷେପତସ୍ତପୋଵୃଦ୍ଧୈଃ ଶୀଲଵୃଦ୍ଧୈଶ୍ଚ କଥ୍ଯତେ
ତାଙ୍କ ଭିତରେ ସବୁବେଳେ ସରଳତା ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ରହିଛି । ସଂକ୍ଷେପରେ, ତପସ୍ୟା ଓ ଚରିତ୍ରରେ ବୃଦ୍ଧ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି ।
ଗୁଣୈରୁପେତଂ ସର୍ଵୈସ୍ତଂ ଭଗଵନ୍ପ୍ରବ୍ରଵୀଷି ମେ। ଦୋଷାନପ୍ଯସ୍ଯ ମେ ବ୍ରୂହି ଯଦି ସନ୍ତୀହ କେଚନ
ହେ ପୂଜ୍ୟ, ଦୟାକରି ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଗୁଣ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ । ଯଦି କିଛି ଦୋଷ ରହିଛି, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ ।
ଏକ ଏଵାସ୍ଯ ଦୋଷୋ ହି ଗୁଣାନାକ୍ରମ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି। ସ ଚ ଦୋଷଃ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ନ ଶକ୍ଯମତିଵର୍ତିତୁମ୍
ତାଙ୍କର କେବଳ ଗୋଟିଏ ଦୋଷ ଅଛି, ସେ ଗୁଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରହିଛି । ଏହି ଦୋଷକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଦୂର କରିହେବ ନାହିଁ ।
ଏକୋ ଦୋଷୋଽସ୍ତି ନାନ୍ଯୋଽସ୍ଯ ସୋଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ସତ୍ଯଵାନ୍। ସଂଵତ୍ସରେଣ କ୍ଷୀଣାଯୁର୍ଦେହନ୍ଯାସଂ କରିଷ୍ଯତି
ହେ ସତ୍ୟବାନ୍, ତାଙ୍କର କେବଳ ଏକ ଦୋଷ ଅଛି, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ । ଆଜିଠୁ ଏକ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ, ତାଙ୍କର ଆୟୁ ଶେଷ ହେବ ଓ ସେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେବେ ।
ଏହି ସାଵିତ୍ରି ଗଚ୍ଛସ୍ଵ ଅନ୍ଯଂ ଵରଯ ଶୋଭନେ। ତସ୍ଯ ଦୋଷୋ ମହାନେକୋ ଗୁଣାନାକ୍ରମ୍ଯ ଚ ସ୍ଥିତଃ
ଆସ, ସାବିତ୍ରୀ, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ବରଣ କର, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ । ତାଙ୍କର ଏକ ମହାନ୍ ଦୋଷ ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ଛାଡ଼ି ଉପରେ ରହିଛି ।
ଯଥା ମେ ଭଗଵାନାହ ନାରଦୋ ଦେଵସତ୍କୃତଃ। ସଂଵତ୍ସରେଣ ସୋଽଲ୍ପାଯୁର୍ଦେହନ୍ଯାସଂ କରିଷ୍ଯତି
ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ପୂଜିତ ନାରଦ ମୁଁକୁ କହିଥିଲେ, ଏକ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ, ତାଙ୍କର ଅଳ୍ପ ଆୟୁ ଶେଷ ହେବ ଓ ସେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେବେ ।
ସକୃଦଂଶୋ ନିପତତି ସକୃତ୍କନ୍ଯା ପ୍ରଦୀଯତେ। ସ କୃଦାହ ଦଦାନୀତି ତ୍ରୀଣ୍ଯେତାନି ସକୃତ୍ସକୃତେ
ଅଂଶ କେବଳ ଏକଥର ଦିଆଯାଏ, କନ୍ୟା କେବଳ ଏକଥର ବରଣ କରାଯାଏ, ଏବଂ 'ମୁଁ ଦେଉଛି' ବୋଲି କେବଳ ଏକଥର କୁହାଯାଏ—ଏହି ତିନିଟି କାମ କେବଳ ଏକଥର ହୁଏ ।
ଦୀର୍ଘାଯୁରଥଵାଽଲ୍ପାଯୁଃ ସଗୁଣୋ ନିର୍ଗୁଣୋଽପି ଵା। ସକୃଦ୍ଵୃତୋ ମଯା ଭର୍ତା ନ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଵୃଣୋମ୍ଯହମ୍
ଦୀର୍ଘାୟୁ କିମ୍ବା ଅଳ୍ପାୟୁ, ଗୁଣବାନ୍ କିମ୍ବା ନିର୍ଗୁଣ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଏକଥର ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ବରଣ କରିଛି, ଦ୍ୱିତୀୟ କାହାକୁ ମୁଁ ବରଣ କରିବି ନାହିଁ ।
ମନସା ନିଶ୍ଚଯଂ କୃତ୍ଵାତତୋ ଵାଚାଽଭିଧୀଯତେ। କ୍ରିଯତେ କର୍ମଣା ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରମାଣଂ ମେ ମନସ୍ତତଃ
ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରେ, ତାପରେ ମୁଁ କହେ, ପରେ କାମ କରେ—ମୋ ପାଇଁ ମନ ହିଁ ପ୍ରମାଣ ।
ସ୍ଥିରା ବୁଦ୍ଧିର୍ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଵିତ୍ର୍ଯା ଦୁହିତୁସ୍ତଵ। ନୈଷା ଵାରଯିତୁଂ ଶକ୍ଯା ଧର୍ମାଦସ୍ମାତ୍କଥଂଚନ
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ଝିଅ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କର ମନ ଦୃଢ଼ । ସେ କେହିଁ ଭଳି ଧର୍ମପଥରୁ ହଟିପାରିବେ ନାହିଁ ।
ନାନ୍ଯସ୍ମିନ୍ପୁରୁଷେ ସନ୍ତି ଯେ ସତ୍ଯଵତି ଵୈ ଗୁଣାଃ। ପ୍ରଦାନମେଵ ତସ୍ମାନ୍ମେ ରୋଚତେ ଦୁହିତୁସ୍ତଵ
ସତ୍ୟବତୀଙ୍କର ଯେଉଁ ଗୁଣ ଅଛି, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ କେହିଠାରେ ମିଳିବେ ନାହିଁ; ଏହିକାରଣରେ, ମୁଁ ମୋ ଝିଅକୁ ତାଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଖୁସି ଅଛି।
ଅଵିଚାଲ୍ଯମେତଦୁକ୍ତଂ ତଥ୍ଯଂ ଚ ଭଵତା ଵଚଃ। କରିଷ୍ଯାମ୍ଯେତଦେଵଂ ଚ ଗୁରୁର୍ହି ଭଗଵାନ୍ମମ
ଆପଣ କହିଥିବା କଥା ଅଟୁଟ ଏବଂ ସତ୍ୟ; ମୁଁ ଏହିପରି କରିବି, କାରଣ ଆପଣ ମୋର ଗୁରୁ।
ଅଵିଘ୍ନମସ୍ତୁ ସାଵିତ୍ର୍ଯାଃ ପ୍ରଦାନେ ଦୁହିତୁସ୍ତଵ। ସାଧଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ତାଵତ୍ସର୍ଵେଷାଂ ଭଦ୍ରମସ୍ତୁ ଵଃ
ଆପଣଙ୍କ ଝିଅ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେବାରେ କୌଣସି ବାଧା ନ ଆସୁ; ମୁଁ ଏହି କାମ ସଫଳ କରିବି, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ହେଉ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵମୁତ୍ପତ୍ଯ ନାରଦସ୍ତ୍ରିଦିଵଂ ଗତଃ। ରାଜାଽପି ଦୁହିତୁଃ ସଜ୍ଜଂ ଵୈଵାହିକମକାରଯତ୍
ଏପରି କହି, ନାରଦ ଉଠି ଦେବଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ; ରାଜା ମଧ୍ୟ ଝିଅର ବିବାହ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରିଲେ।
ଅଥ କନ୍ଯାପ୍ରଦାନେ ସ ତମେଵାର୍ଥଂ ଵିଚିନ୍ତଯନ୍। ସମାନିତ୍ଯେ ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂଭାଣ୍ଡଂ ଵୈଵାହିକଂ ନୃପଃ
ତାପରେ, ଝିଅକୁ ଦେବା ବିଷୟରେ ଭାବି, ରାଜା ସମସ୍ତ ବିବାହ ସାମଗ୍ରୀ ଏକଠା କଲେ।
ତତୋ ଵୃଦ୍ଧାନ୍ଦ୍ଵିଜାନ୍ସର୍ଵାନୃତ୍ଵିକ୍ସଭ୍ଯପୁରୋହିତାନ୍। ସମାହୂଯ ଦିନେ ପୁଣ୍ଯେ ପ୍ରଯଯୌ ସହ କନ୍ଯଯା
ପରେ, ଏକ ଶୁଭ ଦିନରେ ସେ ସମସ୍ତ ବୃଦ୍ଧ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରିତ୍ବିଜ୍, ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ଝିଅ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ମେଧ୍ଯାରଣ୍ଯଂ ସ ଗତ୍ଵା ଚ ଦ୍ଯୁମତ୍ସେନାଶ୍ରମଂ ନୃପଃ। ପଦ୍ଭ୍ଯାମେଵ ଦ୍ଵିଜୈଃ ସାର୍ଧଂ ରାଜର୍ଷିଂ ତମୁପାଗମତ୍
ସେ ମେଧ୍ୟା ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ, ଦ୍ୟୁମତ୍ସେନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ପଦେ ପଦେ ଗଲେ ଏବଂ ସେଇ ରାଜାର୍ଷିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତତ୍ରାପଶ୍ଯନ୍ମହାଭାଗଂ ସାଲଵୃକ୍ଷମୁପାଶ୍ରିତମ୍। କୌଶ୍ଯାଂ ବୃସ୍ଯାଂ ସମାସୀନଂ ଚକ୍ଷୁର୍ହୀନଂ ନୃପଂ ତଦା
ସେଠାରେ ସେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ଥିଲେ, କୁଶ ଚଉକି ଓ ମୃଗଚର୍ମ ଉପରେ ବସିଥିଲେ ଏବଂ ସାଳ ଗଛ ତଳେ ଅଛନ୍ତି।
ସ ରାଜା ତସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେଃ କୃତ୍ଵାପୂଜାଂ ଯଥାଽର୍ହତଃ। ଵାଚା ସୁନିଯତୋ ଭୂତ୍ଵା ଚକାରାତ୍ମନିଵେଦନମ୍
ସେଇ ରାଜା, ରାଜାର୍ଷିଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଦେଇ, ଶାନ୍ତ ମନେ କଥା କହିଲେ ଏବଂ ନମସ୍କାର କଲେ।
ତସ୍ଯାର୍ଧ୍ଯମାସଂ ଚୈଵ ଗାଂ ଚାଵେଦ୍ଯସ ଧର୍ମଵିତ୍। କିମାଗମନମିତ୍ଯେଵଂ ରାଜା ରାଜାନମବ୍ରଵୀତ୍
ଧର୍ମଜ୍ଞ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଗାଁ ଦେଇ, ପଚାରିଲେ—'ଆପଣ କି କାରଣରେ ଆସିଛନ୍ତି?'