ତତଃ ସୀତାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଵିଭୀଷଣପୁରସ୍କୃତାମ୍। ଅଵିନ୍ଧ୍ଯୋ ନାମ ସୁପ୍ରଜ୍ଞୋ ଵୃଦ୍ଧାମାତ୍ଯୋ ଵିନିର୍ଯଯୌ
ତାପରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗ କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ବୃଦ୍ଧ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମନ୍ତ୍ରୀ ଅବିନ୍ଧ୍ୟ ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି ବାହାରିଲେ।
ଉଵାଚ ଚ ମହାତ୍ମାନଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ଦୈନ୍ଯମାସ୍ଥିତମ୍। ପ୍ରତୀଚ୍ଛ ଦେଵୀଂ ସଦ୍ଵୃତ୍ତାଂ ମହାତ୍ମଞ୍ଜାନକୀମିତି
ସେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ମହାତ୍ମା କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ମହାନ, ନୀତିବାନ୍ ଜାନକୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।'
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ମାଦଵତୀର୍ଯ ରଥୋତ୍ତମାତ୍। ବାଷ୍ପେଣାପିହିତାଂ ସୀତାଂ ଦଦର୍ଶେକ୍ଷ୍ଵାକୁନନ୍ଦନଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶଜ ରାମ ତାଙ୍କ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥରୁ ଅବତରି, ଅଶ୍ରୁ ଝରୁଥିବା ମୁହଁ ଢାକିଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ଯାନସ୍ଥାଂ ଶୋକକର୍ଶିତାମ୍। ମଲୋପଚିତସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ଜଟିଲାଂ କୃଷ୍ଣଵାସସମ୍
ସେଠାରେ ରାମ ଦେଖିଲେ—ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ସୁନ୍ଦର, ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୀଣ, ଗାଁଧ ଲାଗିଥିବା ଦେହ, ଜଟା ଓ କଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ସୀତା ଯାନରେ ଦଣ୍ଡାଇଛନ୍ତି।
ଉଵାଚ ରାମୋ ଵୈଦେହୀଂ ପରାମର୍ଶଵିଶଙ୍କିତଃ। `ଲକ୍ଷଯିତ୍ଵେଙ୍ଗିତଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରିଯଂ ତସ୍ଯୈ ନିଵେଦ୍ଯ ସଃ
ରାମ, ସୀତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଙ୍ଗিত ଧ୍ୟାନ ଦେଇ, ସ୍ପର୍ଶ କରିବାକୁ ଦ୍ୱିଧା ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବାର୍ତ୍ତା ଜଣେଇଲେ।
ଗଚ୍ଛ ଵୈଦେହି ମୁକ୍ତା ତ୍ଵଂ ଯତ୍କାର୍ଯଂ ତନମଯା କୃତମ୍। ମାମାସାଦ୍ଯପତିଂ ଭଦ୍ରେ ନ ତ୍ଵଂ ରାକ୍ଷସଵେଶ୍ମନି। ଜରାଂ ଵ୍ରଜେଥା ଇତିମେ ନିହତୋସୌ ନିଶାଚରଃ
ଯାଅ, ହେ ବୈଦେହୀ, ତୁମେ ଏବେ ମୁକ୍ତ; ଯେ କାମ କରିବା ଦରକାର ଥିଲା, ସେଟି ମୁଁ କରିଦେଇଛି। ହେ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏବେ ମୋତେ ପତି ଭାବେ ପାଇଛ, ତୁମେ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବାକୁ କିମ୍ବା ସେଠାରେ ବୃଦ୍ଧ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ; ସେ ରାତିର ଚରଣ କ୍ଷୟ ହୋଇଯାଇଛି।
କଥଂ ହ୍ଯସ୍ମଦ୍ଵିଧୋ ଜାତୁ ଜାନନ୍ଧର୍ମଵିନିଶ୍ଚଯମ୍। ପରହସ୍ତଗତାଂ ନାରୀଂ ମୁହୂର୍ତମପି ଧାରଯେତ୍
ମୋ ପରି ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ କେମିତି ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କର ହାତରେ ପଡ଼ିଥିବା ଜଣେ ଜଣାଣୀକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ରଖିପାରିବ?
ସୁଵୃତ୍ତାମସୁଵୃତ୍ତାଂ ଵାଽପ୍ଯହଂ ତ୍ଵାମଦ୍ଯ ମୈଥିଲି। ନୋତ୍ସହେ ପରିଭୋଗାଯ ଶ୍ଵାଵଲୀଢଂ ହଵିର୍ଯଥା
ମୈଥିଳୀ, ତୁମେ ଭଲ କି ଖରାପ ଯେହେଉଁ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଚାହେଁନି, ଯେପରି ଏକ କୁକୁର ଚୁମିଥିବା ହବିଷ୍ୟକୁ କେହି ଖାଏ ନାହିଁ।
ତତଃ ସା ସହସା ବାଲା ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦାରୁଣଂ ଵଚଃ। ପପାତ ଦେଵୀ ଵ୍ଯଥିତା ନିକୃତ୍ତା କଦଲୀ ଯଥା
ସେଇ ସମୟରେ, ସେ ଅପରୁପା କନ୍ୟା ଏହି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ଭରି ହଠାତ୍ ଭାବେ ଛିଣ୍ଡା କଦଳୀ ଗଛ ପରି ଭୂଇଁକୁ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଯୋପ୍ଯସ୍ଯା ହର୍ଷସଂଭୂତୋ ମୁଖରାଗଃ ପୁରାଽଭଵତ୍। କ୍ଷଣେନ ସପୁନର୍ନଷ୍ଟୋ ନିଃଶ୍ଵାସାଦିଵ ଦର୍ପଣେ
ଯେ ଆନନ୍ଦର ରଙ୍ଗ ପୂର୍ବେ ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସେହି ରଙ୍ଗ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ହରାଇଗଲା, ଯେପରି ଦମ୍ ଦର୍ପଣରୁ ହଟିଯାଏ।
ତତସ୍ତେ ହରଯଃ ସର୍ଵେ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାମଭାଷିତମ୍। ଗତାସୁକଲ୍ପା ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟା ବଭୂଵୁଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣାଃ
ତାପରେ ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଜଣେ ମୃତ ଲୋକ ପରି ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ଓ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହୋଇଗଲେ।
ତତୋ ଦେଵୋ ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଵିମାନେନ ଚତୁର୍ମୁଖଃ। ପଦ୍ମଯୋନିର୍ଜଗତ୍ସ୍ରଷ୍ଟା ଦର୍ଶଯାମାସ ରାଘଵମ୍
ତାପରେ ଚାରିମୁହଁ ଥିବା, ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ବିଶ୍ୱସୃଷ୍ଟା ଦେବତା ଏକ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ରାମଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।
ଶକ୍ରଶ୍ଚାଗ୍ନିଶ୍ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚଯମୋ ଵରୁଣ ଏଵ ଚ। ଯକ୍ଷାଧିପଶ୍ଚ ଭଗଵାଂସ୍ତଥା ସପ୍ତର୍ଷଯୋଽମଲାଃ
ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଯମ, ବରୁଣ, ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ଓ ସପ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ରାଜା ଦଶରଥଶ୍ଚୈଵ ଦିଵ୍ଯଭାସ୍ଵରମୂର୍ତିମାନ୍। ଵିମାନେନ ମହାର୍ହେଣ ହଂସଯୁକ୍ତେନ ଭାସ୍ଵତା
ଦଶରଥ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଆଭା ଥିବା ଦେହରେ, ହଁସ ଯୁକ୍ତ ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ଦୀପ୍ତିମାନ ବିମାନରେ ଆସିଲେ।
ତତୋଽନ୍ତରିକ୍ଷଂ ତତ୍ସର୍ଵଂଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସଂକୁଲମ୍। ଶୁଶୁଭେ ତାରକାଚିତ୍ରଂ ଶରଦୀଵ ନଭସ୍ତଲମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଆକାଶ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଭରିଥିବା, ତାରା ରେ ଶୋଭିତ ଶରଦ ରାତିର ଆକାଶ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତତ ଉତ୍ଥାଯ ଵୈଦେହୀ ତେଷାଂ ମଧ୍ଯଯଶସ୍ଵିନୀ। ଉଵାଚ ଵାକ୍ଯଂ କଲ୍ଯାଣୀ ରାମଂ ପୃଥୁଲଵକ୍ଷସମ୍
ତାପରେ ମଧ୍ୟରେ ଖ୍ୟାତି ଥିବା ବୈଦେହୀ ଉଠି, ଶୁଭ ଚରିତ୍ର ଥିବା ସେ, ଚଉଡ଼ା ଛାତି ଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ରାଜପୁତ୍ର ନ ତେ କୋପଂ କରୋମି ଵିଦିତାହି ମେ। ଗତିଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ନରାଣାଂ ଚ ଶୃଣୁ ଚଦଂ ଵଚୋ ମମ
ରାଜପୁତ୍ର, ମୁଁ ତୁମକୁ କ୍ରୋଧିତ କରୁନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ଜାଣେ ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ କଣ; ଏବେ ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ଅନ୍ତଶ୍ଚରତିଭୂତାନାଂ ମାତରିଶ୍ଵା ସଦାଗତିଃ। ସ ମେ ଵିମୁଞ୍ଚତୁ ପ୍ରାଣାନ୍ଯଦି ପାପଂ ଚରାମ୍ଯହମ୍
ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଚଳିଥାଏ, ସେଇ ବାୟୁ ସଦା ମୋର ସାକ୍ଷୀ; ଯଦି ମୁଁ କିଛି ଅପରାଧ କରିଥାଏ, ସେ ମୋର ପ୍ରାଣ ନେଉ।
ଅଗ୍ନିରାପସ୍ତଥାଽଽକାଶଂ ପୃଥିଵୀ ଵାଯୁରେଵ ଚ। ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ତୁ ମମ ପ୍ରାଣାନ୍ଯଦି ପାପଂ ଚରାମ୍ଯହମ୍
ଅଗ୍ନି, ପାଣି, ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ ଓ ବାୟୁ ମୋର ପ୍ରାଣ ନେଉ, ଯଦି ମୁଁ କିଛି ପାପ କରିଥାଏ।
ଯଥାଽହଂ ତ୍ଵଦୃତେଵୀର ନାନ୍ଯଂସ୍ଵପ୍ନେଽପ୍ଯଚିନ୍ତଯମ୍। ତଥା ମେ ଦେଵ ନିର୍ଦିଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵମେଵ ହି ପତିର୍ଭଵ
ହେ ବୀର, ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରିନଥିଲି; ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରୁନ୍ତୁ—ତୁମେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀ।
ତତୋଽନ୍ତରିକ୍ଷେ ଵାଗାରୀତ୍ସୁଭଗା ଲୋକସାକ୍ଷିଣୀ। ପୁଣ୍ଯାସଂହର୍ଷଣୀ ତେଷାଂ ଵାନରାଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ତାପରେ ଆକାଶରେ ଏକ ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା, ସମସ୍ତ ଲୋକ ସାକ୍ଷୀ ହେଲେ, ଏହା ବଡ଼ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଦେଲା।
ବୋଭୋ ରାଘଵ ସତ୍ଯଂ ଵୈ ଵାଯୁରସ୍ମି ସଦାଗତିଃ। ଅପାପା ମୈଥିଲୀ ରାଜନ୍ସଂଗଚ୍ଛସହଭାର୍ଯଯା
ହେ ରାଘବ, ମୁଁ ବାୟୁ, ସଦା ଚଳିଥାଏ; ମୈଥିଳୀ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ରାଜା—ତୁମେ ତୁମ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଯାଅ।
ଅହମନ୍ତଃଶରୀରସ୍ଥୋ ଭୂତାନାଂ ରଘୁନନ୍ଦନ। ସୁସୂକ୍ଷ୍ମମପି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ମୈଥିଲୀନାପରାଧ୍ଯତି
ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶରୀର ଭିତରେ ବସିଥାଏ, ହେ ରଘୁବଂଶୀ; ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଛୁଁଇନାହିଁ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ।
ରସାଵୈ ମତ୍ପ୍ରସୂତା ହି ଭୂତଦେହେଷୁ ରାଘଵ। ଅହଂଵୈ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରବ୍ରଵୀମି ମୈଥିଲୀ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯତାମ୍
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶରୀରର ରସ ମୋଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ହେ ରାଘବ; ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି—ମୈଥିଳୀକୁ ଗ୍ରହଣ କର।
ଧର୍ମୋଽହମସ୍ମି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସାକ୍ଷୀ ଲୋକସ୍ଯ କର୍ମଣାମ୍। ଶୁଭାଶୁଭାନାଂ ସୀତେଯମପାପା ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯତାମ୍
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ମୁଁ ନିଜେ ଧର୍ମ, ସମସ୍ତ ଲୋକର କର୍ମର ସାକ୍ଷୀ। ହେ ସୀତା, ତୁମେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉ।
ପୁତ୍ର ନୈତଦିହାଶ୍ଚର୍ଯଂ ତ୍ଵଯି ରାଜର୍ଷିଧର୍ମଣି। ସାଧୋ ସଦ୍ଵୃତ୍ତ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଶୃଣୁ ଚେଦଂ ଵଚୋ ମମ
ପୁଆ, ତୁମେ ରାଜା ଋଷିଙ୍କର ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବାରୁ ଏହି କଥା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ। ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ନୀତିବାନ ଓ ସଦ୍ବ୍ରତ ଥିବା, ଏବେ ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ଶତ୍ରୁରେଷ ତ୍ଵଯା ଵୀର ଦେଵଗନଧର୍ଵଭୋଗିନାମ୍। ଯକ୍ଷାଣାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ମହର୍ଷୀଣାଂ ଚ ପାତିତଃ
ହେ ବୀର, ତୁମେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ଯକ୍ଷ, ଦାନବ ଓ ମହାଋଷିମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁକୁ ବଧ କରିଛ।
ଅଵଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ମତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ପୁରାଽଭଵତ୍। କସ୍ମାଚ୍ଚିତ୍କାରଣାତ୍ପାପଃ କଂଚିତ୍କାଲମୁପେକ୍ଷିତଃ
ମୋର କୃପାରୁ ସେ ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅବଧ୍ୟ ଥିଲା। କିଛି କାରଣରୁ ସେ ପାପୀ କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବହେଳିତ ହୋଇଥିଲା।
ଵଧାର୍ଥମାତ୍ମନସ୍ତେନ ହୃତା ସୀତା ଦୁରାତ୍ମନା। ନଲକୂବରଶାପେନ ରକ୍ଷା ଚାସ୍ଯାଃ କୃତା ମଯା
ନିଜ ନାଶ ପାଇଁ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନେ ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ କରିଥିଲା। ନଳକୂବରଙ୍କର ଶାପରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ କରିଥିଲି।
ଯଦି ହ୍ଯକାମାମାସେଵେତ୍ସ୍ତରିଯମନ୍ଯାମପି ଧ୍ରୁଵମ୍। ଶତଧାଽସ୍ଯ ଫଲେନ୍ମୂର୍ଧା ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସୋଭଵତ୍ପୁରା
ଯଦି ସେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ବିପରୀତ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜଣେ ଜନୀଙ୍କୁ ଛୁଁଇଥାନ୍ତା, ତେବେ ପୂର୍ବରୁ କହାଯାଇଥିବା ପରି, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଶତ ଖଣ୍ଡ ହୋଇଯିବା ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲା।