ହାହାକୁତାନି ଭୂତାନି ରାଵଣେ ସମଭିଦ୍ରୁତେ। ସିଂହନାଦାଃ ସପଟହାଦିତି ଦିଵ୍ଯାସ୍ତଥାଽନଦନ୍
ରାବଣଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ହେବା ସମୟରେ, ଭୂତମାନେ 'ହା ହା' ବୋଲି କରୁନାଦ କଲେ ଓ ଦିବ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କଲେ, ଢୋଳ ମାଡ଼ିଲା।
[ଦଶକନ୍ଧରରାଜସୂନ୍ଵୋସ୍ତଥା ଯୁଦ୍ଧମଭୂନ୍ମହତ୍। ଅଲବ୍ଧୋପମମନ୍ଯତ୍ରତଯୋରେଵ ତଥାଽଭଵତ୍ ।।]
[ଦଶମୁଖୀ ରାଜା ଓ ରାଜାପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ତାଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ସହିତ ତୁଳନୀୟ ନୁହେଁ।]
ସରାମାଯ ମହାଘୋରଂ ଵିସସର୍ଜ ନିଶାଚରଃ। ଶୂଲମିନ୍ଦ୍ରାଶନିପ୍ରଖ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡଭିଵୋଦ୍ଯତମ୍
ତାପରେ, ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଦାନବ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ପରି ଉଠାଇ ଏକ ବଡ଼ ଶୂଳ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତଚ୍ଛୂଲଂ ସତ୍ଵରଂ ରାମଶ୍ଚଚ୍ଛେଦ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁଷ୍କରଂ କର୍ମ ରାଵଣଂ ଭଯମାଵିଶତ୍
ସେଇ ଶୂଳକୁ ରାମ ତୁରନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ କାଟିଦେଲେ; ଏହି କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ରାବଣଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ଆସିଗଲା।
ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସସର୍ଜାଶୁ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ଶିତାଞ୍ଛରାନ୍। ସହସ୍ରାଯୁତଶୋ ରାମେ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
ତାପରେ, କ୍ରୋଧିତ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ତୁରନ୍ତ ହଜାର ହଜାର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତତୋ ଭୁଶୁଣ୍ଡୀଃ ଶୂଲାନି ମୁସଲାନି ପରଶ୍ଵଥାନ୍। ଶକ୍ତୀଶ୍ଚ ଵିଵିଧାକାରାଃ ଶତଘ୍ନୀଶ୍ଚ ଶିତାନ୍କ୍ଷୁରାନ୍
ତାପରେ ସେ ଭୁଶୁଣ୍ଡି, ଶୂଳ, ମୁସଳ, ପରଶୁ, ବିଭିନ୍ନ ଆକାରର ଶକ୍ତି, ଶତଘ୍ନୀ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କ୍ଷୁର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତାଂ ମାଯାଂଵିଵିଧାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ। ଭଯାତ୍ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ ସର୍ଵେ ଵାନରାଃ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍
ଦଶମୁଖୀ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମାୟା ଦେଖି ସମସ୍ତ ବାନର ଭୟରେ ସବୁ ଦିଗରେ ପଳାଇଗଲେ।
ତତଃ ସୁପତ୍ରଂ ସୁମୁଖଂହେମପୁଙ୍ଗଂ ଶରୋତ୍ତମମ୍। ତୂଣାଦାଦାଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରେଣ ଯୁଯୋଜ ହ
ତାପରେ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ତାଙ୍କ ତୁଣୀରୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପଙ୍ଖ ଥିବା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ ଓ ସୁନା ଦଣ୍ଡ ଥିବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବାଣ ନେଇ, ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ସହିତ ସଜାଇଲେ।
ତଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯବାଣଂ ରାମେଣ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରେଣାନୁମନ୍ତ୍ରିତମ୍। ଜହୃଷୁର୍ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶକ୍ରପୁରୋଗମାଃ
ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇଥିବା ସେଇ ବାଣଟିକୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ଅଲ୍ପାଵଶେଷମାଯୁଶ୍ଚ ତତୋଽମନ୍ଯନ୍ତ ରକ୍ଷସଃ। ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରୋଦୀରଣାଚ୍ଛତ୍ରୋର୍ଦେଵଦାନଵକିଂନରାଃ
ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ାଯିବା ପରେ, ଦେବତା, ଦାନବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଭାବିଲେ ଯେ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଏବେ ଅତି କମ୍ ଅଛି।
ତତଃ ସସର୍ଜ ତଂ ରାମଃ ଶରମପ୍ରତିମୌଜସମ୍। ରାଵଣାନ୍ତକରଂ ଘୋରଂ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡମିଵୋଦ୍ଯତମ୍
ତାପରେ ରାମ ଏହି ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣଟିକୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ରାବଣଙ୍କ ସଂହାର ପାଇଁ ଉଦ୍ଧିଷ୍ଟ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଉଠିଥିଲା।
ମୁକ୍ତମାତ୍ରେଣ ରାମେଣ ଦୂରାକୃଷ୍ଟେନ ଭାରତ। ସ ତେନ ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସରଥଃ ସାଶ୍ଵସାରଥିଃ। ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ମହାଜ୍ଵାଲେନାଗ୍ନିନାଭିପରିପ୍ଲୁତଃ
ଓ ଭାରତ, ରାମ ଦୂରରୁ ଏହି ବାଣଟି ଛାଡ଼ିବା ସାଥି ସାଥି, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କ ରଥ, ଘୋଡା ଓ ସାରଥି ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିରେ ଘେରାଯାଇ ଦହିଗଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାସ୍ତ୍ରିଦଶାଃ ସହଗନ୍ଧର୍ଵଚାରଣାଃ। ନିହତଂ ରାଵଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମେଣାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା
ତାପରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଚାରଣମାନେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାବଣ ନିହତ ହେବାକୁ ଦେଖି ବଡ଼ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ତତ୍ଯଜୁସ୍ତଂ ମହାଭାଗଂ ପଞ୍ଚଭୂତାନି ରାଵଣମ୍। ଭ୍ରଂଶିତଃ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ସ ହି ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରତେଜସା
ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତ ରାବଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରର ତେଜରେ ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ତଳେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଶରୀରଧାତଵୋ ହ୍ଯସ୍ ମାସଂ ରୁଧିରମେଵ ଚ। ନେଶୁର୍ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରନିର୍ଦଗ୍ଦା ନ ଚ ଭସ୍ମାପ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରର ତାପରେ ଶରୀରର ରସ ଓ ରକ୍ତ ତିକେ ମଧ୍ୟ ଟିକିପାରିଲା ନାହିଁ; ଏଠାରେ ଆଗୁଣ ଲାଗିଥିବା ଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯିଲା ନାହିଁ।
ସ ହତ୍ଵା ରାଵଯଣଂ କ୍ଷୁଦ୍ରଂ ରାକ୍ଷସେନଦ୍ରଂ ସୁରଦ୍ଵିଷମ୍। ବଭୂଵ ହୃଷ୍ଟଃ ସସୁହୃଦ୍ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ
ଅପମାନଜନକ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରି, ରାମ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ।
ତତୋ ହତେ ଦଶଗ୍ରୀଵେ ଦେଵାଃ ସର୍ଷିପୁରୋଗମାଃ। ଆଶୀର୍ଭିର୍ଜଯଯୁକ୍ତାଭିରାନର୍ଚୁସ୍ତଂ ମହାଭୁଜମ୍
ତାପରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ବିଜୟ କଥା କହି, ସେଇ ବଳବାନ୍ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ରାମଂ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷଂ ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ସର୍ଵଦେଵତାଃ। ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷୈଶ୍ଚ ଵାଗ୍ଭିଶ୍ଚ ତ୍ରିଦଶାଲଯାଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅରବିନ୍ଦ ନୟନ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ମଧୁର କଥା କହିଲେ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ରଣେ ରାମଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାଗତମ୍। ତନ୍ମହୋତ୍ସଵସଂକାଶମାସୀଦାକାଶମଚ୍ଯୁତ
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରାମଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଫେରିଗଲେ; ଆକାଶଟି ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ।
ତତୋ ହତ୍ଵା ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ଲଙ୍କାଂ ରାମୋ ମହାଯଶାଃ। ଵିଭୀଷଣାଯ ପ୍ରଦଦୌ ପ୍ରଭୁଃ ପରପୁରଂଜଯଃ
ତାପରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରି, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାମ ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜୟୀ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଲଙ୍କା ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ।
ତତଃ ସୀତାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଵିଭୀଷଣପୁରସ୍କୃତାମ୍। ଅଵିନ୍ଧ୍ଯୋ ନାମ ସୁପ୍ରଜ୍ଞୋ ଵୃଦ୍ଧାମାତ୍ଯୋ ଵିନିର୍ଯଯୌ
ତାପରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗ କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ବୃଦ୍ଧ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମନ୍ତ୍ରୀ ଅବିନ୍ଧ୍ୟ ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି ବାହାରିଲେ।
ଉଵାଚ ଚ ମହାତ୍ମାନଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ଦୈନ୍ଯମାସ୍ଥିତମ୍। ପ୍ରତୀଚ୍ଛ ଦେଵୀଂ ସଦ୍ଵୃତ୍ତାଂ ମହାତ୍ମଞ୍ଜାନକୀମିତି
ସେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ମହାତ୍ମା କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ମହାନ, ନୀତିବାନ୍ ଜାନକୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।'
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ମାଦଵତୀର୍ଯ ରଥୋତ୍ତମାତ୍। ବାଷ୍ପେଣାପିହିତାଂ ସୀତାଂ ଦଦର୍ଶେକ୍ଷ୍ଵାକୁନନ୍ଦନଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶଜ ରାମ ତାଙ୍କ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥରୁ ଅବତରି, ଅଶ୍ରୁ ଝରୁଥିବା ମୁହଁ ଢାକିଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ଯାନସ୍ଥାଂ ଶୋକକର୍ଶିତାମ୍। ମଲୋପଚିତସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ଜଟିଲାଂ କୃଷ୍ଣଵାସସମ୍
ସେଠାରେ ରାମ ଦେଖିଲେ—ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ସୁନ୍ଦର, ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୀଣ, ଗାଁଧ ଲାଗିଥିବା ଦେହ, ଜଟା ଓ କଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ସୀତା ଯାନରେ ଦଣ୍ଡାଇଛନ୍ତି।
ଉଵାଚ ରାମୋ ଵୈଦେହୀଂ ପରାମର୍ଶଵିଶଙ୍କିତଃ। `ଲକ୍ଷଯିତ୍ଵେଙ୍ଗିତଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରିଯଂ ତସ୍ଯୈ ନିଵେଦ୍ଯ ସଃ
ରାମ, ସୀତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଙ୍ଗিত ଧ୍ୟାନ ଦେଇ, ସ୍ପର୍ଶ କରିବାକୁ ଦ୍ୱିଧା ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବାର୍ତ୍ତା ଜଣେଇଲେ।
ଗଚ୍ଛ ଵୈଦେହି ମୁକ୍ତା ତ୍ଵଂ ଯତ୍କାର୍ଯଂ ତନମଯା କୃତମ୍। ମାମାସାଦ୍ଯପତିଂ ଭଦ୍ରେ ନ ତ୍ଵଂ ରାକ୍ଷସଵେଶ୍ମନି। ଜରାଂ ଵ୍ରଜେଥା ଇତିମେ ନିହତୋସୌ ନିଶାଚରଃ
ଯାଅ, ହେ ବୈଦେହୀ, ତୁମେ ଏବେ ମୁକ୍ତ; ଯେ କାମ କରିବା ଦରକାର ଥିଲା, ସେଟି ମୁଁ କରିଦେଇଛି। ହେ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏବେ ମୋତେ ପତି ଭାବେ ପାଇଛ, ତୁମେ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବାକୁ କିମ୍ବା ସେଠାରେ ବୃଦ୍ଧ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ; ସେ ରାତିର ଚରଣ କ୍ଷୟ ହୋଇଯାଇଛି।
କଥଂ ହ୍ଯସ୍ମଦ୍ଵିଧୋ ଜାତୁ ଜାନନ୍ଧର୍ମଵିନିଶ୍ଚଯମ୍। ପରହସ୍ତଗତାଂ ନାରୀଂ ମୁହୂର୍ତମପି ଧାରଯେତ୍
ମୋ ପରି ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ କେମିତି ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କର ହାତରେ ପଡ଼ିଥିବା ଜଣେ ଜଣାଣୀକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ରଖିପାରିବ?
ସୁଵୃତ୍ତାମସୁଵୃତ୍ତାଂ ଵାଽପ୍ଯହଂ ତ୍ଵାମଦ୍ଯ ମୈଥିଲି। ନୋତ୍ସହେ ପରିଭୋଗାଯ ଶ୍ଵାଵଲୀଢଂ ହଵିର୍ଯଥା
ମୈଥିଳୀ, ତୁମେ ଭଲ କି ଖରାପ ଯେହେଉଁ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଚାହେଁନି, ଯେପରି ଏକ କୁକୁର ଚୁମିଥିବା ହବିଷ୍ୟକୁ କେହି ଖାଏ ନାହିଁ।
ତତଃ ସା ସହସା ବାଲା ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦାରୁଣଂ ଵଚଃ। ପପାତ ଦେଵୀ ଵ୍ଯଥିତା ନିକୃତ୍ତା କଦଲୀ ଯଥା
ସେଇ ସମୟରେ, ସେ ଅପରୁପା କନ୍ୟା ଏହି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ଭରି ହଠାତ୍ ଭାବେ ଛିଣ୍ଡା କଦଳୀ ଗଛ ପରି ଭୂଇଁକୁ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଯୋପ୍ଯସ୍ଯା ହର୍ଷସଂଭୂତୋ ମୁଖରାଗଃ ପୁରାଽଭଵତ୍। କ୍ଷଣେନ ସପୁନର୍ନଷ୍ଟୋ ନିଃଶ୍ଵାସାଦିଵ ଦର୍ପଣେ
ଯେ ଆନନ୍ଦର ରଙ୍ଗ ପୂର୍ବେ ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସେହି ରଙ୍ଗ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ହରାଇଗଲା, ଯେପରି ଦମ୍ ଦର୍ପଣରୁ ହଟିଯାଏ।