ଏକେନାସ୍ଯ ଧନୁଷ୍ମନ୍ତଂ ବାହୁଂ ଦେହାଦପାତଯତ୍। ଦ୍ଵିତୀଯେନ ତୁ ବାଣେନ ଭୁଜମନ୍ଯମପାତଯତ୍
ଏକଟି ବାଣରେ ସେ ଧନୁର୍ବାଣ ଧାରଣ କରୁଥିବା ବାହୁକୁ ଦେହରୁ ଛିଣ୍ଡିଦେଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ବାଣରେ ଅନ୍ୟ ବାହୁକୁ ମଧ୍ୟ ଛିଣ୍ଡିଦେଲେ।
ତୃତୀଯେନ ତୁ ବାଣେନ ଶିତଧାରେଣ ଭାସ୍ଵତା। ଜହାର ସୁନସଂ ଚାପି ଶିରୋ ଜ୍ଵଲିତକୁଣ୍ଡଲମ୍
ତୃତୀୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାଣରେ ସୁନାସିକା ଓ ଜ୍ୱଳନ୍ତ କୁଣ୍ଡଳ ଥିବା ମୁଣ୍ଡକୁ ଛିଣ୍ଡିଦେଲେ।
ଵିନିକୃତ୍ତଭୁଜସ୍କନ୍ଧଃ କବନ୍ଧାକୃତିଦର୍ଶନଃ। `ପପାତ ଵସୁଧାଯାଂ ତୁ ଛିନ୍ନମୂଲ ଇଵଦ୍ରୁମଃ
ତାଙ୍କର ହାତ ଓ କନ୍ଧ କଟାଯିବା ପରେ, କବନ୍ଧ ଆକୃତି ଧରି, ସେ ମୃତ୍ତିକା ଉପରେ ଏମିତି ପଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ଗଛର ମୂଳ କଟାଯିବା ପରେ ଗଛ ଭୂମିକୁ ଢଳିଯାଏ।
ତଂ ହତ୍ଵାସୂତମପ୍ଯସ୍ତ୍ରୈର୍ଜଘାନ ବଲିନଂଵରଃ। ଲଙ୍କାଂ ପ୍ରଵେଶଯାମାସୁସ୍ତଂ ରଥଂ ଵାଜିନସ୍ତଦା
ସେ ମହାବଳୀ ବୀର, ମୃତ ହୋଇଥିବା ତା'କୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୁନି ହତ୍ୟା କଲେ, ଏବଂ ପରେ ରଥକୁ ଲଙ୍କାକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ଦଦର୍ଶ ରାଵଣସ୍ତଂ ଚ ରଥଂ ପୁତ୍ରଵିନାକୃତମ୍। ସ ପୁତ୍ରଂ ନିହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ରାସାତ୍ସଂଭ୍ରାନ୍ତମାନସଃ
ରାବଣ ଦେଖିଲେ ଯେ ରଥଟି ଏବେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ବିନା ଅଛି; ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁ ଖବର ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ମନ ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ଭରିଗଲା।
ରାଵଣଃ ଶୋକମୋହାର୍ତୋ ଵୈଦେହୀଂ ହନ୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ ।। ଙ୍ଗମାଦାଯ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଜଵେନାଭିପପାତ ହ
ଶୋକ ଓ ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଧାରଣ କରିଥିବା ରାବଣ, ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତିବ୍ର ଗତିରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତସ୍ଯ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଦେରଵିନ୍ଧ୍ଯଃ ପାପନିଶ୍ଚଯମ୍। ଶମଯାମାସ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଯେନ ହେତୁନା
ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଓ ପାପ କାମନା ଥିବା ଦେଖି, ଅବିନ୍ଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ—କାହିଁକି ଏହିପରି କଲେ, ଏହା ଶୁଣ।
ମହାରାଜ୍ଯେସ୍ଥିତୋ ଦୀପ୍ତେ ନ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ହନ୍ତୁମର୍ହସି। ହତୈଵୈଷା ଯଦା ସ୍ତ୍ରୀ ଚ କବନ୍ଧନସ୍ଥା ଚ ତେ ଵଶେ
ତୁମେ ମହାସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ବସିଛ, ତୁମର ତେଜ ଦୀପ୍ତିମାନ; ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମେ କେବେ ଜଣେ ଜଣାଣୀଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେ ଏବେ ହରାଇଯାଇଛନ୍ତି, ବନ୍ଧି ରହିଛନ୍ତି ଏବଂ ତୁମର ଅଧୀନରେ ଅଛନ୍ତି।
ନ ଚୈଷା ଦହଭେଦେନ ହତାସ୍ଯାଦିତି ମେ ମତିଃ। ଜହି ଭର୍ତାରମେଵାସ୍ଯା ହତେ ତସ୍ମିନ୍ହତା ଭଵେତ୍
ମୋ ମତରେ, ସେ ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିନାହାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମାର, ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ସେଉଁଠି ସେ ମଧ୍ୟ ମୃତ ହେବେ।
ନ ହି ତେ ଵିକ୍ରମେ ତୁଲ୍ଯଃ ସାକ୍ଷାଦପି ଶତକ୍ରତୁଃ। ଅସକୃଦ୍ଧି ତ୍ଵଯା ସନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ୍ରାସିତାସ୍ତ୍ରିଦସା ଯୁଧି
ତୁମର ପ୍ରଭାବରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସମାନ ନୁହନ୍ତି; ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ବାରମ୍ବାର ଦେବମାନେଙ୍କୁ ତୁମ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଭୟଭୀତ କରିଛ।
ଏଵଂ ବହୁଵିଧୈର୍ଵାକ୍ଯୈରଵିନ୍ଧ୍ଯୋ ରାଵଣଂ ତଦା। କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ସଂଶମଯାମାସ ଜଗୃହେ ଚ ସ ତଦ୍ଵଚଃ
ଏହିପରି ଅନେକ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଅବିନ୍ଧ୍ୟ ରାବଣଙ୍କ ରୋଷକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ରାବଣ ତାଙ୍କର କଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ନିର୍ଯାଣେ ସ ମତିଂ କୃତ୍ଵା ନିଯନ୍ତାରଂ କ୍ଷପାଚରଃ। ଆଜ୍ଞାପଯାମାସ ତଦାରଥୋ ମେ କଲ୍ପ୍ଯତାମିତି
ବାହାରିବାକୁ ମନସ୍ଥ କରି, ରାତିର ଚରମାନ୍ୟ ତାଙ୍କର ସାରଥିଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ—'ମୋର ରଥ ତୁରନ୍ତ ତୟାରି କର।'
ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରିଯେ ପୁତ୍ରେ ନିପାତିତେ। ନିର୍ଯଯୌ ରଥମାସ୍ଥାଯ ହେମରତ୍ନଵିଭୂଷିତମ୍
ତାପରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ, ପ୍ରିୟ ପୁଅର ମୃତ୍ୟୁରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସୁନା ଓ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ରଥରେ ବସି ବାହାରିଲେ।
ସଂଵୃତୋରାକ୍ଷସୈର୍ଘେରୈର୍ଵିଵିଧାଯୁଧପାଣିଭିଃ। ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ରାମଂ ସ ପୋଥଯନ୍ହରିଯୂଥପାନ୍
ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ; ସେ ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଓ ବାନର ସେନାପତିମାନଙ୍କୁ ପିଟିଲେ।
ତମାଦ୍ରଵନ୍ତଂ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧ ମୈନ୍ଦନୀଲନଲାଙ୍ଗଦାଃ। ହନୁମାଞ୍ଜାମ୍ବଵାଂଶ୍ଚୈଵ ସସୈନ୍ଯାଃ ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ମୈନ୍ଦ, ନୀଳ, ଅଙ୍ଗଦ, ହନୁମାନ, ଜାମ୍ବବାନ ଓ ତାଙ୍କର ସେନାମାନେ, କ୍ରୋଧିତ ରାବଣ ଆଗେ ବଢ଼ିଆସୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ନେଲେ।
ତେ ଦଶଗ୍ରୀଵସୈନ୍ଯଂ ତଦୃକ୍ଷଵାନରପୁଙ୍ଗଵାଃ। ଦ୍ରୁମୈର୍ଵିଧ୍ଵଂସଯାଂଚକ୍ରୁର୍ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ଏହି ଭାଲୁ ଓ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ, ଗଛ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତଃ ସ୍ଵସୈନ୍ଯମାଲୋକ୍ଯ ଵଧ୍ଯମାନମରାତିଭିଃ। ମାଯାଵୀ ଚାସୃଜନ୍ମାଯାଂ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ
ନିଜ ସେନା ଶତ୍ରୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ରାବଣ, ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କର ମାୟା ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ।
ତସ୍ଯ ଦେହଵିନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତାଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ। ରାକ୍ଷସାଃ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଶରଶକ୍ତ୍ଯୃଷ୍ଟିପାଣଯଃ
ତାଙ୍କର ଦେହରୁ ଶତେ ଶତେ, ହଜାରେ ହଜାରେ ରାକ୍ଷସ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ସେମାନେ ବାଣ, ଶକ୍ତି ଓ ଭାଲା ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ତାନ୍ରାମୋ ଜଘ୍ନିଵାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଦିଵ୍ଯେନାସ୍ତ୍ରେଣ ରାକ୍ଷସାନ୍। ଅଥ ଭୂଯୋପି ମାଯାଂ ସ ଵ୍ଯଦଧାଦ୍ରାକ୍ଷସାଧିପଃ
ରାମ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେଇ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ବଧ କଲେ; ତାପରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମହାପତି ପୁଣି ଏକ ନୂତନ ମାୟା ଦେଖାଇଲେ।
କୃତ୍ଵା ରାମସ୍ ରୂପାଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ଭାରତ। ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ରାମଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ଦଶାନନଃ
ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଦୁହେଁ ଭାଇ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ହେ ଭାରତ।
ତତସ୍ତେ ରାମମର୍ଚ୍ଛନ୍ତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ କ୍ଷପାଚରାଃ। ଅଭିପେତୁସ୍ତଦା ରାମଂ ପ୍ରଗୃହୀତଶରାସନାଃ
ତାପରେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ସମୟରେ, ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଦାନବମାନେ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ହାତରେ ନେଇ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟି ପଡ଼ିଲେ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ ମାଯାମିକ୍ଷ୍ଵାକୁନନ୍ଦନଃ। ଉଵାଚ ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିମସଂଭ୍ରାନ୍ତୋ ବୃହଦ୍ଵଚଃ
ସେଇ ସମୟରେ, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କର ମାୟାକୁ ଦେଖି, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶଜ ରାମ ଅତି ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ।
ଜହୀମାନ୍ରାକ୍ଷସାନ୍ପାପାନାତ୍ମନଃ ପ୍ରତିରୂପକାନ୍। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଽଭ୍ଯହନଦ୍ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚାତ୍ମରୂପକାନ୍
ଏହି ପାପୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଆମ ଦେଖାର ନକଲ ମାତ୍ର, ଏମିତି କହି ରାମ ଏହି ଭଣ୍ଡ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଦେଖା ଭଳି ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତତୋ ହର୍ଯଶ୍ଵଯୁକ୍ତେନ ରଥେନାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସା। ଉପତସ୍ଥେ ରଣେ ରାମଂ ମାତଲିଃ ଶକ୍ରସାରଥିଃ
ତାପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ହରିତ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଶକ୍ରଙ୍କ ସାରଥି ମାତଳି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ଅଯଂ ହର୍ଯଶ୍ଵଯୁଗ୍ଜୈତ୍ରୋ ମଘୋନଃ ସ୍ଯନ୍ଦନୋତ୍ତମଃ। `ତ୍ଵଦର୍ଥମିହ ସଂପ୍ରାପ୍ତଃ ସଂଦେଶାଦ୍ଵୈ ଶତକ୍ରତୋଃ
ଏହି ଜୟପ୍ରଦ ହରିତ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ ମଘବାନଙ୍କର, ଏହା ଶତକ୍ରୁତୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଛି।
ଅନେନ ଶକ୍ରଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସମରେ ଦୈତ୍ଯଦାନଵାନ୍। ଶତଶଃ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ରଥୋଦାରେଣ ଜଘ୍ନିଵାନ୍
ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ, ଏହି ରଥ ଉପରେ ବସି ଇନ୍ଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତଶଃ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ବଧ କରିଛନ୍ତି, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତଦନନ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ମଯା ଯତ୍ତେନ ସଂଯୁଗେ। ସ୍ଯନ୍ଦନେନ ଜହିକ୍ଷିପ୍ରଂ ରାଵଣଂ ମା ଚିରଂ କୃଥାଃ
ତେଣୁ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ଦକ୍ଷତାରେ ଏହି ରଥ ଉପରେ ବସି ତୁରନ୍ତ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କର, ବିଳମ୍ବ କରିନାହ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ରାଘଵସ୍ତଥ୍ଯଂ ଵଚୋଽଶଙ୍କତ ମାତଲେଃ। ମାଯୈଷାରାକ୍ଷସସ୍ଯେତି ତମୁଵାଚ ଵିବୀଷଣଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାଘବ ମାତଳିଙ୍କର ସତ୍ୟ କଥାକୁ ବିଶ୍ୱାସ କଲେ; ଏହା ରାକ୍ଷସଙ୍କର ମାୟା ବୋଲି ବିଭୀଷଣ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନେଯଂ ମାଯା ନରଵ୍ଯାଘ୍ରରାଵଣସ୍ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ତଦାତିଷ୍ଠ ରଥଂଶୀଘ୍ରମିମସୈନ୍ଦ୍ରଂ ମହାଦ୍ଯୁତେ
ଏହା ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କର ମାୟା ନୁହେଁ, ତେଣୁ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥରେ ଶୀଘ୍ର ଆରୋହଣ କର, ହେ ମହାତେଜସ୍ବୀ।
ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥସ୍ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵିଭୀଷଣମ୍। ରଥେନାଭିପପାତାଥ ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ରୁଷାଽନ୍ଵିତଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, କକୁତ୍ସ୍ଥ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ, ଏବଂ ରଥରେ ଚଢ଼ି, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।