ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିପତିତୌ ଭୂମୌ ସର୍ଵାଙ୍ଗେଷୁ ଶରାଚିତୌ। ସୁଗ୍ରୀଵଃ କପିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ପରିଵାର୍ଯୋପତସ୍ତିଵାନ୍
ସେମାନେ ଭୂମିରେ ଚିତ୍ତି ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଅଂଗରେ ବାଣ ଲାଗିଥିବା ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ବାନରମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଆସିଲେ।
ସୁଷେଣମୈନ୍ଦଦ୍ଵିଵିଦୈଃ କୁମୁଦେନାଙ୍ଗଦେନ ଚ। ହନୁମନନୀଲତାରୈଶ୍ଚ ନଲେନ ଚ କପୀଶ୍ଵରଃ
ସୁଷେଣ, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, କୁମୁଦ, ଅଙ୍ଗଦ, ହନୁମାନ, ନୀଳ, ତାରା ଓ ନଳ ସହିତ ବାନରରାଜ ସେଠାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ତତସ୍ତଂ ଦେଶମାଗମ୍ଯ କୃତକର୍ମା ଵିଭୀଷଣଃ। ବୋଧଯାମାସ ତୌ ଵୀରୌ ପ୍ରଜ୍ଞାସ୍ତ୍ରେଣ ପ୍ରମୋହିତୌ
ତାପରେ, କାର୍ଯ୍ୟସିଧ୍ଧି ଭିଭୀଷଣ ସେଠାକୁ ଆସି, ମୋହାସ୍ତ୍ରରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିବା ସେଇ ଦୁଇ ଶୂରଙ୍କୁ ସଚେତନ କଲେ।
ଵିଶଲ୍ଯୌ ଚାପି ସୁଗ୍ରୀଵଃ କ୍ଷଣେନୈତୌ ଚକାର ହ। ଵିଶଲ୍ଯଯା ମହୌଷଧ୍ଯା ଦିଵ୍ଯମନ୍ତ୍ରପ୍ରଯୁକ୍ତଯା
ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବ ଦିବ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ପୂତ ମହାଔଷଧି ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ହେଲେ ଯେ, କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ସେମାନେ ବାଣମୁକ୍ତ ହେଇଗଲେ।
ତୌ ଲବ୍ଧସଂଜ୍ଞୌ ନୃଵରୌ ଵିଶଲ୍ଯାଵୁଦତିଷ୍ଠତାମ୍। ଉଭୌ ଗତକ୍ଲମୌ ଚାସ୍ତାଂ ଣେନୈତୌ ମହାରଥୌ
ସେଇ ଦୁଇ ରାଜା ହୁଁଚିତି, ଶର ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଆଉ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଲେ; ଦୁହେଁ ଦେହର କ୍ଲାନ୍ତି ହରାଇ ଆଉ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ ଭାବେ ଉଭୟେ ଏକାଠି ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଲେ।
ତତୋ ଵିଭୀଷଣଃ ପାର୍ଥ ରାମମିକ୍ଷ୍ଵାକୁନନ୍ଦନମ୍। ଉଵାଚ ଵିଜ୍ଵରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃତାଞ୍ଜଲିରିଦଂ ଵଚଃ
ତାପରେ ବିଭୀଷଣ, ହେ ପାର୍ଥ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଗର୍ବ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଚିନ୍ତା ମୁକ୍ତ ଥିଲେ, ହାତ ଯୋଡି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅଯମମ୍ଭୋ ଗୃହୀତ୍ଵାତୁ ରାଜରାଜସ୍ ଶାସନାତ୍। ଗୁହ୍କୋଽଭ୍ଯାଗତଃ ଶ୍ଲେତାତ୍ତ୍ଵତ୍ସକାଶମରିଂଦମ
ଏହି ପାଣି ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଗୁହକ ଆଣିଛନ୍ତି; ସେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ହେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ।
ଇଦମମ୍ଭଃ କୁବେରସ୍ତେ ମହାରାଜ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି। ଅନ୍ତର୍ହିତାନାଂ ଭୂତାନାଂ ଦର୍ଶନାର୍ଥଂ ପରଂତପ
ଏହି ପାଣି କୁବେର ତୁମକୁ ଦେଉଛନ୍ତି, ହେ ମହାରାଜା; ଗୁପ୍ତ ଭୂତମାନେକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ, ହେ ଶତ୍ରୁ ଦାହକ।
ଅନେନ ମୃଷ୍ଟନଯନୋ ଭୂତାନ୍ଯନ୍ତର୍ହିତାନ୍ଯୁତ। ଭଵାନ୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯତି ଯସ୍ମୈ ଚ ଭଵାନେତତ୍ପ୍ରଦାସ୍ଯତି
ଏହି ପାଣି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ନୟନ ପରିଷ୍କାର କଲେ, ଗୁପ୍ତ ଭୂତମାନେକୁ ଦେଖିପାରିବେ; ଏହି ପାଣି ଯାହାକୁ ଦେବେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରିବେ।
ତଥେତି ରାମସ୍ତଦ୍ଵାରି ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯାଭିସଂସ୍କୃତମ୍। ଚକାର ନେତ୍ରଯୋଃ ଶୌଚଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ମହାମନାଃ
‘ଏହିପରି ହେଉ’, ବୋଲି ରାମ ଏହି ପାଣି ଗ୍ରହଣ କରି, ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ନିଜ ଦୁଇ ଚକୁ ପରିଷ୍କାର କଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵଜାମ୍ବଵନ୍ତୌ ଚହନୁମାନଙ୍ଗଦସ୍ତଥା। ମୈନ୍ଦଦ୍ଵିଵିଦନୀଲାଶ୍ଚ ପ୍ରାଯଃ ପ୍ଲଵଗସତ୍ତମାଃ
ସୁଗ୍ରୀବ, ଜାମ୍ବବାନ, ହନୁମାନ, ଅଙ୍ଗଦ, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ନୀଳ—ଏହି ସମସ୍ତ ବନରାଜମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଲେ।
ତଥାସମଭଵଚ୍ଚାପି ଯଦୁଵାଚ ଵିଭୀଷଣଃ। କ୍ଷଣେନାତୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯେଷାଂ ଚକ୍ଷୁଂଷ୍ଯାସନ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ଯେପରି ବିଭୀଷଣ କହିଥିଲେ, ସେଇପରି ହେଲା; କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲା, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍କୃତକର୍ମା ତୁ ପିତ୍ରେ କର୍ମ ତଦାଽଽତ୍ମନଃ। ନିଵେଦ୍ଯ ପୁନରାଗଚ୍ଛତ୍ତ୍ଵରଯାଽଽଜିଶିରଃପ୍ରତି
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସେଥିରେ ପିତାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଇ, ପୁନି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ତମାଗତଂ ତୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ପୁନରେଵ ଯୁଯୁତ୍ସଯା। ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ସୌମିତ୍ରିର୍ଵିଭୀଷଣମତେ ସ୍ଥିତଃ
ସେ ରାଗରେ ଭରିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ଇଚ୍ଛାରେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସୌମିତ୍ରି ବିଭୀଷଣଙ୍କ ମତ ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ଆଗରୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଅକୃତାହ୍ନିକମେଵୈନଂ ଜିଘାଂସୁର୍ଜିତକାଶିନମ୍। ଶରୈର୍ଜଘାନ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ କୃତସଂଜ୍ଞୋଽଥ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନଥିବା ବେଳେ, ଜିତାଶ୍ୱାସ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାଗରେ ଭରିତ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତଯୋଃ ସମଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତଦାଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଜୀଗୀଷତୋଃ। ଅତୀଵ ଚିତ୍ରମାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଶକ୍ରପ୍ରହ୍ଲାଦଯୋରିଵ
ସେମାନଙ୍କ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଦୁହେଁ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲା, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।
ଅଵିଧ୍ଯଦିନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ସୌମିତ୍ରିଂ ମର୍ମଭେଦିଭିଃ। ସୌମିତ୍ରିଶ୍ଚାନଲସ୍ପର୍ଶୈରଵିଧ୍ଯଦ୍ରାଵଣିଂ ଶରୈଃ
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ମର୍ମସ୍ଥଳରେ ଆଘାତ କଲେ; ସୌମିତ୍ରି ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନି ସ୍ପର୍ଶ ଭଳି ବାଣରେ ରାବଣପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ସୌମିତ୍ରିଶରସଂସ୍ପର୍ଶାଦ୍ରାଵଣିଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। ଅସୃଜଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯାଷ୍ଟୌ ଶରାନାଶୀଵିଷୋପମାନ୍
ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ବାଣ ସ୍ପର୍ଶରେ ରାବଣପୁତ୍ର କ୍ରୋଧରେ ମୁଚ୍ଛିତ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଠଟି ବିଷାକ୍ତ ସରପରି ବାଣ ଛାଡିଲେ।
ତସ୍ଯେଷୂନ୍ପାଵକସ୍ପର୍ଶୈଃ ସୌମିତ୍ରିଃ ପତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିଃ। `ଵାରଯାମାସ ନାରାଚୈଃ ସୌମିତ୍ରିର୍ମିତ୍ରନନ୍ଦନଃ
ସୌମିତ୍ରି, ମିତ୍ରମାନେର ଆନନ୍ଦ, ତିନିଟି ପଙ୍ଖାଳି ବାଣରେ ଅଗ୍ନି ସ୍ପର୍ଶ ଥିବା ସେଠି ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ରୋକିଦେଲେ।
ଅସୃଜଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚାଷ୍ଟୌ ରାକ୍ଷସାଯ ଶରାନ୍ପୁନଃ'। ତଥା ତଂ ନ୍ଯହନଦ୍ଵୀରସ୍ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶୃଣୁ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୁନି ଆଠଟି ବାଣ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଛାଡିଲେ; ଏଭଳି ଶୂର ବିରୋଧରେ ଆଘାତ କଲେ—ମୋ ମୁଖରୁ ଏହା ଶୁଣ।
ଏକେନାସ୍ଯ ଧନୁଷ୍ମନ୍ତଂ ବାହୁଂ ଦେହାଦପାତଯତ୍। ଦ୍ଵିତୀଯେନ ତୁ ବାଣେନ ଭୁଜମନ୍ଯମପାତଯତ୍
ଏକଟି ବାଣରେ ସେ ଧନୁର୍ବାଣ ଧାରଣ କରୁଥିବା ବାହୁକୁ ଦେହରୁ ଛିଣ୍ଡିଦେଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ବାଣରେ ଅନ୍ୟ ବାହୁକୁ ମଧ୍ୟ ଛିଣ୍ଡିଦେଲେ।
ତୃତୀଯେନ ତୁ ବାଣେନ ଶିତଧାରେଣ ଭାସ୍ଵତା। ଜହାର ସୁନସଂ ଚାପି ଶିରୋ ଜ୍ଵଲିତକୁଣ୍ଡଲମ୍
ତୃତୀୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାଣରେ ସୁନାସିକା ଓ ଜ୍ୱଳନ୍ତ କୁଣ୍ଡଳ ଥିବା ମୁଣ୍ଡକୁ ଛିଣ୍ଡିଦେଲେ।
ଵିନିକୃତ୍ତଭୁଜସ୍କନ୍ଧଃ କବନ୍ଧାକୃତିଦର୍ଶନଃ। `ପପାତ ଵସୁଧାଯାଂ ତୁ ଛିନ୍ନମୂଲ ଇଵଦ୍ରୁମଃ
ତାଙ୍କର ହାତ ଓ କନ୍ଧ କଟାଯିବା ପରେ, କବନ୍ଧ ଆକୃତି ଧରି, ସେ ମୃତ୍ତିକା ଉପରେ ଏମିତି ପଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ଗଛର ମୂଳ କଟାଯିବା ପରେ ଗଛ ଭୂମିକୁ ଢଳିଯାଏ।
ତଂ ହତ୍ଵାସୂତମପ୍ଯସ୍ତ୍ରୈର୍ଜଘାନ ବଲିନଂଵରଃ। ଲଙ୍କାଂ ପ୍ରଵେଶଯାମାସୁସ୍ତଂ ରଥଂ ଵାଜିନସ୍ତଦା
ସେ ମହାବଳୀ ବୀର, ମୃତ ହୋଇଥିବା ତା'କୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୁନି ହତ୍ୟା କଲେ, ଏବଂ ପରେ ରଥକୁ ଲଙ୍କାକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ଦଦର୍ଶ ରାଵଣସ୍ତଂ ଚ ରଥଂ ପୁତ୍ରଵିନାକୃତମ୍। ସ ପୁତ୍ରଂ ନିହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ରାସାତ୍ସଂଭ୍ରାନ୍ତମାନସଃ
ରାବଣ ଦେଖିଲେ ଯେ ରଥଟି ଏବେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ବିନା ଅଛି; ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁ ଖବର ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ମନ ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ଭରିଗଲା।
ରାଵଣଃ ଶୋକମୋହାର୍ତୋ ଵୈଦେହୀଂ ହନ୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ ।। ଙ୍ଗମାଦାଯ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଜଵେନାଭିପପାତ ହ
ଶୋକ ଓ ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଧାରଣ କରିଥିବା ରାବଣ, ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତିବ୍ର ଗତିରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତସ୍ଯ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଦେରଵିନ୍ଧ୍ଯଃ ପାପନିଶ୍ଚଯମ୍। ଶମଯାମାସ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଯେନ ହେତୁନା
ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଓ ପାପ କାମନା ଥିବା ଦେଖି, ଅବିନ୍ଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ—କାହିଁକି ଏହିପରି କଲେ, ଏହା ଶୁଣ।
ମହାରାଜ୍ଯେସ୍ଥିତୋ ଦୀପ୍ତେ ନ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ହନ୍ତୁମର୍ହସି। ହତୈଵୈଷା ଯଦା ସ୍ତ୍ରୀ ଚ କବନ୍ଧନସ୍ଥା ଚ ତେ ଵଶେ
ତୁମେ ମହାସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ବସିଛ, ତୁମର ତେଜ ଦୀପ୍ତିମାନ; ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମେ କେବେ ଜଣେ ଜଣାଣୀଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେ ଏବେ ହରାଇଯାଇଛନ୍ତି, ବନ୍ଧି ରହିଛନ୍ତି ଏବଂ ତୁମର ଅଧୀନରେ ଅଛନ୍ତି।
ନ ଚୈଷା ଦହଭେଦେନ ହତାସ୍ଯାଦିତି ମେ ମତିଃ। ଜହି ଭର୍ତାରମେଵାସ୍ଯା ହତେ ତସ୍ମିନ୍ହତା ଭଵେତ୍
ମୋ ମତରେ, ସେ ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିନାହାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମାର, ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ସେଉଁଠି ସେ ମଧ୍ୟ ମୃତ ହେବେ।
ନ ହି ତେ ଵିକ୍ରମେ ତୁଲ୍ଯଃ ସାକ୍ଷାଦପି ଶତକ୍ରତୁଃ। ଅସକୃଦ୍ଧି ତ୍ଵଯା ସନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ୍ରାସିତାସ୍ତ୍ରିଦସା ଯୁଧି
ତୁମର ପ୍ରଭାବରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସମାନ ନୁହନ୍ତି; ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ବାରମ୍ବାର ଦେବମାନେଙ୍କୁ ତୁମ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଭୟଭୀତ କରିଛ।