ସ ମହାତ୍ମା ମହାଵେଗଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ ମୂର୍ଧନି। ବିଭେଦ ସାଲଂ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ନ ଚୈଵାଵ୍ଯଥଯତ୍କପିଃ
ସେ ମହାତ୍ମା, ଦୃତଗତିଶୀଳ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଏକ ଶାଳ ଗଛ ନେଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଆଘାତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ବାନର କିଛି ଅସୁବିଧା ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ଵିନଦ୍ଯସହସା ସାଲସ୍ପର୍ଶଵିବୋଧିତଃ। ଦୋର୍ଭ୍ଯାମାଦାଯ ସୁଗ୍ରୀଵଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋଽହରଦ୍ବଲାତ୍
ତାପରେ, ଶାଳ ଗଛର ସ୍ପର୍ଶରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ହଠାତ୍ ଗର୍ଜନ କରି, ଦୁଇ ହାତରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଧରି ଶକ୍ତିବଳେ ଉଠାଇ ନେଲେ।
ହ୍ରିଯମାଣଂ ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣେନ ରକ୍ଷସା। ଅଵେକ୍ଷ୍ଯାଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ଵୀରଃ ସୌମିତ୍ରିର୍ମିତ୍ରନନ୍ଦନଃ
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ ନେଉଁଥିବା ଦେଖି, ବୀର ସୌମିତ୍ରି, ମିତ୍ରମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ତୁରନ୍ତ ଆଗକୁ ଧାଉଥିଲେ।
ସୋଽଭିପତ୍ଯ ମହର୍ଵେଗଂ ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖଂ ମହାଶରମ୍। ପ୍ରାହିଣୋତ୍କୁମ୍ଭକର୍ଣାଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରଵୀରହା
ସୌମିତ୍ରି, ଶତ୍ରୁବଳର ନାଶକ, ତୁରନ୍ତ ଆଗକୁ ଯାଇ, ସୁନା ରଙ୍ଗର ପଙ୍ଖ ଥିବା ଏକ ବଡ଼ ତୀର କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ସ ତସ୍ଯ ଦେହାଵରଣଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ଦେହଂ ଚ ସାଯକଃ। ଜଗାମ ଦାରଯନ୍ଭୂମିଂ ରୁଧିରେଣ ସମୁକ୍ଷିତଃ
ସେଇ ତୀର କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଦେହର ଅଭିରକ୍ଷା ଓ ଦେହକୁ ଭେଦି, ରକ୍ତରେ ଭିଜା ଅବସ୍ଥାରେ ଭୂମିକୁ ଚିରି ଯାଇପଡ଼ିଲା।
ତଥା ସ ଭିନ୍ନହୃଦଯଃ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ କପୀଶ୍ଵରମ୍। `ଵେଗେନ ମହତାଽଽଵିଷ୍ଟସ୍ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ହୃଦୟ ଭେଦିଯିବା ପରେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବାନରମୁକ୍ତ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ, 'ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ ପ୍ରଗୃହୀତଶିଲାଯୁଧଃ। ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ସୌମିତ୍ରିମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ମହତୀଂ ଶିଲାମ୍
ମହାଧନୁର୍ଧରୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଖଣ୍ଡ ହାତରେ ନେଇ, ଉଚ୍ଚ କରି, ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତସ୍ଯାଭିପତତସ୍ତୂର୍ଣଂ କ୍ଷୁରାଭ୍ଯାମୁଚ୍ଛିତୌ କରୌ। ଚିଚ୍ଛେଦ ନିଶିତାଗ୍ରାଭ୍ଯାଂ ସ ବଭୂଵ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ
ସେ ଆଗକୁ ଧାଉଥିବାବେଳେ, ସୌମିତ୍ରି ତୁରନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉଠାଇଥିବା ଦୁଇଟି ହାତ କାଟିଦେଲେ, ଏହାରେ ସେ ଚାରିହାତି ହୋଇଗଲେ।
ତାନପ୍ଯସ୍ ଭୁଜାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରଗୃହୀତଶିଲାଯୁଧାନ୍। କ୍ଷୁରୈଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦଲଘ୍ଵସ୍ତ୍ରଂ ସୌମିତ୍ରିଃ ପ୍ରତିଦର୍ଶଯନ୍
ସୌମିତ୍ରି ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ହାତ, ଯେଉଁଠାରେ ପାହାଡ଼ ଖଣ୍ଡ ଧରିଥିଲେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ।
ସ ବଭୂଵାତିକାଯଶ୍ଚ ବହୁପାଦଶିରୋଭୁଜଃ। ତଂ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରେଣ ସୌମିତ୍ରିର୍ଦଦାରାଦ୍ରିଚଯୋପମମ୍
ସେ ଅତି ବଡ଼ ଆକାରର, ଅନେକ ପାଦ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ହାତ ସହିତ ହୋଇଗଲେ; ସୌମିତ୍ରି ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ସଦୃଶ ତାଙ୍କୁ ଚିରିଦେଲେ।
ସ ପପାତ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଦିଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରାଭିହତୋ ରଣେ। ମହାଶନିଵିନିର୍ଦଗ୍ଧଃ ପାଦପୋଽଙ୍କୁରଵାନିଵ
ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରର ଆଘାତରେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ବଡ଼ ବିଜୁଳିରେ ଜଳିଯାଇଥିବା ଅଙ୍କୁର ସହିତ ଗଛ ପଡ଼ିଯାଏ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୃତ୍ରସଂକାଶଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ତରସ୍ଵିନମ୍। ଗତାସୁଂ ପତିତଂ ଭୂମୌ ରାକ୍ଷସାଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ଭଯାତ୍
ବୃତ୍ର ସମାନ ଭୟଙ୍କର କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ତଥାତାନ୍ଦ୍ରଵତୋ ଯୋଧାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୌ ଦୂଷଣାନୁଜୌ। ଅଵସ୍ଥାପ୍ଯାଥ ସୌମିତ୍ରିଂ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଵଭ୍ଯଧାଵତାମ୍
ଏଭଳି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପଳାଇଯିବା ଓ ଦୁଷଣଙ୍କ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ିଆ ଦେଖି, ସେମାନେ କ୍ରୋଧରେ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତାଵାଦ୍ରଵନ୍ତୌ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୌ ଵଜ୍ରଵେଗପ୍ରମାଥିନୌ। ଅଭିଜଗ୍ରାହ ସୌମିତ୍ରିର୍ଵିନଦ୍ଯୋଭୌ ପତତ୍ରିଭିଃ
ସେ ଦୁଇଜଣ, କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ବଜ୍ର ଗତିରେ ଚାପି ଆସୁଥିଲେ; ସୌମିତ୍ରି ଗର୍ଜନ କରି, ତୀର ଦ୍ୱାରା ଦୁହିଁଜଣଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ।
ତତଃ ସୁତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧମଭଵଦ୍ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ଦୂଷଣାନୁଜଯୋଃ ପାର୍ଥ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ ଚ ଧୀମତଃ
ତାପରେ ଦୁଷଣଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ମହତା ଶରଵର୍ଷେଣ ରାକ୍ଷସୌ ସୋଽଭ୍ଯଵର୍ପତ। ତଂ ଚାପିଵୀରୌ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଵୁଭୌ ତୌ ସମଵର୍ଷତାମ୍
ବଡ଼ ତୀର ବର୍ଷାରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଏବଂ ସେ ଦୁଇଜଣ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ତୀର ବର୍ଷା କଲେ।
ମୁହୂର୍ତମେଵମଭଵଦ୍ଵଜ୍ରଵେଗପ୍ରମାଥିନୋଃ। ସୌମିତ୍ରେଶ୍ଚ ମହାବାହୋଃ ସଂପ୍ରହାରଃ ସୁଦାରୁଣଃ
ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ସଂଘର୍ଷ କିଛି ଖଣ୍ଡ ଯାଏଁ ବଜ୍ର ଗତିର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଓ ବଳବାନ୍ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେଲା।
ଅଥାଦ୍ରିଶୃଙ୍ଗମାଦାଯ ହନୁମାନ୍ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ଅଭିଦ୍ରୁତ୍ଯାଦଦେ ପ୍ରାଣାନ୍ଵଜ୍ରଵେଗସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ
ତାପରେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଏକ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଉଠାଇ, ଦୃତ ଗତିରେ ଆଗକୁ ଧାଇ, ବଜ୍ର ଗତିର ରାକ୍ଷସର ପ୍ରାଣ ନେଇଲେ।
ନୀଲଶ୍ଚ ମହତା ଗ୍ରାଵ୍ଣା ଦୂପଣାଵରଜଂ ହରିଃ। ପ୍ରମାଥିନମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ପ୍ରମମାଥ ମହାବଲଃ
ନୀଳ ଏକ ବଡ଼ ପଥର ଉଠାଇ, ଦୂପଣଙ୍କର ଛୋଟ ଭାଇ ହରିଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ଏବଂ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁକୁ ଭଲଭଳି ଚେପିଦେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରାଵର୍ତତ ପୁନଃ ସଂଗ୍ରାମଃ କଟୁକୋଦଯଃ। ରାମରାଵଣସୈନ୍ଯାନାମନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଧାଵତାମ୍
ତାପରେ ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କ ସେନା ଏକାଉଁଠି ଆକ୍ରମଣ କରିବାରେ ଲାଗିଲେ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ଆଉ ଏକଥରି ଭୟଙ୍କର ଓ କଠିନ ହେଲା।
ଶତସୋ ନୈର୍ଋତାନ୍ଵନ୍ଯା ଜଘ୍ନୁର୍ଵନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ନୈର୍ଋତାଃ। ନୈର୍ଋତାସ୍ତତ୍ରଵଧ୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରାଯେଣ ନ ତୁ ଵାନରାଃ
ଶତଶଃ ବାନରମାନେ ରାକ୍ଷସମାନେଂକୁ ମାରିଲେ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ବାନରମାନେଂକୁ ମାରିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ଅଧିକାଂଶ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ବାନରମାନେ ନୁହେଁ।
ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵାହତଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ସହାନୁଗମ୍। ପ୍ରହସ୍ତଂ ଚ ମହେଷ୍ଵାସଂ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଂ ଚାତିତେଜସମ୍
ତାପରେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ପ୍ରହସ୍ତ ଏବଂ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ମହାବୀର ଥିଲେ—ଏହି ଖବର ଶୁଣିଲେ।
ପୁତ୍ରମିନଦ୍ରଜିତଂ ଵୀରଂ ରାଵଣଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଜହିରାମମମିତ୍ରଘ୍ନ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଚ ସଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍
ରାବଣ ତାଙ୍କ ସାହସୀ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ରାମ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ, ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସଂହାର କର।'
ତ୍ଵଯା ହି ମମ ସତ୍ପୁତ୍ର ଯଶୋ ଦୀପ୍ତମୁପାର୍ଜିତମ୍। ଜିତ୍ଵାଵଜ୍ରଧରଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ଶଚୀପତିମ୍
ମୋର ସତ୍ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ଶଚୀଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଜିତି, ମୋର ମହିମାକୁ ଦୀପ୍ତ କରିଛ।
ଅନ୍ତର୍ହିତଃ ପ୍ରକାଶୋ ଵା ଦିଵ୍ଯୈର୍ଦତ୍ତଵରୈଃ ଶରୈଃ। ଜହି ଶତ୍ରୂନମିତ୍ରଘ୍ନ ମମ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂଵର
ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ଦିବ୍ୟ ବରଦିତ ବାଣ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଠି ଲୁଚିଥିବା କିମ୍ବା ଖୋଲା ଥିବା ଶତ୍ରୁମାନେ, ଏ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଶତ୍ରୁନାଶକ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଂହାର କର।
ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣସୁଗ୍ରୀଵାଃ ଶରସ୍ପର୍ଶଂ ନ ତେଽନଘ। ସମର୍ଥାଃ ପ୍ରତିସୋଢୁଂ ଚ କୁତସ୍ତଦନୁଯାଯିନଃ
ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୁଗ୍ରୀବ—ଏମାନେ ତୁମର ବାଣର ସ୍ପର୍ଶ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଅଗତା ଯା ପ୍ରହସ୍ତେନ କୁମ୍ଭକର୍ଣେନ ଚାନଘ। ଖରସ୍ଯାପଚିତିଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ତାଂ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵେ ମହାଭୁଜ
ପ୍ରହସ୍ତ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଖରଙ୍କ ଯେଉଁ ଅପମାନ ଓ ପରାଜୟ ହୋଇଥିଲା, ମୋର ନିର୍ମଳ ପୁଅ, ତୁମେ ଏବେ ତାହା ପ୍ରତିଶୋଧ ନିଅ।
ତ୍ଵମଦ୍ଯ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ହତ୍ଵା ଶତ୍ରୂନ୍ସସୈନିକାନ୍। ପ୍ରତିନନ୍ଦଯ ମାଂ ପୁତ୍ର ପୁରା ଜିତ୍ଵେଵ ଵାସଵମ୍
ଆଜି ତୁମେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଶତ୍ରୁ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ମାରି, ମୋତେ ଏମିତି ଖୁସି ଦିଅ, ଯେପରି ତୁମେ ପୂର୍ବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜିତି ଥିଲ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରଥମାସ୍ଥାଯ ଦଂଶିଥଃ। ପ୍ରଯଯାଵିନ୍ଦ୍ରଜିଦ୍ରାଜଂସ୍ତୂର୍ଣମାଯୋଧନଂ ପ୍ରତି
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ 'ଏମିତି ହେବ' ବୋଲି କହି, ରଥ ଚଢ଼ି, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ।
ତତୋ ଵିଶ୍ରାଵ୍ଯ ଵିସ୍ପଷ୍ଟଂ ନାମ ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵଃ। ଆହ୍ଵଯାମାସ ସମରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଶୁଭଲକ୍ଷଣମ୍
ତାପରେ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ନିଜ ନାମଟି ଉଚ୍ଚ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରି, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।