ସୁଦୀର୍ଘମିଵ ନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ଵରାସନାତ୍। ଉଵାଚ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ କର୍ମକାଲୋଽଯମାଗତଃ
ରାବଣ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରୁ ଉଠି, କହିଲେ, 'ଏବେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କାମ କରିବା ସମୟ ଆସିଛି।'
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଵିଵିଧୈର୍ଵାଦିତ୍ରୈଃ ସୁମହାସ୍ଵନୈଃ। ଶଯାନମତିନିଦ୍ରାଲୁଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣମବୋଧଯତ୍
ଏପରି କହି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ ହୋଇଥିବା ବାଜାରେ, ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଜଗାଇଦେଲେ।
ପ୍ରବୋଧ୍ଯ ମହତା ଚୈନଂ ଯତ୍ନେନାଽଽଗତସାଧ୍ଵସଃ। ସ୍ଵସ୍ଥମାସୀନମଵ୍ଯଗ୍ରଂ ଵିନିଦ୍ରଂ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ତତୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଦଶଗ୍ରୀଵଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ମହାବଲମ୍
ବଡ଼ ପ୍ରୟାସରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଜଗାଇ, ତାଙ୍କୁ ଭୟ ଛାଡ଼ି, ସ୍ଥିର ଓ ସଚେତନ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାବଣ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଧନ୍ଯୋସି ଯସ୍ଯ ତେ ନିଦ୍ରା କୁମ୍ଭକର୍ଣେଯମୀଦୃଶୀ। ଯ ଇଦଂ ଦାରୁଣଂ କାଲଂ ନ ଜାନୀଷେ ମହାଭଯମ୍
ହେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ତୁମର ଏହି ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ଏହି ଭୟଙ୍କର ସମୟ ଓ ବଡ଼ ବିପଦ ବିଷୟରେ ତୁମେ କିଛି ଜାଣିନାହା।
ଏଷ ତୀର୍ତ୍ଵାଽର୍ଣଵଂ ରାମଃ ସେତୁନା ହରିଭିଃ ସହ। ଅଵମତ୍ଯେହ ନଃ ସର୍ଵାନ୍କରୋତି କଦନଂ ମହତ୍
ରାମ ମକଡ଼ସେନା ସହିତ ସେତୁ ତିଆରି କରି ସମୁଦ୍ର ଅଟକାଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅବମାନ କରି, ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ଘଟାଉଛନ୍ତି।
ମଯା ତ୍ଵପହୃତା ଭାର୍ଯା ସୀତା ନାମାସ୍ଯ ଜାନକୀ। ତାଂ ନେତୁଂ ସ ଇହାଯାତୋ ବଦ୍ଧ୍ଵା ସେତୁଂ ମହାର୍ଣଵେ
ମୁଁ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାକୁ ହରଣ କରିଥିଲି, ତାଙ୍କୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ସେ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ସେତୁ ତିଆରି କରି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ତେନ ଚୈଵ ପ୍ରହସ୍ତାଦିର୍ମହାନ୍ନଃ ସ୍ଵଜନୋ ହତଃ। ତସ୍ଯ ନାନ୍ଯୋ ନିହନ୍ତାଽସ୍ତି ତ୍ଵାମୃତେଶତ୍ରୁକର୍ଶନ
ତାଙ୍କ ହାତରେ ପ୍ରହସ୍ତ ଓ ଆମ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରିବାକୁ ତୁମ୍ବାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ନାହାନ୍ତି, ହେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ।
ସଦଂଶିତୋଽଭିନିର୍ଯାହି ତ୍ଵମଦ୍ଯ ବଲିନାଂଵର। ରାମାଦୀନ୍ସମରେ ସର୍ଵାଞ୍ଜହି ଶତ୍ରୂନରିଂଦମ
ସେଠିପାଇଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଜି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ବାହାରିଯାଅ, ରାମ ଓ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିନାଶ କର।
ଦୂଷଣାଵରଜୌ ଚୈଵ ଵଜ୍ରଵେଗପ୍ରମାଥିନୌ। ତୌ ତ୍ଵାଂ ବଲେନ ମହତା ସହିତାଵନୁଯାସ୍ଯତଃ
ଦୂଷଣଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବଜ୍ର ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେମାନେ ତୁମ ସହ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ନେଇ ଯିବେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରାକ୍ଷୁସପତିଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ତରସ୍ଵିନମ୍। ସଂଦିଦେଶେତିକର୍ତଵ୍ଯେ ଵଜ୍ରଵେଗପ୍ରମାଥିନୌ
ଏଭଳି କହି ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାବଣ, ତୀବ୍ର କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଓ ବଜ୍ରବେଗ ଓ ପ୍ରମାଥିନ୍କୁ ତାଙ୍କର କାମ ବିଷୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ।
ତଥ୍ତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଯୁତୌ ଵୀରୌ ରାଵଣଂ ଦୂଷାଣାନୁଜୌ। କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ତୂର୍ଣଂ ନିର୍ଯଯତୁଃ ପୁରାତ୍
ଏଭଳି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇ, ଦୂଷଣଙ୍କ ଦୁଇ ଭାଇ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ତୁରନ୍ତ ସହରରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ତତୋ ନିର୍ଯାଯ ସ୍ଵପୁରାତ୍କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ ସହାନୁଗଃ। ଅପଶ୍ଯତ୍କପିସୈନ୍ଯଂ ରତଜ୍ଜିତକାଶ୍ଯଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତମ୍
ତାପରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ସହର ଛାଡ଼ି, ରଥ ଓ ପତାକାରେ ଚମକୁଥିବା ବାନର ସେନାକୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲେ।
ସ ଵୀକ୍ଷମାଣସ୍ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ରାମଦର୍ଶନକାଙ୍କ୍ଷଯା। ଅପଶ୍ଯଚ୍ଚାପି ସୌମିତ୍ରିଂ ଧନୁଷ୍ପାଣିଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍
ସେ ସେନାକୁ ଦେଖି, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଶା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଧନୁଷ ଧରିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ତମଭ୍ଯେତ୍ଯାଶୁ ହରଯଃ ପରିଵବ୍ରୁଃ ସମନ୍ତତଃ। `ଶୈଲଵୃକ୍ଷାଯୁଧା ନାଦାନମୁଞ୍ଚନ୍ଭୀଷଣାସ୍ତତଃ
ତାପରେ ବାନରମାନେ ତୁରନ୍ତ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ନେଲେ, ପାହାଡ଼ ଓ ଗଛ ହାତିରେ ଧରି, ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅଭ୍ଯଘ୍ନଂଶ୍ଚ ମହାକାଯୈର୍ବହୁଭିର୍ଜଗତୀରୁହୈଃ। କରଜୈରତୁଦଂଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଵିହାଯ ଭଯମୁତ୍ତମମ୍
ବହୁତ ବଡ଼ ଦେହ ଥିବା ବାନରମାନେ ପୃଥିବୀର ଗଛ ନେଇ ତାଙ୍କୁ ମାଡ଼ିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ନଖ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ, ସମସ୍ତେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ବହୁଧା ଯୁଧ୍ଯମାନାସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧମାର୍ଗୈଃ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ। ନାନାପ୍ରହରଣୈର୍ଭୀମୈ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମତାଡଯନ୍
ବାନରମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରରେ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସ ତାଡ୍ଯମାନଃ ପ୍ରହସନ୍ଭକ୍ଷଯାମାସ ଵାନରାନ୍। ବଲଂ ଚଣ୍ଡବଲାଖ୍ଯଂ ଚ ଵଜ୍ରବାହୁଂ ଚ ଵାନରମ୍
ସେ ମାଡ଼ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ହସିଲେ ଓ ବାନରମାନେ, ବଳ, ଚଣ୍ଡବଳ ଓ ବଜ୍ରବାହୁଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ଯଥନଂ କର୍ମ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ। ଉଦକ୍ରୋଶନ୍ପରିତ୍ରସ୍ତାସ୍ତାରପ୍ରଭୃତଯସ୍ତଦା
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ଏହି ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ତାର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଭୟରେ ଭରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କନ୍ଦିଲେ।
ତାନୁଚ୍ଚୈଃ କ୍ରୋଶତଃ ସୈନ୍ଯାଞ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ହରିଯୂଥପାନ୍। ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ସୁଗ୍ରୀଵଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣମପେତଭୀଃ
ସେହି ସେନାମାନେର ଉଚ୍ଚ ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ଭୟ ଛାଡ଼ି, ବାନରନାୟକମାନେ ସହିତ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
ତତୋ ନିପତ୍ଯ ଵେଗେନ କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ମହାମନା। ସାଲେନ ଜଘ୍ନିଵାନ୍ମୂର୍ଧ୍ନିଂ ବଲେନ କପିକୁଞ୍ଜରଃ
ତାପରେ ବଡ଼ ଗତିରେ ଲାଫି, ବାନରମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ସୁଗ୍ରୀବ, ବଡ଼ ସାଲ ଗଛ ନେଇ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ମହାତ୍ମା ମହାଵେଗଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ ମୂର୍ଧନି। ବିଭେଦ ସାଲଂ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ନ ଚୈଵାଵ୍ଯଥଯତ୍କପିଃ
ସେ ମହାତ୍ମା, ଦୃତଗତିଶୀଳ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଏକ ଶାଳ ଗଛ ନେଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଆଘାତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ବାନର କିଛି ଅସୁବିଧା ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ଵିନଦ୍ଯସହସା ସାଲସ୍ପର୍ଶଵିବୋଧିତଃ। ଦୋର୍ଭ୍ଯାମାଦାଯ ସୁଗ୍ରୀଵଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋଽହରଦ୍ବଲାତ୍
ତାପରେ, ଶାଳ ଗଛର ସ୍ପର୍ଶରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ହଠାତ୍ ଗର୍ଜନ କରି, ଦୁଇ ହାତରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଧରି ଶକ୍ତିବଳେ ଉଠାଇ ନେଲେ।
ହ୍ରିଯମାଣଂ ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣେନ ରକ୍ଷସା। ଅଵେକ୍ଷ୍ଯାଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ଵୀରଃ ସୌମିତ୍ରିର୍ମିତ୍ରନନ୍ଦନଃ
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ ନେଉଁଥିବା ଦେଖି, ବୀର ସୌମିତ୍ରି, ମିତ୍ରମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ତୁରନ୍ତ ଆଗକୁ ଧାଉଥିଲେ।
ସୋଽଭିପତ୍ଯ ମହର୍ଵେଗଂ ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖଂ ମହାଶରମ୍। ପ୍ରାହିଣୋତ୍କୁମ୍ଭକର୍ଣାଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରଵୀରହା
ସୌମିତ୍ରି, ଶତ୍ରୁବଳର ନାଶକ, ତୁରନ୍ତ ଆଗକୁ ଯାଇ, ସୁନା ରଙ୍ଗର ପଙ୍ଖ ଥିବା ଏକ ବଡ଼ ତୀର କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ସ ତସ୍ଯ ଦେହାଵରଣଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ଦେହଂ ଚ ସାଯକଃ। ଜଗାମ ଦାରଯନ୍ଭୂମିଂ ରୁଧିରେଣ ସମୁକ୍ଷିତଃ
ସେଇ ତୀର କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଦେହର ଅଭିରକ୍ଷା ଓ ଦେହକୁ ଭେଦି, ରକ୍ତରେ ଭିଜା ଅବସ୍ଥାରେ ଭୂମିକୁ ଚିରି ଯାଇପଡ଼ିଲା।
ତଥା ସ ଭିନ୍ନହୃଦଯଃ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ କପୀଶ୍ଵରମ୍। `ଵେଗେନ ମହତାଽଽଵିଷ୍ଟସ୍ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ହୃଦୟ ଭେଦିଯିବା ପରେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବାନରମୁକ୍ତ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ, 'ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ ପ୍ରଗୃହୀତଶିଲାଯୁଧଃ। ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ସୌମିତ୍ରିମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ମହତୀଂ ଶିଲାମ୍
ମହାଧନୁର୍ଧରୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଖଣ୍ଡ ହାତରେ ନେଇ, ଉଚ୍ଚ କରି, ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତସ୍ଯାଭିପତତସ୍ତୂର୍ଣଂ କ୍ଷୁରାଭ୍ଯାମୁଚ୍ଛିତୌ କରୌ। ଚିଚ୍ଛେଦ ନିଶିତାଗ୍ରାଭ୍ଯାଂ ସ ବଭୂଵ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ
ସେ ଆଗକୁ ଧାଉଥିବାବେଳେ, ସୌମିତ୍ରି ତୁରନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉଠାଇଥିବା ଦୁଇଟି ହାତ କାଟିଦେଲେ, ଏହାରେ ସେ ଚାରିହାତି ହୋଇଗଲେ।
ତାନପ୍ଯସ୍ ଭୁଜାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରଗୃହୀତଶିଲାଯୁଧାନ୍। କ୍ଷୁରୈଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦଲଘ୍ଵସ୍ତ୍ରଂ ସୌମିତ୍ରିଃ ପ୍ରତିଦର୍ଶଯନ୍
ସୌମିତ୍ରି ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ହାତ, ଯେଉଁଠାରେ ପାହାଡ଼ ଖଣ୍ଡ ଧରିଥିଲେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ।
ସ ବଭୂଵାତିକାଯଶ୍ଚ ବହୁପାଦଶିରୋଭୁଜଃ। ତଂ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରେଣ ସୌମିତ୍ରିର୍ଦଦାରାଦ୍ରିଚଯୋପମମ୍
ସେ ଅତି ବଡ଼ ଆକାରର, ଅନେକ ପାଦ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ହାତ ସହିତ ହୋଇଗଲେ; ସୌମିତ୍ରି ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ସଦୃଶ ତାଙ୍କୁ ଚିରିଦେଲେ।