ଵିଭୀଷଣଃ ପ୍ରହସ୍ତଂ ଚ ପ୍ରହସ୍ତଶ୍ଚ ଵିଭୀଷଣମ୍। ଖଗପତ୍ରୈଃ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈରଭ୍ଯଵର୍ଷଦ୍ଗତଵ୍ଯଥଃ
ବିଭୀଷଣ ଏବଂ ପ୍ରହସ୍ତ, ଏକାପରେ ଏକା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପଙ୍ଖଯୁକ୍ତ ବାଣ ଝଡ଼େଇଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ।
ତେଷାଂ ବଲଵତାମାସୀନ୍ମହାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ସମାଗମଃ। ଵିଵ୍ଯଥୁଃ ସକଲା ଯେନ ତ୍ରଯୋ ଲୋକାଶ୍ଚରାଚରାଃ
ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରମାନେ ମହାସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ—ଚଳାଚଳ ସମେତ—ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଇଗଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହସ୍ତଃ ସହସା ସମଭ୍ଯେତ୍ଯ ଵିଭୀଷଣମ୍। ଗଦଯା ତାଡଯାମାସ ଵିନଦ୍ଯ ରଣକର୍କଶମ୍
ତାପରେ ପ୍ରହସ୍ତ ହଠାତ୍ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ସ ତଯାଽଭିହତୋ ଧୀମାନ୍ଗଦଯା ଭୀମଵେଗଯା। ନାକମ୍ପତ ମହାବାହୁର୍ହିମଵାନିଵ ସୁସ୍ଥିରଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଓ ତୀବ୍ର ଗଦା ଆଘାତରେ ମାରିଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାବାହୁ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଭୀଷଣ ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ପରି ଦୃଢ଼ ରହିଲେ, କେବେ ମଧ୍ୟ ନଡ଼ିଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯଵିପୁଲାଂ ଶତଘଣ୍ଟାଂ ଵିଭୀଷଣଃ। ଅନୁମନ୍ତ୍ର୍ଯ ମହାଶକ୍ତିଂ ଚିକ୍ଷେପାସ୍ ଶିରଃ ପ୍ରତି
ତାପରେ ବିଭୀଷଣ ଏକ ଭାରି ଗଦା, ଯାହାରେ ଶତଶଖ ଘଣ୍ଟି ଲାଗିଥିଲା, ହାତରେ ଧରି, ତାହାର ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଶତ୍ରୁର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ପତନ୍ତ୍ଯା ସ ତଯା ଵେଗାଦ୍ରାକ୍ଷସୋଽଶନିଵେଗଯା। ହୃତୋତ୍ତାମଙ୍ଗୋ ଦଦୃଶେ ଵାତରୁଗ୍ଣ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ
ସେ ଗଦା ବେଗରେ ପଡ଼ିବା ସହିତ, ରାକ୍ଷସର ମୁଣ୍ଡ ଛିଣିଯାଇଲା; ସେ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଝଡ଼ରେ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିହତଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ପ୍ରହସ୍ତଂ କ୍ଷଣଦାଚରମ୍। ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷୋ ଵେଗେନ ମହତା କପୀନ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରହସ୍ତ ନିହତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ଭୟଙ୍କର ବେଗରେ ବାନରମାନେ ଉପରେ ଝପଟିଲେ।
ତସ୍ ମେଘୋପମଂ ସୈନ୍ଯମାପତଦ୍ଭୀମଦର୍ଶନମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ସହସା ଦୀର୍ଣା ରଣେ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵାଃ
ତାଙ୍କର ସେନା ବଡ଼ କଳା ମେଘ ପରି ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଆସୁଥିଲା; ଏହା ଦେଖି ବାନରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହଠାତ୍ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ।
ତତସ୍ତାନ୍ସହସା ଦୀର୍ଣାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାନରପୁଙ୍ଗଵାନ୍। ନିର୍ଯଯୌ କପିଶାର୍ଦୂଲୋ ହନୂମାନ୍ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ଏହିପରି ବାନରମାନେ ହଠାତ୍ ଭାଙ୍ଗିଯିବାକୁ ଦେଖି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ପରି, ବାହାରିଆସିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଵସ୍ଥିତଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ହରଯଃ ପଵନାତ୍ମଜମ୍। ମହତ୍ଯା ତ୍ଵରଯା ରାଜତ୍ସଂନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ସର୍ଵଶଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ିଆଛନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖି, ସମସ୍ତ ବାନର ଉତ୍ସାହରେ ପୁଣିଥରେ ଫେରିଆସିଲେ।
ତତଃ ଶବ୍ଦୋ ମହାନାସୀତ୍ତୁମୁଲୋ ରୋମହର୍ଷଣଃ। ରାମରାଵଣସୈନ୍ଯାନାମନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଧାଵତାମ୍
ତାପରେ ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କ ସେନା ଏକାଉପରେ ଏକା ଝପଟିବାରେ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ କନ୍ପାଉଥିବା ଏକ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା।
ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ସଂଗ୍ରାମେ ଘୋରେ ରୁଧିରକର୍ଦମେ। କ୍ଷୂମ୍ରାକ୍ଷଃ କପିସୈନ୍ଯଂ ତଦ୍ଦ୍ରାଵଯାମାସ ପତ୍ରିଭିଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ରକ୍ତରେ ମିଶିଥିବା କାଦିରେ; ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ତୀର ମାଡ଼ି ବାନର ସେନାକୁ ପଛକୁ ହଟାଇଦେଲେ।
ତଂ ସ ରକ୍ଷୋମହାମାତ୍ରମାପତନ୍ତଂ ସପତ୍ନଜିତ୍। ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ହନୁମାଂସ୍ତରସା ପଵନାତ୍ମଜଃ
ସେ ଶତ୍ରୁଜୟୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ଆଗକୁ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଜୋରରେ ରୋକିଦେଲେ।
ତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧମଭୂଦଧୋରଂ ହରିରାକ୍ଷସଵୀରଯୋଃ। ଜୀଗୀଷତୋର୍ଯୁଧାଽନ୍ଯୋନ୍ଯମିନ୍ଦ୍ରପ୍ରହ୍ଲାଦଯୋରିଵଂ
ସେ ଦୁଇ ଶୂର ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଦୁହେଁ ଜିତିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଇଥିଲା।
କଗଦାଭିଃ ପରିଘୈଶ୍ଚୈଵ ରାକ୍ଷସୋ ଜଘ୍ନିଵାନ୍କପିମ୍। କପିଶ୍ଚ ଜଘ୍ନିଵାନ୍ରଃ ସସ୍କନ୍ଧଵିଟପୈର୍ଦ୍ରୁମୈଃ
ରାକ୍ଷସ ଗଦା ଓ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ବାନରକୁ ଆଘାତ କଲେ; ବାନର ତ ଶାଖାପତ୍ର ଓ ଗଛ ଦେଇ ରାକ୍ଷସକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ତତସ୍ତମତିକୋପେନ ସାଶ୍ଵଂ ସରଥସାରଥିମ୍। ଧୂମ୍ରାକ୍ଷମଵଧୀତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ହନୂମାନ୍ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ତାପରେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ସାରଥି ସହିତ, ମାରିଦେଲେ।
ତତସ୍ତଂ ନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଂ ରାକ୍ଷସୋତ୍ତମମ୍। ହରଯୋ ଜାତଵିଶ୍ରମ୍ଭା ଜଘ୍ନୁରନ୍ଯେ ଚ ସୈନିକାନ୍
ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ନିହତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ବାନରମାନେ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ପାଇଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସ ସେନାକୁ ମଧ୍ୟ ମାଡ଼ିଦେଲେ।
ତେ ଵଧ୍ଯମାନା ହରିଭିର୍ବଲିଭିର୍ଜିତକାଶିଭିଃ। ରାକ୍ଷସା ଭଗ୍ନସଂକଲ୍ପା ଲଙ୍କାମଭ୍ଯପତନ୍ଭଯାତ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଜିତିଥିବା ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ ହେଉଥିବାରୁ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟରେ ଏବଂ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ, ଲଙ୍କାକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ତେଽଭିପତ୍ଯ ପୁରଂ ଭଗ୍ନା ହତଶେଷା ନିଶାଚରାଃ। ସର୍ଵଂ ରାଜ୍ଞେ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ରାଵଣାଯ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍
ସେ ହାରିଥିବା ଏବଂ ଅଳ୍ପ ଅବଶିଷ୍ଟ ନିଶାଚରମାନେ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଯାହା ଘଟିଥିଲା ସେ ସବୁ କଥା ରାବଣଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ରାଵଣସ୍ତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରହସ୍ତଂ ନିହତଂ ଯୁଧି। ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଂ ଚ ମହେଷ୍ଵାସଂ ସସୈନ୍ଯଂ ସହରାକ୍ଷସୈଃ
ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରହସ୍ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ସେନା ଓ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ଖବର ଶୁଣି, ରାବଣ...
ସୁଦୀର୍ଘମିଵ ନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ଵରାସନାତ୍। ଉଵାଚ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ କର୍ମକାଲୋଽଯମାଗତଃ
ରାବଣ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରୁ ଉଠି, କହିଲେ, 'ଏବେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କାମ କରିବା ସମୟ ଆସିଛି।'
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଵିଵିଧୈର୍ଵାଦିତ୍ରୈଃ ସୁମହାସ୍ଵନୈଃ। ଶଯାନମତିନିଦ୍ରାଲୁଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣମବୋଧଯତ୍
ଏପରି କହି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ ହୋଇଥିବା ବାଜାରେ, ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଜଗାଇଦେଲେ।
ପ୍ରବୋଧ୍ଯ ମହତା ଚୈନଂ ଯତ୍ନେନାଽଽଗତସାଧ୍ଵସଃ। ସ୍ଵସ୍ଥମାସୀନମଵ୍ଯଗ୍ରଂ ଵିନିଦ୍ରଂ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ତତୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଦଶଗ୍ରୀଵଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ମହାବଲମ୍
ବଡ଼ ପ୍ରୟାସରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଜଗାଇ, ତାଙ୍କୁ ଭୟ ଛାଡ଼ି, ସ୍ଥିର ଓ ସଚେତନ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାବଣ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଧନ୍ଯୋସି ଯସ୍ଯ ତେ ନିଦ୍ରା କୁମ୍ଭକର୍ଣେଯମୀଦୃଶୀ। ଯ ଇଦଂ ଦାରୁଣଂ କାଲଂ ନ ଜାନୀଷେ ମହାଭଯମ୍
ହେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ତୁମର ଏହି ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ଏହି ଭୟଙ୍କର ସମୟ ଓ ବଡ଼ ବିପଦ ବିଷୟରେ ତୁମେ କିଛି ଜାଣିନାହା।
ଏଷ ତୀର୍ତ୍ଵାଽର୍ଣଵଂ ରାମଃ ସେତୁନା ହରିଭିଃ ସହ। ଅଵମତ୍ଯେହ ନଃ ସର୍ଵାନ୍କରୋତି କଦନଂ ମହତ୍
ରାମ ମକଡ଼ସେନା ସହିତ ସେତୁ ତିଆରି କରି ସମୁଦ୍ର ଅଟକାଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅବମାନ କରି, ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ଘଟାଉଛନ୍ତି।
ମଯା ତ୍ଵପହୃତା ଭାର୍ଯା ସୀତା ନାମାସ୍ଯ ଜାନକୀ। ତାଂ ନେତୁଂ ସ ଇହାଯାତୋ ବଦ୍ଧ୍ଵା ସେତୁଂ ମହାର୍ଣଵେ
ମୁଁ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାକୁ ହରଣ କରିଥିଲି, ତାଙ୍କୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ସେ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ସେତୁ ତିଆରି କରି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ତେନ ଚୈଵ ପ୍ରହସ୍ତାଦିର୍ମହାନ୍ନଃ ସ୍ଵଜନୋ ହତଃ। ତସ୍ଯ ନାନ୍ଯୋ ନିହନ୍ତାଽସ୍ତି ତ୍ଵାମୃତେଶତ୍ରୁକର୍ଶନ
ତାଙ୍କ ହାତରେ ପ୍ରହସ୍ତ ଓ ଆମ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରିବାକୁ ତୁମ୍ବାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ନାହାନ୍ତି, ହେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ।
ସଦଂଶିତୋଽଭିନିର୍ଯାହି ତ୍ଵମଦ୍ଯ ବଲିନାଂଵର। ରାମାଦୀନ୍ସମରେ ସର୍ଵାଞ୍ଜହି ଶତ୍ରୂନରିଂଦମ
ସେଠିପାଇଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଜି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ବାହାରିଯାଅ, ରାମ ଓ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିନାଶ କର।
ଦୂଷଣାଵରଜୌ ଚୈଵ ଵଜ୍ରଵେଗପ୍ରମାଥିନୌ। ତୌ ତ୍ଵାଂ ବଲେନ ମହତା ସହିତାଵନୁଯାସ୍ଯତଃ
ଦୂଷଣଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବଜ୍ର ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେମାନେ ତୁମ ସହ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ନେଇ ଯିବେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରାକ୍ଷୁସପତିଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ତରସ୍ଵିନମ୍। ସଂଦିଦେଶେତିକର୍ତଵ୍ଯେ ଵଜ୍ରଵେଗପ୍ରମାଥିନୌ
ଏଭଳି କହି ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାବଣ, ତୀବ୍ର କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଓ ବଜ୍ରବେଗ ଓ ପ୍ରମାଥିନ୍କୁ ତାଙ୍କର କାମ ବିଷୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ।