ସ ମାପରାଶିସଦୃଶୈର୍ବଭୂଵ କ୍ଷଣାଦାଚରୈଃ। କୃତୋ ନିର୍ଵାନରୋ ଭୂଯଃ ପ୍ରାକାରୋ ଭୀମଦର୍ଶନୈଃ
ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ବନରୁ ମାକଡ଼ମାନେ ହଟିଯିବା ପରେ, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ସେହି ପ୍ରାଚୀରକୁ ପୁଣି ଭରିଦେଲେ, ଯେଉଁଠି ଦେଖିଲେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପାହାଡ଼ ଶୃଙ୍ଖଳା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ପେତୁଃ ଶଲଵିଭିନ୍ନାଙ୍ଗା ବହଵୋ ଵାନରର୍ପଭାଃ। ସ୍ତମ୍ଭତୋରଣଭଗ୍ନାଶ୍ଚପେତୁସ୍ତତ୍ରନିଶାଚରାଃ
ଅନେକ ସାହସୀ ବାନର, ତୀରରେ ଶରୀର ଭିନ୍ନ ହୋଇ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଏଉଁପରି ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଖମ୍ଭ ଓ ତୋରଣ ସହିତ ସେଠାରେ ଲୁଟିପଡ଼ିଲେ।
କେଶାକେଶ୍ଯଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ରକ୍ଷସାଂ ଵାନରୈଃ ସହ। ନଖୈର୍ଦନ୍ତୈଶ୍ଚ ଵୀରାଣାଂ ଖାଦତାଂ ଵୈ ପରସ୍ପରମ୍
ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଧରି ମୁଣ୍ଡ ଟାଣି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ନଖ ଓ ଦାନ୍ତରେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ କାମୁଡ଼ି ଖାଉଥିଲେ।
ନିଷ୍ଟନନ୍ତୋ ହ୍ଯୁଭଯତସ୍ତତ୍ର ଵାନରରାକ୍ଷସାଃ। ହତାନିପତିତା ଭୂମୌ ନ ମୁଞ୍ଚନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍
ସେଠାରେ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଦୁଇପଟେ କ୍ଷତବିକ୍ଷତ ହୋଇ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉନଥିଲେ।
ରାମସ୍ତୁ ଶରଜାଲାନିଵଵର୍ଷ ଜଲଦୋ ଯଥା। ତାନିଲଙ୍କାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଜଘ୍ରୁସ୍ତାନ୍ରଜନୀଚରାନ୍
ରାମ ତୀରର ଝଡ଼ ଝରାଉଥିବା ବଦଳି ଭଳି, ଲଙ୍କାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଇ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଦାନବମାନୋକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ।
ସୌମିତ୍ରିରପି ନାରାଚୈର୍ଦୃଢଧନ୍ଵା ଜିତକ୍ଲମଃ। ଆଦିଶ୍ଯାଦିଶ୍ଯ ଦୁର୍ଗସ୍ଥାନ୍ପାତଯାମାସ ରାକ୍ଷସାନ୍
ସୌମିତ୍ରି ମଧ୍ୟ, ଦୃଢ଼ ଧନୁଷ୍ଧାରୀ ଏବଂ ଅକ୍ଲାନ୍ତ, ତାଙ୍କର ଲୋହାର ତୀରରେ ଦୁର୍ଗ ଉପରେ ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନୋକୁ ପୁନିପୁନି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଭୂମିରେ ପତିତ କରିଦେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରତ୍ଯଵହାରୋଽଭୂତ୍ସୈନ୍ଯାନାଂ ରାଧଵାଜ୍ଞଯା। କୃତେ ଵିମର୍ଦେ ଲଙ୍କାଯାଂ ଲବ୍ଧଲକ୍ଷ୍ଯୋଜଯୋତ୍ତରଃ
ତାପରେ ରାଘବଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେନାମାନେ ପଛକୁ ହଟିଲେ; ଲଙ୍କାରେ ଯୁଦ୍ଧ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରିଥିବା ଜୟୋତ୍ତର ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ।
ତତୋ ନିଵିଶମାନାଂସ୍ତାନ୍ସୈନିକାନ୍ରାଵଣାନୁଗାଃ। ଅଭିଜଗ୍ମୁର୍ଗଣାଽନକେ ପିଶାଚକ୍ଷୁଦ୍ରରକ୍ଷସାମ୍
ତାପରେ ସେନାମାନେ ଶିବିର କରୁଥିବାବେଳେ, ରାବଣଙ୍କ ଅନୁଗାମୀ ଦଳ—ପିଶାଚ ଓ ଛୋଟ ଛୋଟ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାତିରେ ଏଠାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ପର୍ଵଣଃ ପତନୋ ଜମ୍ଭଃ ଖରଃ କ୍ରୋଧଵଶୋ ହରିଃ। ପ୍ରରୁଜଶ୍ଚାରୁଜଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଘସଶ୍ଚୈଵମାଦଯଃ
ପର୍ବଣ, ପତନ, ଜମ୍ଭ, ଖର, କ୍ରୋଧବଶ, ହରି, ପ୍ରରୁଜ, ଆରୁଜ ଏବଂ ପ୍ରଘସ — ଏହି ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଦାନବମାନେ ଏକଠି ହେଲେ।
ତତୋଽଭିପତତାଂ ତେଷାମଦୃଶ୍ଯାନାଂ ଦୁରାତ୍ମନାମ୍। ଅନ୍ତର୍ଧାନଵଧଂ ତଜ୍ଜ୍ଞଶ୍ଚକାର ସ ଵିଭୀଷଣଃ
ତାପରେ ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ବିଭୀଷଣ ସେମାନଙ୍କର ମାୟା ଜାଣି, ତାହାକୁ ବିଫଳ କରିଦେଲେ।
ତେ ଦୃଶ୍ଯମାନା ହରିଭିର୍ବଲିଭିର୍ଦୂରପାତିଭିଃ। ନିହତାଃ ସର୍ଵଶୋ ରାଜନ୍ମହୀଂ ଜଗ୍ମୁର୍ଗତାସଵଃ
ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୂରରୁ ଆଘାତ କରିପାରୁଥିବା ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବଧ ହେଲେ, ହେ ରାଜା, ଏବଂ ନିର୍ଜୀବ ହୋଇ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଲେ।
ଅମୃଷ୍ଯମାଣଃ ସବଲୋ ରାଵଣୋ ନିର୍ଯଯାଵଥ। ରାକ୍ଷସାନାଂ ବଲୈର୍ଘୋରୈଃ ପିଶାଚାନାଂଚ ସଂଵୃତଃ
ଏହି ଦେଖି ରାବଣ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଅସହ୍ୟ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଓ ପିଶାଚମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଯୁଦ୍ଧକୁ ବାହାରିଲେ।
ଯୁଦ୍ଧଶାସ୍ତ୍ରଵିଧାନଜ୍ଞ ଉଶନା ଇଵ ଚାପରଃ। ଵ୍ଯୂହ୍ଯଚୌଶନସଂ ଵ୍ଯୂହଂ ହରୀନଭ୍ଯଵହାରଯତ୍
ଯୁଦ୍ଧର କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଉଶନାଙ୍କ ପରି ଏକ ଅନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି, ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ଉଶନା ବ୍ୟୁହରେ ଗଠିତ କରି, ବାନରମାନେଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆଗେଇ ଚାଲିଲେ।
ରାଘଵସ୍ତୁ ଵିନିର୍ଯାନ୍ତଂ ଵ୍ଯୂଢାନୀକଂ ଦଶାନନମ୍। ବାର୍ହସ୍ପତ୍ଯଂ ଵିଧଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରତିଵ୍ଯୂହ୍ଯ ହ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ରାଘବ, ଦଶମୁଖୀଙ୍କ ସେନାକୁ ବ୍ୟୁହରେ ଦେଖି, ନିଜ ସେନାକୁ ବୃହସ୍ପତି ବ୍ୟୁହରେ ଗଠିତ କରି, ପ୍ରତିପକ୍ଷରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ସମେତ୍ଯ ଯୁଯୁଧେ ତତ୍ର ତତୋ ରାମେଣ ରାଵଣଃ। ଯୁଯୁଧେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚାପି ତଥୈଵେନ୍ଦ୍ରଜିତା ସହ
ସେଠାରେ ରାବଣ ରାମଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଏହିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଵିରୂପାକ୍ଷେଣ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତାରେଣ ଚ ନିସ୍ଵର୍ଵଟଃ। ପୌଣ୍ଡ୍ରେଣ ଚ ନଲସ୍ତତ୍ର ପଦୁଶଃ ପନସେନ ଚ
ସୁଗ୍ରୀବ ବିରୂପାକ୍ଷ ସହିତ, ତାରା ନିଶ୍ୱର୍ବଟ ସହିତ, ନଳ ପୌଣ୍ଡ୍ର ସହିତ, ଏବଂ ପଦୁଶ ପନସ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଵିଷହ୍ଯଂ ଯଂ ହି ଯୋ ମେନେ ସ ସ ତେନ ସମେଯିଵାନ୍। ଯୁଯୁଧେ ଯୁଦ୍ଧଵେଲାଯାଂ ସ୍ଵବାହୁବଲମାଶ୍ରିତଃ
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଯଣ୍ଟି ଜଣେ ଅପନାକୁ ସମାନ ବୋଲି ଭାବିଲେ, ସେଉଁଠି ସେ ଅପନା ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ସ ସଂପ୍ରହାରୋ ଵଵୃଧେ ଭୀରୂଣାଂ ଭଯଵର୍ଧନଃ। ରୋମସଂହର୍ଷଣୋ ଘୋରଃ ପୁରା ଦେଵାସୁରେ ଯଥା
ସେଇ ସଂଘର୍ଷ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ହେଲା ଯେ, ଭୟଭୀତ ଲୋକମାନଙ୍କର ଭୟ ବଢ଼ିଗଲା, ଲୋକଙ୍କର ଲୋମ ଖଡ଼ିଯିବାକୁ ଲାଗିଲା, ଏହା ପୁରୁଣା ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଭୟାନକ ହେଲା।
ରାଵଣୋ ରାମମାନର୍ଚ୍ଛଚ୍ଛକ୍ତିଶୂଲାସିଵୃଷ୍ଟିଭିଃ। ନିଶିତୈରାଯସୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈ ରାଵଣଂ ଚାପି ରାଘଵଃ
ରାବଣ ରାମଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଲୋହାର ବଣ, ଶକ୍ତି ଓ ତଳୱାର ଝରଣାରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଏହିପରି ରାଘବ ମଧ୍ୟ ରାବଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତଥୈଵେନ୍ଦ୍ରଜିତଂ ଯତ୍ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ମର୍ମଭେଦିଭିଃ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିଚ୍ଚାପି ସୌମିତ୍ରିଂ ବିଭେଦ ବହୁଭିଃ ଶରୈଃ
ଏହିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ମଧ୍ୟ ସଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଅନେକ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆହତ କଲେ।
ଵିଭୀଷଣଃ ପ୍ରହସ୍ତଂ ଚ ପ୍ରହସ୍ତଶ୍ଚ ଵିଭୀଷଣମ୍। ଖଗପତ୍ରୈଃ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈରଭ୍ଯଵର୍ଷଦ୍ଗତଵ୍ଯଥଃ
ବିଭୀଷଣ ଏବଂ ପ୍ରହସ୍ତ, ଏକାପରେ ଏକା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପଙ୍ଖଯୁକ୍ତ ବାଣ ଝଡ଼େଇଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ।
ତେଷାଂ ବଲଵତାମାସୀନ୍ମହାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ସମାଗମଃ। ଵିଵ୍ଯଥୁଃ ସକଲା ଯେନ ତ୍ରଯୋ ଲୋକାଶ୍ଚରାଚରାଃ
ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରମାନେ ମହାସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ—ଚଳାଚଳ ସମେତ—ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଇଗଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହସ୍ତଃ ସହସା ସମଭ୍ଯେତ୍ଯ ଵିଭୀଷଣମ୍। ଗଦଯା ତାଡଯାମାସ ଵିନଦ୍ଯ ରଣକର୍କଶମ୍
ତାପରେ ପ୍ରହସ୍ତ ହଠାତ୍ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ସ ତଯାଽଭିହତୋ ଧୀମାନ୍ଗଦଯା ଭୀମଵେଗଯା। ନାକମ୍ପତ ମହାବାହୁର୍ହିମଵାନିଵ ସୁସ୍ଥିରଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଓ ତୀବ୍ର ଗଦା ଆଘାତରେ ମାରିଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାବାହୁ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଭୀଷଣ ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ପରି ଦୃଢ଼ ରହିଲେ, କେବେ ମଧ୍ୟ ନଡ଼ିଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯଵିପୁଲାଂ ଶତଘଣ୍ଟାଂ ଵିଭୀଷଣଃ। ଅନୁମନ୍ତ୍ର୍ଯ ମହାଶକ୍ତିଂ ଚିକ୍ଷେପାସ୍ ଶିରଃ ପ୍ରତି
ତାପରେ ବିଭୀଷଣ ଏକ ଭାରି ଗଦା, ଯାହାରେ ଶତଶଖ ଘଣ୍ଟି ଲାଗିଥିଲା, ହାତରେ ଧରି, ତାହାର ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଶତ୍ରୁର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ପତନ୍ତ୍ଯା ସ ତଯା ଵେଗାଦ୍ରାକ୍ଷସୋଽଶନିଵେଗଯା। ହୃତୋତ୍ତାମଙ୍ଗୋ ଦଦୃଶେ ଵାତରୁଗ୍ଣ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ
ସେ ଗଦା ବେଗରେ ପଡ଼ିବା ସହିତ, ରାକ୍ଷସର ମୁଣ୍ଡ ଛିଣିଯାଇଲା; ସେ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଝଡ଼ରେ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିହତଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ପ୍ରହସ୍ତଂ କ୍ଷଣଦାଚରମ୍। ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷୋ ଵେଗେନ ମହତା କପୀନ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରହସ୍ତ ନିହତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ଭୟଙ୍କର ବେଗରେ ବାନରମାନେ ଉପରେ ଝପଟିଲେ।
ତସ୍ ମେଘୋପମଂ ସୈନ୍ଯମାପତଦ୍ଭୀମଦର୍ଶନମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ସହସା ଦୀର୍ଣା ରଣେ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵାଃ
ତାଙ୍କର ସେନା ବଡ଼ କଳା ମେଘ ପରି ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଆସୁଥିଲା; ଏହା ଦେଖି ବାନରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହଠାତ୍ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ।
ତତସ୍ତାନ୍ସହସା ଦୀର୍ଣାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାନରପୁଙ୍ଗଵାନ୍। ନିର୍ଯଯୌ କପିଶାର୍ଦୂଲୋ ହନୂମାନ୍ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ଏହିପରି ବାନରମାନେ ହଠାତ୍ ଭାଙ୍ଗିଯିବାକୁ ଦେଖି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ପରି, ବାହାରିଆସିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଵସ୍ଥିତଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ହରଯଃ ପଵନାତ୍ମଜମ୍। ମହତ୍ଯା ତ୍ଵରଯା ରାଜତ୍ସଂନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ସର୍ଵଶଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ିଆଛନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖି, ସମସ୍ତ ବାନର ଉତ୍ସାହରେ ପୁଣିଥରେ ଫେରିଆସିଲେ।