କରଭାରୁଣଗାତ୍ରାଣାଂ ହରୀଣାଂ ଯୁଦ୍ଧଶାଲିନାମ୍। କୋଟୀଶତସହସ୍ରେଣ ଲଙ୍କାମଭ୍ଯପତତ୍ତଦା
ସେ ସମୟରେ, ହାତୀ ଓ ଭଲୁକା ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ କୁଶଳ ହଜାର କୋଟି ବାନର ଲଙ୍କା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ପ୍ରଲମ୍ବବାହୂରୁକରଜଙ୍ଘାନ୍ତରଵିଲମ୍ବିନାମ୍। ଋକ୍ଷାଣଆଂ ଧୂମ୍ରଵର୍ଣାନାଂ ତିସ୍ରଃ କୋଠ୍ଯୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ଧୂସର ରଙ୍ଗର, ଲମ୍ବା ହାତ, ଉରୁ ଓ ପାଦ ଲଟକାଇଥିବା ତିନି କୋଟି ଭଲୁକା ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନେଲେ।
ଉତ୍ପତଦ୍ଭିଃ ପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ ନିପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଵାନରୈଃ। ନାଦୃଶ୍ଯତ ତଦା ସୂର୍ଯୋ ରଜସା ନାଶିତପ୍ରଭଃ
ବାନରମାନେ ଉଡ଼ି, ଝାପି ଓ ଲୁଚି ଯିବା ସମୟରେ ଏତେ ଧୁଳି ଉଡ଼ିଲା ଯେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ମିଶିଗଲା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯିବାକୁ ନାହିଁ।
ଶାଲିପ୍ରସୂନସଦୃଶୈଃ ଶିରୀପକୁସୁମପ୍ରଭୈଃ। ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଦୃଶୈଃ ଶଣଗୌରୈଶ୍ଚ ଵୈନରୈଃ
କିଛି ବାନର ଧାନ ଫୁଲ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, କିଛି ଶିରୀଷ ଫୁଲର ଆଭା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ, କିଛି ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଆଉ କିଛି ଶଣ ରଙ୍ଗର ହଳଦିଆ ଥିଲେ।
ପ୍ରାକାରଂ ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ତୁ ସମନ୍ତାତ୍କପିଲୀକୃତମ୍। ରାକ୍ଷସା ଵିସ୍ମିତା ରାଜନ୍ସସ୍ତ୍ରୀଵୃଦ୍ଧାଃ ସମନ୍ତତଃ
ହେ ରାଜା, ଚାରିପାଖରେ ରାକ୍ଷସ, ଜଣେ ଜଣେ ଝିଅ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ସମସ୍ତେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ପ୍ରାଚୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାନରମାନେ ଭରିଦେଇଛନ୍ତି ଓ ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ବିଭିଦୁସ୍ତେ ମଣିସ୍ତମ୍ଭାନ୍କର୍ଣାଟ୍ଟଶିଖରାଣି ଚ। ଭଗ୍ନୋନ୍ମଥିତଶୃଙ୍ଗାଣି ଯନ୍ତ୍ରାଣି ଚ ଵିଚିକ୍ଷିପୁଃ
ସେମାନେ ମଣି ଜଡିତ ଥମ୍ଭ ଓ ଦ୍ୱାରର ଶିଖର ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଉପରୁ ଉଖିଡ଼ି ନେଇଥିବା ପ୍ରାଚୀର ଓ ଯନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଛିଣିଛାଡ଼ି କରି ଛିଟିଯାଇଦେଲେ।
ପରିଗୃହ୍ଯ ଶତଘ୍ନୀଶ୍ଚ ସଚକ୍ରାଃ ସଗୁଡୋପଲାଃ। ଚିକ୍ଷିପୁର୍ଭୁଜଵେଗେନ ଲଙ୍କାମଧ୍ଯେମହାସ୍ଵନାଃ
ସେମାନେ ଚକାଉଠିଥିବା ଯୁଦ୍ଧଯନ୍ତ୍ର ଓ ପଥର ଗୋଲାକୁ ଧରି, ଦେହର ଶକ୍ତିରେ ଲଙ୍କାର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ କରି ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ପ୍ରାକାରସ୍ଥାଶ୍ଚଯେ କେଚିନ୍ନିଶାଚରଗଣାସ୍ତଥା। ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁସ୍ତେ ଶତଶଃ କପିଭିଃ ସମଭିଦ୍ରୁତାଃ
ପ୍ରାଚୀର ଉପରେ ଥିବା ରାକ୍ଷସ ସେନା ମାନଙ୍କୁ ବାନରମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାରୁ, ସେମାନେ ଶତେ ଶତେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ତତସ୍ତୁ ରାଜଵଚନାଦ୍ରାକ୍ଷସାଃ କାମରୂପିଣଃ। ନିର୍ଯଯୁର୍ଵିକୃତାକାରାଃ ସହସ୍ରଶତସଙ୍ଘଶଃ
ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଇଚ୍ଛାମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ନେଇ, ହଜାରେ ଶତେ ଦଳେ ଦଳେ ବାହାରିଆସିଲେ।
ଶଖଵର୍ଷାଣି ଵର୍ଷନ୍ତୋ ଦ୍ରାଵଯିତ୍ଵା ଵନୌକସଃ। ପ୍ରାକାରଂ ଶୋଭଯନ୍ତସ୍ତେ ପରଂ ଵିସ୍ମଯମାସ୍ଥିତାଃ
ସେମାନେ ଡାଲିର ବର୍ଷା କରି, ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେକୁ ଭଗାଇଦେଲେ ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରାଚୀରକୁ ଶୋଭା ଦେଲେ।
ସ ମାପରାଶିସଦୃଶୈର୍ବଭୂଵ କ୍ଷଣାଦାଚରୈଃ। କୃତୋ ନିର୍ଵାନରୋ ଭୂଯଃ ପ୍ରାକାରୋ ଭୀମଦର୍ଶନୈଃ
ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ବନରୁ ମାକଡ଼ମାନେ ହଟିଯିବା ପରେ, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ସେହି ପ୍ରାଚୀରକୁ ପୁଣି ଭରିଦେଲେ, ଯେଉଁଠି ଦେଖିଲେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପାହାଡ଼ ଶୃଙ୍ଖଳା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ପେତୁଃ ଶଲଵିଭିନ୍ନାଙ୍ଗା ବହଵୋ ଵାନରର୍ପଭାଃ। ସ୍ତମ୍ଭତୋରଣଭଗ୍ନାଶ୍ଚପେତୁସ୍ତତ୍ରନିଶାଚରାଃ
ଅନେକ ସାହସୀ ବାନର, ତୀରରେ ଶରୀର ଭିନ୍ନ ହୋଇ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଏଉଁପରି ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଖମ୍ଭ ଓ ତୋରଣ ସହିତ ସେଠାରେ ଲୁଟିପଡ଼ିଲେ।
କେଶାକେଶ୍ଯଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ରକ୍ଷସାଂ ଵାନରୈଃ ସହ। ନଖୈର୍ଦନ୍ତୈଶ୍ଚ ଵୀରାଣାଂ ଖାଦତାଂ ଵୈ ପରସ୍ପରମ୍
ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଧରି ମୁଣ୍ଡ ଟାଣି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ନଖ ଓ ଦାନ୍ତରେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ କାମୁଡ଼ି ଖାଉଥିଲେ।
ନିଷ୍ଟନନ୍ତୋ ହ୍ଯୁଭଯତସ୍ତତ୍ର ଵାନରରାକ୍ଷସାଃ। ହତାନିପତିତା ଭୂମୌ ନ ମୁଞ୍ଚନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍
ସେଠାରେ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଦୁଇପଟେ କ୍ଷତବିକ୍ଷତ ହୋଇ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉନଥିଲେ।
ରାମସ୍ତୁ ଶରଜାଲାନିଵଵର୍ଷ ଜଲଦୋ ଯଥା। ତାନିଲଙ୍କାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଜଘ୍ରୁସ୍ତାନ୍ରଜନୀଚରାନ୍
ରାମ ତୀରର ଝଡ଼ ଝରାଉଥିବା ବଦଳି ଭଳି, ଲଙ୍କାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଇ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଦାନବମାନୋକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ।
ସୌମିତ୍ରିରପି ନାରାଚୈର୍ଦୃଢଧନ୍ଵା ଜିତକ୍ଲମଃ। ଆଦିଶ୍ଯାଦିଶ୍ଯ ଦୁର୍ଗସ୍ଥାନ୍ପାତଯାମାସ ରାକ୍ଷସାନ୍
ସୌମିତ୍ରି ମଧ୍ୟ, ଦୃଢ଼ ଧନୁଷ୍ଧାରୀ ଏବଂ ଅକ୍ଲାନ୍ତ, ତାଙ୍କର ଲୋହାର ତୀରରେ ଦୁର୍ଗ ଉପରେ ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନୋକୁ ପୁନିପୁନି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଭୂମିରେ ପତିତ କରିଦେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରତ୍ଯଵହାରୋଽଭୂତ୍ସୈନ୍ଯାନାଂ ରାଧଵାଜ୍ଞଯା। କୃତେ ଵିମର୍ଦେ ଲଙ୍କାଯାଂ ଲବ୍ଧଲକ୍ଷ୍ଯୋଜଯୋତ୍ତରଃ
ତାପରେ ରାଘବଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେନାମାନେ ପଛକୁ ହଟିଲେ; ଲଙ୍କାରେ ଯୁଦ୍ଧ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରିଥିବା ଜୟୋତ୍ତର ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ।
ତତୋ ନିଵିଶମାନାଂସ୍ତାନ୍ସୈନିକାନ୍ରାଵଣାନୁଗାଃ। ଅଭିଜଗ୍ମୁର୍ଗଣାଽନକେ ପିଶାଚକ୍ଷୁଦ୍ରରକ୍ଷସାମ୍
ତାପରେ ସେନାମାନେ ଶିବିର କରୁଥିବାବେଳେ, ରାବଣଙ୍କ ଅନୁଗାମୀ ଦଳ—ପିଶାଚ ଓ ଛୋଟ ଛୋଟ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାତିରେ ଏଠାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ପର୍ଵଣଃ ପତନୋ ଜମ୍ଭଃ ଖରଃ କ୍ରୋଧଵଶୋ ହରିଃ। ପ୍ରରୁଜଶ୍ଚାରୁଜଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଘସଶ୍ଚୈଵମାଦଯଃ
ପର୍ବଣ, ପତନ, ଜମ୍ଭ, ଖର, କ୍ରୋଧବଶ, ହରି, ପ୍ରରୁଜ, ଆରୁଜ ଏବଂ ପ୍ରଘସ — ଏହି ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଦାନବମାନେ ଏକଠି ହେଲେ।
ତତୋଽଭିପତତାଂ ତେଷାମଦୃଶ୍ଯାନାଂ ଦୁରାତ୍ମନାମ୍। ଅନ୍ତର୍ଧାନଵଧଂ ତଜ୍ଜ୍ଞଶ୍ଚକାର ସ ଵିଭୀଷଣଃ
ତାପରେ ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ବିଭୀଷଣ ସେମାନଙ୍କର ମାୟା ଜାଣି, ତାହାକୁ ବିଫଳ କରିଦେଲେ।
ତେ ଦୃଶ୍ଯମାନା ହରିଭିର୍ବଲିଭିର୍ଦୂରପାତିଭିଃ। ନିହତାଃ ସର୍ଵଶୋ ରାଜନ୍ମହୀଂ ଜଗ୍ମୁର୍ଗତାସଵଃ
ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୂରରୁ ଆଘାତ କରିପାରୁଥିବା ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବଧ ହେଲେ, ହେ ରାଜା, ଏବଂ ନିର୍ଜୀବ ହୋଇ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଲେ।
ଅମୃଷ୍ଯମାଣଃ ସବଲୋ ରାଵଣୋ ନିର୍ଯଯାଵଥ। ରାକ୍ଷସାନାଂ ବଲୈର୍ଘୋରୈଃ ପିଶାଚାନାଂଚ ସଂଵୃତଃ
ଏହି ଦେଖି ରାବଣ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଅସହ୍ୟ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଓ ପିଶାଚମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଯୁଦ୍ଧକୁ ବାହାରିଲେ।
ଯୁଦ୍ଧଶାସ୍ତ୍ରଵିଧାନଜ୍ଞ ଉଶନା ଇଵ ଚାପରଃ। ଵ୍ଯୂହ୍ଯଚୌଶନସଂ ଵ୍ଯୂହଂ ହରୀନଭ୍ଯଵହାରଯତ୍
ଯୁଦ୍ଧର କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଉଶନାଙ୍କ ପରି ଏକ ଅନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି, ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ଉଶନା ବ୍ୟୁହରେ ଗଠିତ କରି, ବାନରମାନେଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆଗେଇ ଚାଲିଲେ।
ରାଘଵସ୍ତୁ ଵିନିର୍ଯାନ୍ତଂ ଵ୍ଯୂଢାନୀକଂ ଦଶାନନମ୍। ବାର୍ହସ୍ପତ୍ଯଂ ଵିଧଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରତିଵ୍ଯୂହ୍ଯ ହ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ରାଘବ, ଦଶମୁଖୀଙ୍କ ସେନାକୁ ବ୍ୟୁହରେ ଦେଖି, ନିଜ ସେନାକୁ ବୃହସ୍ପତି ବ୍ୟୁହରେ ଗଠିତ କରି, ପ୍ରତିପକ୍ଷରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ସମେତ୍ଯ ଯୁଯୁଧେ ତତ୍ର ତତୋ ରାମେଣ ରାଵଣଃ। ଯୁଯୁଧେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚାପି ତଥୈଵେନ୍ଦ୍ରଜିତା ସହ
ସେଠାରେ ରାବଣ ରାମଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଏହିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଵିରୂପାକ୍ଷେଣ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତାରେଣ ଚ ନିସ୍ଵର୍ଵଟଃ। ପୌଣ୍ଡ୍ରେଣ ଚ ନଲସ୍ତତ୍ର ପଦୁଶଃ ପନସେନ ଚ
ସୁଗ୍ରୀବ ବିରୂପାକ୍ଷ ସହିତ, ତାରା ନିଶ୍ୱର୍ବଟ ସହିତ, ନଳ ପୌଣ୍ଡ୍ର ସହିତ, ଏବଂ ପଦୁଶ ପନସ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଵିଷହ୍ଯଂ ଯଂ ହି ଯୋ ମେନେ ସ ସ ତେନ ସମେଯିଵାନ୍। ଯୁଯୁଧେ ଯୁଦ୍ଧଵେଲାଯାଂ ସ୍ଵବାହୁବଲମାଶ୍ରିତଃ
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଯଣ୍ଟି ଜଣେ ଅପନାକୁ ସମାନ ବୋଲି ଭାବିଲେ, ସେଉଁଠି ସେ ଅପନା ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ସ ସଂପ୍ରହାରୋ ଵଵୃଧେ ଭୀରୂଣାଂ ଭଯଵର୍ଧନଃ। ରୋମସଂହର୍ଷଣୋ ଘୋରଃ ପୁରା ଦେଵାସୁରେ ଯଥା
ସେଇ ସଂଘର୍ଷ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ହେଲା ଯେ, ଭୟଭୀତ ଲୋକମାନଙ୍କର ଭୟ ବଢ଼ିଗଲା, ଲୋକଙ୍କର ଲୋମ ଖଡ଼ିଯିବାକୁ ଲାଗିଲା, ଏହା ପୁରୁଣା ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଭୟାନକ ହେଲା।
ରାଵଣୋ ରାମମାନର୍ଚ୍ଛଚ୍ଛକ୍ତିଶୂଲାସିଵୃଷ୍ଟିଭିଃ। ନିଶିତୈରାଯସୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈ ରାଵଣଂ ଚାପି ରାଘଵଃ
ରାବଣ ରାମଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଲୋହାର ବଣ, ଶକ୍ତି ଓ ତଳୱାର ଝରଣାରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଏହିପରି ରାଘବ ମଧ୍ୟ ରାବଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତଥୈଵେନ୍ଦ୍ରଜିତଂ ଯତ୍ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ମର୍ମଭେଦିଭିଃ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିଚ୍ଚାପି ସୌମିତ୍ରିଂ ବିଭେଦ ବହୁଭିଃ ଶରୈଃ
ଏହିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ମଧ୍ୟ ସଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଅନେକ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆହତ କଲେ।