ସର୍ଵରାକ୍ଷସରାଜ୍ଯେଚାପ୍ଯଭ୍ଯପିଞ୍ଚଦ୍ଵିଭୀଷଣମ୍। ଚକ୍ରେ ଚ ମନ୍ତ୍ରସଚିଵଂ ସହୃଦଂଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ ଚ
ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ରାଜ୍ୟ ଦିଆଯାଇଲା, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ମିତ୍ର ଭାବେ ମାନ୍ୟତା ମିଳିଲା।
ଵିଭୀଷଣମତେ ଚୈଵ ସୋଽତ୍ଯକ୍ରାମନ୍ମହାର୍ଣଵମ୍। ସସୈନ୍ଯଃ ସେତୁନା ତେନ ମାର୍ଗେଣୈଵ ନରାଧିପଃ
ବିଭୀଷଣଙ୍କ ମତଅନୁସାରେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ସେତୁ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
ତତୋ ଗତ୍ଵାସମାସାଦ୍ଯ ଲଙ୍କୋଦ୍ଯାନାନ୍ଯନେକଶଃ। ଭେଦଯାମାସ କପିଭିର୍ମହାନ୍ତି ଚ ବହୂନି ଚ
ତାପରେ ସେମାନେ ଲଙ୍କାର ଅନେକ ଉଦ୍ୟାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ବାନରମାନେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଉଦ୍ୟାନ ଭାଙ୍ଗି ଧ୍ଵଂସ କଲେ।
ତତ୍ରାସ୍ତାଂ ରାଵଣାମାତ୍ଯୌ ରାକ୍ଷସୌ ଶୁକସାରଣୌ। ଚରୌ ଵାନରରୂପେଣ ତୌ ଜଗ୍ରାହ ଵିଭୀଷଣଃ
ସେଠାରେ ରାବଣଙ୍କ ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରୀ ରାକ୍ଷସ, ଶୁକ ଓ ସାରଣ, ବାନର ରୂପ ଧରିଥିଲେ; ବିଭୀଷଣ ସେମାନେକୁ ଧରିଲେ।
ପ୍ରତିପନ୍ନୌ ଯଦା ରୂପଂ ରାକ୍ଷସଂ ତୌ ନିଶାଚରୌ। ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ତତଃ ସୈନ୍ଯଂ ରାମଃ ପଶ୍ଚାଦଵାସୃଜତ୍
ସେ ଦୁଇ ନିଶାଚର ତାଙ୍କର ନିଜ ରାକ୍ଷସ ରୂପ ଦେଖାଇଲେ, ତାପରେ ରାମ ସେମାନେକୁ ସେନା ଦେଖାଇ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ନିଵେଶ୍ଯୋପଵନେ ସୈନ୍ଯଂ ସ ଶୂରଃ ପ୍ରାଜ୍ଯଵାନରମ୍। ପ୍ରେଷଯାମାସ ଦୁତ୍ଯେନ ରାଵଣସ୍ଯ ତତୋଽଙ୍ଗଦମ୍
ସେନାକୁ ଉପବନରେ ବସାଇ, ଶୂର ଓ ବାନରମଧ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଦୂତି ଭାବେ ରାବଣଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ।
ପ୍ରଭୂତାନ୍ନୋଦକେତସ୍ମିନ୍ବହୁମୂଲଫଲେ ଵନେ। ସେନାଂ ନିଵେଶ୍ଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଵିଧିଵତ୍ପର୍ଯରକ୍ଷତ
ଏହି ଅନେକ ମୂଳ ଓ ଫଳ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅରଣ୍ୟରେ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସେନାକୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବସାଇ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କଲେ।
ରାଵଣଃ ସଂଵିଧଂ ଚକ୍ରେ ଲଙ୍କାଯାଂ ଶାସ୍ତ୍ରନିର୍ମିତାମ୍। ପ୍ରକୃତ୍ଯୈଵଦୁରାଧର୍ଷା ଦୃଢପ୍ରାକାରତୋରଣା
ରାବଣ ଲଙ୍କାର ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କଲେ; ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ, ଦୃଢ଼ ପ୍ରାକାର ଓ ଦ୍ୱାର ଥିଲା।
ଅଗାଧତୋଯାଃ ପରିଖା ମୀନନକ୍ରସମାକୁଲାଃ। ବଭୂଵୁଃ ସପ୍ତ ଦୁର୍ଧର୍ଷାଃ ସ୍ଵାଦିରୈଃ ଶଙ୍କୁଭିଶ୍ଚିତାଃ
ସେଠାରେ ସାତଟି ଗଭୀର ଖାଳି ଥିଲା, ଯାହା ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମାଛ ଓ ମଗର ରହିଥିଲେ; ଏହି ସବୁ ଖାଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ ଏବଂ କାଠର କଠା ଲାଗିଥିଲା।
କର୍ଣାଟଯନ୍ତ୍ରା ଦୁର୍ଧର୍ଷା ବଭୂଵୁଃ ସହୁଡୋପଲାଃ। ସାଶୀଵିଷଘଟାଯୋଧାଃ ସସର୍ଜରସପାଂସଵଃ
କର୍ଣ୍ଣାଟର ଯନ୍ତ୍ର, ଦୁର୍ଜୟ ଥିଲା, ବଡ଼ ବଡ଼ ପାଥର ରାଶି, ବିଷ ଭରା ଘଡ଼, ଯୋଦ୍ଧା, ଏବଂ ରେସିନ ଓ ବାଳିର ଧାରା ସହିତ ରଖାଯାଇଥିଲା।
ମୁସଲାଲାତନାରାଚତୋମରାସିପରଶ୍ଵଥୈଃ। ଅନ୍ଵିତାଶ୍ଚଶତଘ୍ନୀଭିଃ ସମଧୂଚ୍ଛିଷ୍ଟମୁଦ୍ଗରାଃ
ଗଦା, ଭାଲା, ଲୋହାର ଛଡ଼, ତୀର, କୁଟାରି ଓ ଶତାଘ୍ନୀ ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ଭାରୀ ମୁସଳ ଧରି ତାହାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଦଢ଼ିଆ ହେଉଥିଲେ।
ପୁରଦ୍ଵାରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଗୁଲ୍ମାଃ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମାଃ। ବଭୂଵୁଃ ପତ୍ତିବହୁଲାଃ ପ୍ରଭୂତଗଜଵାଜିନଃ
ସମସ୍ତ ସହର ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଏକାଧିକ ସ୍ଥିର ଓ ଚଳିତ ଦଳ ଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପଦାତି, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ବହୁଳ ଭାବେ ଥିଲେ।
ଅଙ୍ଗଦସ୍ତ୍ଵଥ ଲଙ୍କାଯାଂ ଦ୍ଵାରଦେଶମୁପାଗତଃ। ଵିଦିତୋ ରରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରଵିଵେଶଗତଵ୍ଯଥଃ
ତାପରେ ଅଙ୍ଗଦ ଲଙ୍କା ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଜଣାଶୁଣା ହୋଇ, ଭୟ ଛାଡ଼ି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ମଧ୍ଯେ ରାକ୍ଷସକୋଟୀନାଂ ବହ୍ଵୀନାଂ ସୁମହାବଲଃ। ଶୁଶୁଭେ ମେଘମାଲାଭିରାଦିତ୍ଯ ଇଵ ସଂଵୃତଃ
ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଙ୍ଗଦ, ମେଘମାଳାରେ ଢାକା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସସମାସାଦ୍ଯ ପୌଲସ୍ତ୍ଯମମାତ୍ଯୈରଭିସଂଵୃତମ୍। ରାମସଂଦେଶମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଵାଗ୍ମୀ ଵକ୍ତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶର ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ବେଳେ, ଅଙ୍ଗଦ ରାମଙ୍କ ସନ୍ଦେଶ ଦେଇ, ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଭାଷାରେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଆହ ତ୍ଵାଂ ରାଘଵୋ ରାଜନ୍କୋସଲେନ୍ଦ୍ରୋ ମହାଯଶାଃ। ପ୍ରାପ୍ତକାଲମିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ତଦାଦତ୍ସ୍ଵ ସୁଦୁର୍ମତେ
‘କୋଶଳର ମହାନ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ରାଘବ ତୁମକୁ କହୁଛନ୍ତି, ରାଜା! ଏହି ସମୟୋପଯୋଗୀ କଥାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉ, ଦୁଷ୍ଟମନା!’
ଅକୃତାତ୍ମାନମାସାଦ୍ଯ ରାଜାନମନଯେ ରତମ୍। ଵିନଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯନଯାଵିଷ୍ଟା ଦେଶାଶ୍ଚ ନଗରାଣି ଚ
ଯେତେବେଳେ ଏକ ଅନ୍ୟାୟପ୍ରବୃତ୍ତି ରାଜାଙ୍କୁ ଏକ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମନିଷ୍ଯ ଆସି ମିଳେ, ସେଠାରେ ଦେଶ ଓ ସହର ଅନ୍ୟାୟରେ ଡୁବି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ତ୍ଵଯୈକେନାପରାଦ୍ଧଂ ମେ ସୀତାମାହରତା ବଲାତ୍। ଵଧାଯାନପରାଦ୍ଧାନାମନ୍ଯେଷାଂ ତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ଏକା ମୋ ସୀତାକୁ ବଳପୂର୍ବକ ହରଣ କରି ମୋତେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛ, ଏହି ପାପର ଫଳରେ ଦୋଷ ନଥିବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ବିନାଶ ତୁମ ପାଇଁ ହେବ।
ଯେ ତ୍ଵଯା ବଲଦର୍ପାଭ୍ଯାମାଵିଷ୍ଟେନ ଵନେଚରାଃ। ଋଷଯୋହିଂସିତାଃ ପୂର୍ଵଂଦେଵାଶ୍ଚାପ୍ଯଵମାନିତାଃ
ବଳ ଓ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ତୁମେ ଯେଉଁ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ପূର୍ବରୁ ଅପମାନିତ ଓ ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଗିଛନ୍ତି—
ରାଜର୍ଷଯଶ୍ଚ ନିହତା ରୁଦତ୍ଯଶ୍ଚାହୃତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ। ତଦିଦଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଫଲଂତସ୍ଯାନଯସ୍ଯ ତେ
ରାଜା ଋଷିମାନେ ହତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଜଣେଇ ଦେଖିଲେ ନାରୀମାନେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ ଓ ହରଣ ହୋଇଥିଲେ; ଏହି ସବୁ ଅନ୍ୟାୟର ଫଳ ଏବେ ତୁମ ଉପରେ ଆସିଛି।
ହନ୍ତାସ୍ମି ତ୍ଵାଂ ସହାମାତ୍ଯୈର୍ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ପୁରୁଷୋ ଭଵ। ପଶ୍ଯ ମେ ଧନୁଷୋ ଵୀର୍ଯଂ ମାନୁଷସ୍ ନିଶାଚର
ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ମାରିଦେବି; ଯୁଦ୍ଧ କର, ପୁରୁଷ ହେବା! ମୋ ଧନୁଷର ଶକ୍ତି ଦେଖ, ନିଶାଚର।
ମୁଚ୍ଯତାଂ ଜାନକୀ ସୀତା ନ ମେ ମୋକ୍ଷ୍ଯମସି କର୍ହିଚିତ୍। ଅରାକ୍ଷସମିମଂ ଲୋକଂକର୍ତାଽସ୍ମି ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ଜାନକୀ ସୀତାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ; ନହେଲେ ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତ କରିବିନି। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଏହି ଲୋକକୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଶୂନ୍ୟ କରିଦେବି।
ଇତିତସ୍ ବ୍ରୁଵାଣସ୍ ଦୂତସ୍ ପରୁଷଂ ଵଚଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନ ମମୃଷେ ରାଜା ରାଵଣଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ଏଭଳି କଠୋର କଥା ଦୂତ କହିବାକୁ ଲାଗିଲା, ଶୁଣି ରାବଣ ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ହଙ୍ଗିତଜ୍ଞାସ୍ତତୋ ଭର୍ତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ରଜନୀଚରାଃ। ଚତୁର୍ଷ୍ଵଙ୍ଗେଷୁ ଜଗୃହୁଃ ଶାର୍ଦୂଲମିଵ ପକ୍ଷିଣଃ
ତାପରେ ଚାରିଜଣ ନିଶାଚର, ନାୟକଙ୍କ ଇଂଗিত ବୁଝି, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଚାରି ଅଙ୍ଗରେ ଧରିଲେ, ଯେପରି ଚିଡ଼ିଆମାନେ ବାଘକୁ ଧରେ।
ତାଂସ୍ତଥାଙ୍ଗେଷୁ ସଂସକ୍ତାନଙ୍ଗଦୋ ରଜନୀଚରାନ୍। ଆଦାଯୈଵ ଖମୁତ୍ପତ୍ଯ ପ୍ରାସାଦତଲମାଵିଶତ୍
ଏଭଳି ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ଲାଗିଥିବା ନିଶାଚରମାନେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ସହିତ ନେଇ, ଆକାଶକୁ ଲାଫି ପ୍ରାସାଦର ଛାତରେ ପହଞ୍ଚିଗଲେ।
ଵେଗେନୋତ୍ପତତସ୍ତସ୍ଯ ପେତୁସ୍ତେ ରଜନୀଚରାଃ। ଭୁଵି ସଂଭିନ୍ନହୃଦଯାଃ ପ୍ରହାରଵରପୀଡିତାଃ
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଉଡ଼ିବା ସମୟରେ, ନିଶାଚରମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ସଂସକ୍ତୋହର୍ମ୍ଯଶିଖରାତ୍ତସ୍ମାତ୍ପୁନରଵାପତତ୍। ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵା ପୁରଂ ଲଙ୍କାଂ ସୁଵେଲସ୍ଯ ସମୀପତଃ
ପ୍ରାସାଦର ଶିଖରକୁ ଧରି, ସେଠାରୁ ପୁଣି ତଳକୁ ଆସି, ଲଙ୍କା ସହରକୁ ଲାଫି ଚାଲି, ସୁୱେଳ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
କୋସଲେନ୍ଦ୍ରମଥାଗମ୍ଯ ସର୍ଵମାଵେଦ୍ଯ ଵାନରଃ। ଵିଶଶ୍ରାମ ସ ତେଜସ୍ଵୀ ରାଘଵେଣାଭିନନ୍ଦିତଃ
ତାପରେ କୋଶଳର ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ କଥା ଖବର ଦେଲେ ଏହି ବୀର ବାନର, ରାଘବଙ୍କ ସ୍ନେହ ଓ ସମ୍ମାନ ପାଇ, ସେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ।
ତତଃ ସର୍ଵାଭିସାରେଣ ହରୀଣାଂ ଵାତରଂହସାମ୍। ଭେଦଯାମାସ ଲଙ୍କାଯାଃ ଗ୍ରାକାରଂ ରଘୁନନ୍ଦନଃ
ତାପରେ ତୀବ୍ର ବାତାସ ଗତିର ବାନରମାନେ ସମେତ, ରଘୁନନ୍ଦନ ଲଙ୍କାର ଦ୍ୱାରକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ।
ଵିଭୀଷଣର୍କ୍ଷାଧିପତୀ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯାଥ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ଦକ୍ଷିଣଂ ନଗରଦ୍ଵାରମଵାମୃଦ୍ଗାଦ୍ଦୁରାସଦମ୍
ତାପରେ, ଭୀଷଣ ଓ ଭଲୁକାମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁର୍ଜୟ ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।