ନେଚ୍ଛାମି ପ୍ରତିଘାତଂ ତେ ନାସ୍ମି ଵିଘ୍ନକରସ୍ତଵ। ଶୃଣୁ ଚେଦଂ ଵଚୋରାମ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କର୍ତଵ୍ଯମାଚର
ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ବିରୋଧ କରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ମୁଁ ତୁମର ବାଧା ନୁହେଁ; ଏହି କଥା ଶୁଣ, ରାମ, ଶୁଣିଲେ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ୍, କର।
ଯଦି ଦାସ୍ଯାମି ତେ ମାର୍ଗଂ ସୈନ୍ଯସ୍ ଵ୍ରଜତୋଽଽଜ୍ଞଯା। ଅନ୍ଯେଽପ୍ଯାଜ୍ଞାପଯିଷ୍ଯନ୍ତି ମାମେଵଂ ଧନୁଷୋବଲାତ୍
ଯଦି ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଇ ସେନା ଯିବା ପାଇଁ ପଥ ଦେଉଛି, ତେବେ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଧନୁର୍ବଳ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ବାଧ୍ୟ କରିପାରିବେ।
ଅସ୍ତିତ୍ଵତ୍ରନଲୋ ନାମ ଵାନରଃ ଶିଲ୍ପିସଂମତଃ। ତ୍ଵଷ୍ଟୁଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତନଯୋ ବଲଵାନ୍ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣଃ
ଏଠାରେ ନଳ ନାମକ ଜଣେ ବାନର ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ କାମକୁଶଳ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ସେ ତ୍ୱଷ୍ଟାର ପୁଅ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଓ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ସ ଯତ୍କାଷ୍ଠଂ ତୃଣଂ ଵାଽପିଶିଲାଂ ଵା କ୍ଷେପ୍ସ୍ଯତେ ମଯି। ସର୍ଵଂ ତଦ୍ଧାରଯିଷ୍ଯାମି ସ ତେ ସେତୁର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ଯେଉଁ କଠ, ଘାସ କିମ୍ବା ପାଥର ମୋ ପରେ ଫେଙ୍ଗିବେ, ସେ ସବୁକୁ ମୁଁ ଧାରିବି। ଏହିପରି ତୋ ପାଇଁ ଏକ ସେତୁ ତିଆରି ହେବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଽନ୍ତର୍ହିତେ ତସ୍ମିନ୍ରାମୋ ନଲମୁଵାଚ ହ। କୁରୁ ସେତୁଂ ସମୁଦ୍ରେ ତ୍ଵଂଶକ୍ତୋ ହ୍ଯସି ମତୋ ମମ
ଏହିପରି କହି ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ରାମ ନଳଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ସେତୁ ତିଆରି କର; ମୁଁ ଜାଣେ, ତୁମେ ଏହା ପାଇଁ ସମର୍ଥ।"
ତେନୋପାଯେନ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସତୁବନ୍ଧମକାରଯତ୍। ଦଶଯୋଜନଵିସ୍ତାରମାଯତଂ ଶତଯୋଜନମ୍
ଏହିପରି ଉପାୟରେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଦଶ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତ ଏବଂ ଶତ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ଏକ ସେତୁ ତିଆରି କରାଇଲେ।
ନଲସେତୁରିତି ଖ୍ଯାତୋ ଯୋଽଦ୍ଯାପି ପ୍ରଥିତୋ ଭୁଵି। ରାମସ୍ଯାଜ୍ଞାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଧାର୍ଯତେ ଗିରିସଂନିଭଃ
ଏହି ସେତୁ 'ନଳସେତୁ' ଭାବେ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି, ଏହା ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ିଛି।
ତତ୍ରସ୍ଥଂ ସ ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ସମାଗଚ୍ଚଦ୍ଵିଭୀଷଣଃ। ଭ୍ରାତା ଵୈ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚତୁର୍ଭିଃ ସଚିଵୈଃ ସହ
ସେଠାରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣ, ଚାରିଜଣ ସଚିବ ସହିତ, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଭାଇ ଭାବେ ଆସି ମିଶିଲେ।
ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ରାମସ୍ତଂ ସ୍ଵାଗତେନ ମହାମନାଃ। ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ତୁ ଶଙ୍କାଽଭୂତ୍ପ୍ରଣିଧିଃ ସ୍ଯାଦିତି ସ୍ମହ
ମହାନ ମନ ଥିବା ରାମ ତାଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। କିନ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ହେଲା, ସେ ଭାବିଲେ ବିଭୀଷଣ ହେତେ ତାଲାଚାର ହେବେ।
ରାଘଵଃ ସତ୍ଯଚେଷ୍ଟାଭିଃ ସମ୍ଯକ୍ଵ ଚରିତେଙ୍ଗିତୈଃ। ଯଦା ତତ୍ତ୍ଵେନ ତୁଷ୍ଟୋଽଭୂତ୍ତତ ଏନମପୂଜଯତ୍
ରାଘବ ଯେତେବେଳେ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉଚିତ ଆଚରଣ ଦେଖି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ସର୍ଵରାକ୍ଷସରାଜ୍ଯେଚାପ୍ଯଭ୍ଯପିଞ୍ଚଦ୍ଵିଭୀଷଣମ୍। ଚକ୍ରେ ଚ ମନ୍ତ୍ରସଚିଵଂ ସହୃଦଂଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ ଚ
ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ରାଜ୍ୟ ଦିଆଯାଇଲା, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ମିତ୍ର ଭାବେ ମାନ୍ୟତା ମିଳିଲା।
ଵିଭୀଷଣମତେ ଚୈଵ ସୋଽତ୍ଯକ୍ରାମନ୍ମହାର୍ଣଵମ୍। ସସୈନ୍ଯଃ ସେତୁନା ତେନ ମାର୍ଗେଣୈଵ ନରାଧିପଃ
ବିଭୀଷଣଙ୍କ ମତଅନୁସାରେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ସେତୁ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
ତତୋ ଗତ୍ଵାସମାସାଦ୍ଯ ଲଙ୍କୋଦ୍ଯାନାନ୍ଯନେକଶଃ। ଭେଦଯାମାସ କପିଭିର୍ମହାନ୍ତି ଚ ବହୂନି ଚ
ତାପରେ ସେମାନେ ଲଙ୍କାର ଅନେକ ଉଦ୍ୟାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ବାନରମାନେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଉଦ୍ୟାନ ଭାଙ୍ଗି ଧ୍ଵଂସ କଲେ।
ତତ୍ରାସ୍ତାଂ ରାଵଣାମାତ୍ଯୌ ରାକ୍ଷସୌ ଶୁକସାରଣୌ। ଚରୌ ଵାନରରୂପେଣ ତୌ ଜଗ୍ରାହ ଵିଭୀଷଣଃ
ସେଠାରେ ରାବଣଙ୍କ ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରୀ ରାକ୍ଷସ, ଶୁକ ଓ ସାରଣ, ବାନର ରୂପ ଧରିଥିଲେ; ବିଭୀଷଣ ସେମାନେକୁ ଧରିଲେ।
ପ୍ରତିପନ୍ନୌ ଯଦା ରୂପଂ ରାକ୍ଷସଂ ତୌ ନିଶାଚରୌ। ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ତତଃ ସୈନ୍ଯଂ ରାମଃ ପଶ୍ଚାଦଵାସୃଜତ୍
ସେ ଦୁଇ ନିଶାଚର ତାଙ୍କର ନିଜ ରାକ୍ଷସ ରୂପ ଦେଖାଇଲେ, ତାପରେ ରାମ ସେମାନେକୁ ସେନା ଦେଖାଇ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ନିଵେଶ୍ଯୋପଵନେ ସୈନ୍ଯଂ ସ ଶୂରଃ ପ୍ରାଜ୍ଯଵାନରମ୍। ପ୍ରେଷଯାମାସ ଦୁତ୍ଯେନ ରାଵଣସ୍ଯ ତତୋଽଙ୍ଗଦମ୍
ସେନାକୁ ଉପବନରେ ବସାଇ, ଶୂର ଓ ବାନରମଧ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଦୂତି ଭାବେ ରାବଣଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ।
ପ୍ରଭୂତାନ୍ନୋଦକେତସ୍ମିନ୍ବହୁମୂଲଫଲେ ଵନେ। ସେନାଂ ନିଵେଶ୍ଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଵିଧିଵତ୍ପର୍ଯରକ୍ଷତ
ଏହି ଅନେକ ମୂଳ ଓ ଫଳ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅରଣ୍ୟରେ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସେନାକୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବସାଇ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କଲେ।
ରାଵଣଃ ସଂଵିଧଂ ଚକ୍ରେ ଲଙ୍କାଯାଂ ଶାସ୍ତ୍ରନିର୍ମିତାମ୍। ପ୍ରକୃତ୍ଯୈଵଦୁରାଧର୍ଷା ଦୃଢପ୍ରାକାରତୋରଣା
ରାବଣ ଲଙ୍କାର ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କଲେ; ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ, ଦୃଢ଼ ପ୍ରାକାର ଓ ଦ୍ୱାର ଥିଲା।
ଅଗାଧତୋଯାଃ ପରିଖା ମୀନନକ୍ରସମାକୁଲାଃ। ବଭୂଵୁଃ ସପ୍ତ ଦୁର୍ଧର୍ଷାଃ ସ୍ଵାଦିରୈଃ ଶଙ୍କୁଭିଶ୍ଚିତାଃ
ସେଠାରେ ସାତଟି ଗଭୀର ଖାଳି ଥିଲା, ଯାହା ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମାଛ ଓ ମଗର ରହିଥିଲେ; ଏହି ସବୁ ଖାଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ ଏବଂ କାଠର କଠା ଲାଗିଥିଲା।
କର୍ଣାଟଯନ୍ତ୍ରା ଦୁର୍ଧର୍ଷା ବଭୂଵୁଃ ସହୁଡୋପଲାଃ। ସାଶୀଵିଷଘଟାଯୋଧାଃ ସସର୍ଜରସପାଂସଵଃ
କର୍ଣ୍ଣାଟର ଯନ୍ତ୍ର, ଦୁର୍ଜୟ ଥିଲା, ବଡ଼ ବଡ଼ ପାଥର ରାଶି, ବିଷ ଭରା ଘଡ଼, ଯୋଦ୍ଧା, ଏବଂ ରେସିନ ଓ ବାଳିର ଧାରା ସହିତ ରଖାଯାଇଥିଲା।
ମୁସଲାଲାତନାରାଚତୋମରାସିପରଶ୍ଵଥୈଃ। ଅନ୍ଵିତାଶ୍ଚଶତଘ୍ନୀଭିଃ ସମଧୂଚ୍ଛିଷ୍ଟମୁଦ୍ଗରାଃ
ଗଦା, ଭାଲା, ଲୋହାର ଛଡ଼, ତୀର, କୁଟାରି ଓ ଶତାଘ୍ନୀ ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ଭାରୀ ମୁସଳ ଧରି ତାହାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଦଢ଼ିଆ ହେଉଥିଲେ।
ପୁରଦ୍ଵାରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଗୁଲ୍ମାଃ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମାଃ। ବଭୂଵୁଃ ପତ୍ତିବହୁଲାଃ ପ୍ରଭୂତଗଜଵାଜିନଃ
ସମସ୍ତ ସହର ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଏକାଧିକ ସ୍ଥିର ଓ ଚଳିତ ଦଳ ଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପଦାତି, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ବହୁଳ ଭାବେ ଥିଲେ।
ଅଙ୍ଗଦସ୍ତ୍ଵଥ ଲଙ୍କାଯାଂ ଦ୍ଵାରଦେଶମୁପାଗତଃ। ଵିଦିତୋ ରରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରଵିଵେଶଗତଵ୍ଯଥଃ
ତାପରେ ଅଙ୍ଗଦ ଲଙ୍କା ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଜଣାଶୁଣା ହୋଇ, ଭୟ ଛାଡ଼ି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ମଧ୍ଯେ ରାକ୍ଷସକୋଟୀନାଂ ବହ୍ଵୀନାଂ ସୁମହାବଲଃ। ଶୁଶୁଭେ ମେଘମାଲାଭିରାଦିତ୍ଯ ଇଵ ସଂଵୃତଃ
ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଙ୍ଗଦ, ମେଘମାଳାରେ ଢାକା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସସମାସାଦ୍ଯ ପୌଲସ୍ତ୍ଯମମାତ୍ଯୈରଭିସଂଵୃତମ୍। ରାମସଂଦେଶମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଵାଗ୍ମୀ ଵକ୍ତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶର ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ବେଳେ, ଅଙ୍ଗଦ ରାମଙ୍କ ସନ୍ଦେଶ ଦେଇ, ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଭାଷାରେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଆହ ତ୍ଵାଂ ରାଘଵୋ ରାଜନ୍କୋସଲେନ୍ଦ୍ରୋ ମହାଯଶାଃ। ପ୍ରାପ୍ତକାଲମିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ତଦାଦତ୍ସ୍ଵ ସୁଦୁର୍ମତେ
‘କୋଶଳର ମହାନ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ରାଘବ ତୁମକୁ କହୁଛନ୍ତି, ରାଜା! ଏହି ସମୟୋପଯୋଗୀ କଥାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉ, ଦୁଷ୍ଟମନା!’
ଅକୃତାତ୍ମାନମାସାଦ୍ଯ ରାଜାନମନଯେ ରତମ୍। ଵିନଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯନଯାଵିଷ୍ଟା ଦେଶାଶ୍ଚ ନଗରାଣି ଚ
ଯେତେବେଳେ ଏକ ଅନ୍ୟାୟପ୍ରବୃତ୍ତି ରାଜାଙ୍କୁ ଏକ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମନିଷ୍ଯ ଆସି ମିଳେ, ସେଠାରେ ଦେଶ ଓ ସହର ଅନ୍ୟାୟରେ ଡୁବି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ତ୍ଵଯୈକେନାପରାଦ୍ଧଂ ମେ ସୀତାମାହରତା ବଲାତ୍। ଵଧାଯାନପରାଦ୍ଧାନାମନ୍ଯେଷାଂ ତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ଏକା ମୋ ସୀତାକୁ ବଳପୂର୍ବକ ହରଣ କରି ମୋତେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛ, ଏହି ପାପର ଫଳରେ ଦୋଷ ନଥିବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ବିନାଶ ତୁମ ପାଇଁ ହେବ।
ଯେ ତ୍ଵଯା ବଲଦର୍ପାଭ୍ଯାମାଵିଷ୍ଟେନ ଵନେଚରାଃ। ଋଷଯୋହିଂସିତାଃ ପୂର୍ଵଂଦେଵାଶ୍ଚାପ୍ଯଵମାନିତାଃ
ବଳ ଓ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ତୁମେ ଯେଉଁ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ପূର୍ବରୁ ଅପମାନିତ ଓ ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଗିଛନ୍ତି—
ରାଜର୍ଷଯଶ୍ଚ ନିହତା ରୁଦତ୍ଯଶ୍ଚାହୃତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ। ତଦିଦଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଫଲଂତସ୍ଯାନଯସ୍ଯ ତେ
ରାଜା ଋଷିମାନେ ହତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଜଣେଇ ଦେଖିଲେ ନାରୀମାନେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ ଓ ହରଣ ହୋଇଥିଲେ; ଏହି ସବୁ ଅନ୍ୟାୟର ଫଳ ଏବେ ତୁମ ଉପରେ ଆସିଛି।