ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଚୈଵ ନଃ ସୈନ୍ଯଂ ହନ୍ଯାଚ୍ଛିଦ୍ରେଣ ଵୈ ପରଃ। ପ୍ଲଵୋଡୁପପ୍ରତାରଶ୍ଚନୈଵାତ୍ରମମ ରୋଚତେ
ଆମର ବିସ୍ତୃତ ସେନାକୁ ଶତ୍ରୁ ଯଦି ଏକ ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖି ନଷ୍ଟ କରିଦେଇପାରେ; ଏଠାରେ ମୋତେ ପ୍ଲବନ କିମ୍ବା ତରି ଦ୍ୱାରା ଅଟକିବା ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ।
ଅହଂ ତ୍ଵିମଂ ଜଲନିଧିଂ ସମାରପ୍ସ୍ଯାମ୍ଯୁପାଯତଃ। ପ୍ରତିଶେଷ୍ଯାମ୍ଯୁପଵସନ୍ଦର୍ଶଯିଷ୍ତି ମାଂ ତତଃ
ମୁଁ ଏହି ସାଗରକୁ କିଛି ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଆଗକୁ ବଢ଼ିବି; ଉପବାସ କରି ମୁଁ ଆପଣକୁ ଦେଖେଇବି, ତେବେ ସେ ମୋତେ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବ।
ନ ଚେଦ୍ଦର୍ଶଯିତା ମାର୍ଗଂ ଧକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯନମହଂ ତତଃ। ମହାସ୍ତ୍ରୈରପ୍ରତିହତୈରତ୍ଯଗ୍ନିପଵନୋଜ୍ଜ୍ଵଲୈଃ
ଯଦି ସେ ମୋତେ ପଥ ଦେଖାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ମୋର କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଦେଉଥିବା ଅପରାଜିତ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସାଗରକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସହସୌମିତ୍ରିରୁପସ୍ପୃଶ୍ଯାଥ ରାଘଵଃ। ପ୍ରତିଶିସ୍ଯେ ଜଲନିଧଂ ଵିଧିଵତ୍କୁଶସଂସ୍ତରେ
ଏପରି କହି ସୌମିତ୍ରି ସହ ରାଘବ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କୁଶ ଶଯ୍ୟାରେ ସାଗର ପାଖରେ ଶୋଇଲେ।
ସାଗରସ୍ତୁ ତତଃ ସ୍ଵପ୍ନେ ଦର୍ଶଯାମାସ ରାଘଵମ୍। ଦେଵୋ ନଦନଦୀମର୍ତା ଶ୍ରୀମାନ୍ଯାଦୋଗଣୈର୍ଵୃତଃ
ତାପରେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ସାଗର ଦେବତା ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖାଦେଲେ; ସେ ନଦୀ ଓ ନାଳାଙ୍କର ଦେବତା, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଅନେକ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ।
କୌସଲ୍ଯାମାତରିତ୍ଯେଵମାଭାଷ୍ଯ ମଧୁରଂ ଵଚଃ। ଇଦମିତ୍ଯାହ ରତ୍ନାନାମାକରୈଃ ଶତଶୋ ଵୃତଃ
ସେ ମଧୁର କଥାରେ 'କୌଶଳ୍ୟାର ପୁଅ' ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରି, ଶତଶଃ ରତ୍ନ ଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ବ୍ରୂହି କିଂ ତେକରୋମ୍ଯତ୍ରସାହାଯ୍ଯଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ଐକ୍ଷ୍ଵାକୋ ହ୍ଯସ୍ମି ତେ ଜ୍ଞାତୀ ରାମ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ଏଵମୁକ୍ତଃ ସମୁଦ୍ରେଣ ରାମୋ ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ ତୁମକୁ କଣ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବି କୁହ; ମୁଁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର, ତୁମର ଆତ୍ମୀୟ ରାମ, ସତ୍ୟ ପ୍ରତାପୀ। ସମୁଦ୍ର ଏପରି କହିଲେ, ତାପରେ ରାମ କଥା କହିଲେ।
ମାର୍ଗମିଚ୍ଛାମି ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ଦତ୍ତଂ ନଦନଦୀପତେ। ଯେନ ଗତ୍ଵାଦଶଗ୍ରୀଵଂ ହନ୍ଯାମ କୁଲପାଂସନମ୍। `ରାକ୍ଷସଂସାନୁବନ୍ଧଂ ତଂ ମମ ଭାର୍ଯାପହାରିଣମ୍
ହେ ନଦୀ ଓ ନାଳାଙ୍କର ପତି, ମୁଁ ମୋ ସେନା ପାଇଁ ଏମିତି ଏକ ପଥ ଚାହେଁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଯାଇ ଦଶମୁଖୀ, ଆମ ବଂଶକୁ ଅପବିତ୍ର କରିଥିବା ରାକ୍ଷସ ଯିଏ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ହରଣ କରିଛି, ତାହାକୁ ବଧ କରିପାରିବୁ।
ଯଦ୍ଯେଵଂ ଯାଚତୋ ମାର୍ଗଂ ନ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି ମେ ଭଵାନ୍। ଶରୈସ୍ତ୍ଵାଂ ଶୋଷଯିଷ୍ଯାମି ଦିଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରଯତିମନ୍ତ୍ରିତୈଃ
ଯଦି ଏପରି ଅନୁରୋଧ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ମୋତେ ପଥ ଦେଉନାହଁ, ତେବେ ମୁଁ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେବି।
ଇତ୍ଯେଵଂବ୍ରୁଵତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵାରାମସ୍ଯ ଵରୁଣାଲଯଃ। ଉଵାଚଵ୍ଯଥିତୋଵାକ୍ଯମିତିବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିଃସ୍ଥିତଃ
ଏପରି ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସ ଭୟଭିତ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ନେଚ୍ଛାମି ପ୍ରତିଘାତଂ ତେ ନାସ୍ମି ଵିଘ୍ନକରସ୍ତଵ। ଶୃଣୁ ଚେଦଂ ଵଚୋରାମ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କର୍ତଵ୍ଯମାଚର
ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ବିରୋଧ କରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ମୁଁ ତୁମର ବାଧା ନୁହେଁ; ଏହି କଥା ଶୁଣ, ରାମ, ଶୁଣିଲେ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ୍, କର।
ଯଦି ଦାସ୍ଯାମି ତେ ମାର୍ଗଂ ସୈନ୍ଯସ୍ ଵ୍ରଜତୋଽଽଜ୍ଞଯା। ଅନ୍ଯେଽପ୍ଯାଜ୍ଞାପଯିଷ୍ଯନ୍ତି ମାମେଵଂ ଧନୁଷୋବଲାତ୍
ଯଦି ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଇ ସେନା ଯିବା ପାଇଁ ପଥ ଦେଉଛି, ତେବେ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଧନୁର୍ବଳ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ବାଧ୍ୟ କରିପାରିବେ।
ଅସ୍ତିତ୍ଵତ୍ରନଲୋ ନାମ ଵାନରଃ ଶିଲ୍ପିସଂମତଃ। ତ୍ଵଷ୍ଟୁଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତନଯୋ ବଲଵାନ୍ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣଃ
ଏଠାରେ ନଳ ନାମକ ଜଣେ ବାନର ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ କାମକୁଶଳ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ସେ ତ୍ୱଷ୍ଟାର ପୁଅ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଓ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ସ ଯତ୍କାଷ୍ଠଂ ତୃଣଂ ଵାଽପିଶିଲାଂ ଵା କ୍ଷେପ୍ସ୍ଯତେ ମଯି। ସର୍ଵଂ ତଦ୍ଧାରଯିଷ୍ଯାମି ସ ତେ ସେତୁର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ଯେଉଁ କଠ, ଘାସ କିମ୍ବା ପାଥର ମୋ ପରେ ଫେଙ୍ଗିବେ, ସେ ସବୁକୁ ମୁଁ ଧାରିବି। ଏହିପରି ତୋ ପାଇଁ ଏକ ସେତୁ ତିଆରି ହେବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଽନ୍ତର୍ହିତେ ତସ୍ମିନ୍ରାମୋ ନଲମୁଵାଚ ହ। କୁରୁ ସେତୁଂ ସମୁଦ୍ରେ ତ୍ଵଂଶକ୍ତୋ ହ୍ଯସି ମତୋ ମମ
ଏହିପରି କହି ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ରାମ ନଳଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ସେତୁ ତିଆରି କର; ମୁଁ ଜାଣେ, ତୁମେ ଏହା ପାଇଁ ସମର୍ଥ।"
ତେନୋପାଯେନ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସତୁବନ୍ଧମକାରଯତ୍। ଦଶଯୋଜନଵିସ୍ତାରମାଯତଂ ଶତଯୋଜନମ୍
ଏହିପରି ଉପାୟରେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଦଶ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତ ଏବଂ ଶତ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ଏକ ସେତୁ ତିଆରି କରାଇଲେ।
ନଲସେତୁରିତି ଖ୍ଯାତୋ ଯୋଽଦ୍ଯାପି ପ୍ରଥିତୋ ଭୁଵି। ରାମସ୍ଯାଜ୍ଞାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଧାର୍ଯତେ ଗିରିସଂନିଭଃ
ଏହି ସେତୁ 'ନଳସେତୁ' ଭାବେ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି, ଏହା ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ିଛି।
ତତ୍ରସ୍ଥଂ ସ ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ସମାଗଚ୍ଚଦ୍ଵିଭୀଷଣଃ। ଭ୍ରାତା ଵୈ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚତୁର୍ଭିଃ ସଚିଵୈଃ ସହ
ସେଠାରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣ, ଚାରିଜଣ ସଚିବ ସହିତ, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଭାଇ ଭାବେ ଆସି ମିଶିଲେ।
ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ରାମସ୍ତଂ ସ୍ଵାଗତେନ ମହାମନାଃ। ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ତୁ ଶଙ୍କାଽଭୂତ୍ପ୍ରଣିଧିଃ ସ୍ଯାଦିତି ସ୍ମହ
ମହାନ ମନ ଥିବା ରାମ ତାଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। କିନ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ହେଲା, ସେ ଭାବିଲେ ବିଭୀଷଣ ହେତେ ତାଲାଚାର ହେବେ।
ରାଘଵଃ ସତ୍ଯଚେଷ୍ଟାଭିଃ ସମ୍ଯକ୍ଵ ଚରିତେଙ୍ଗିତୈଃ। ଯଦା ତତ୍ତ୍ଵେନ ତୁଷ୍ଟୋଽଭୂତ୍ତତ ଏନମପୂଜଯତ୍
ରାଘବ ଯେତେବେଳେ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉଚିତ ଆଚରଣ ଦେଖି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ସର୍ଵରାକ୍ଷସରାଜ୍ଯେଚାପ୍ଯଭ୍ଯପିଞ୍ଚଦ୍ଵିଭୀଷଣମ୍। ଚକ୍ରେ ଚ ମନ୍ତ୍ରସଚିଵଂ ସହୃଦଂଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ ଚ
ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ରାଜ୍ୟ ଦିଆଯାଇଲା, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ମିତ୍ର ଭାବେ ମାନ୍ୟତା ମିଳିଲା।
ଵିଭୀଷଣମତେ ଚୈଵ ସୋଽତ୍ଯକ୍ରାମନ୍ମହାର୍ଣଵମ୍। ସସୈନ୍ଯଃ ସେତୁନା ତେନ ମାର୍ଗେଣୈଵ ନରାଧିପଃ
ବିଭୀଷଣଙ୍କ ମତଅନୁସାରେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ସେତୁ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
ତତୋ ଗତ୍ଵାସମାସାଦ୍ଯ ଲଙ୍କୋଦ୍ଯାନାନ୍ଯନେକଶଃ। ଭେଦଯାମାସ କପିଭିର୍ମହାନ୍ତି ଚ ବହୂନି ଚ
ତାପରେ ସେମାନେ ଲଙ୍କାର ଅନେକ ଉଦ୍ୟାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ବାନରମାନେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଉଦ୍ୟାନ ଭାଙ୍ଗି ଧ୍ଵଂସ କଲେ।
ତତ୍ରାସ୍ତାଂ ରାଵଣାମାତ୍ଯୌ ରାକ୍ଷସୌ ଶୁକସାରଣୌ। ଚରୌ ଵାନରରୂପେଣ ତୌ ଜଗ୍ରାହ ଵିଭୀଷଣଃ
ସେଠାରେ ରାବଣଙ୍କ ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରୀ ରାକ୍ଷସ, ଶୁକ ଓ ସାରଣ, ବାନର ରୂପ ଧରିଥିଲେ; ବିଭୀଷଣ ସେମାନେକୁ ଧରିଲେ।
ପ୍ରତିପନ୍ନୌ ଯଦା ରୂପଂ ରାକ୍ଷସଂ ତୌ ନିଶାଚରୌ। ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ତତଃ ସୈନ୍ଯଂ ରାମଃ ପଶ୍ଚାଦଵାସୃଜତ୍
ସେ ଦୁଇ ନିଶାଚର ତାଙ୍କର ନିଜ ରାକ୍ଷସ ରୂପ ଦେଖାଇଲେ, ତାପରେ ରାମ ସେମାନେକୁ ସେନା ଦେଖାଇ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ନିଵେଶ୍ଯୋପଵନେ ସୈନ୍ଯଂ ସ ଶୂରଃ ପ୍ରାଜ୍ଯଵାନରମ୍। ପ୍ରେଷଯାମାସ ଦୁତ୍ଯେନ ରାଵଣସ୍ଯ ତତୋଽଙ୍ଗଦମ୍
ସେନାକୁ ଉପବନରେ ବସାଇ, ଶୂର ଓ ବାନରମଧ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଦୂତି ଭାବେ ରାବଣଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ।
ପ୍ରଭୂତାନ୍ନୋଦକେତସ୍ମିନ୍ବହୁମୂଲଫଲେ ଵନେ। ସେନାଂ ନିଵେଶ୍ଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଵିଧିଵତ୍ପର୍ଯରକ୍ଷତ
ଏହି ଅନେକ ମୂଳ ଓ ଫଳ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅରଣ୍ୟରେ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସେନାକୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବସାଇ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କଲେ।
ରାଵଣଃ ସଂଵିଧଂ ଚକ୍ରେ ଲଙ୍କାଯାଂ ଶାସ୍ତ୍ରନିର୍ମିତାମ୍। ପ୍ରକୃତ୍ଯୈଵଦୁରାଧର୍ଷା ଦୃଢପ୍ରାକାରତୋରଣା
ରାବଣ ଲଙ୍କାର ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କଲେ; ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ, ଦୃଢ଼ ପ୍ରାକାର ଓ ଦ୍ୱାର ଥିଲା।
ଅଗାଧତୋଯାଃ ପରିଖା ମୀନନକ୍ରସମାକୁଲାଃ। ବଭୂଵୁଃ ସପ୍ତ ଦୁର୍ଧର୍ଷାଃ ସ୍ଵାଦିରୈଃ ଶଙ୍କୁଭିଶ୍ଚିତାଃ
ସେଠାରେ ସାତଟି ଗଭୀର ଖାଳି ଥିଲା, ଯାହା ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମାଛ ଓ ମଗର ରହିଥିଲେ; ଏହି ସବୁ ଖାଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ ଏବଂ କାଠର କଠା ଲାଗିଥିଲା।
କର୍ଣାଟଯନ୍ତ୍ରା ଦୁର୍ଧର୍ଷା ବଭୂଵୁଃ ସହୁଡୋପଲାଃ। ସାଶୀଵିଷଘଟାଯୋଧାଃ ସସର୍ଜରସପାଂସଵଃ
କର୍ଣ୍ଣାଟର ଯନ୍ତ୍ର, ଦୁର୍ଜୟ ଥିଲା, ବଡ଼ ବଡ଼ ପାଥର ରାଶି, ବିଷ ଭରା ଘଡ଼, ଯୋଦ୍ଧା, ଏବଂ ରେସିନ ଓ ବାଳିର ଧାରା ସହିତ ରଖାଯାଇଥିଲା।