ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ହରିଯୂଥପଯୂଥପାଃ। ଅସଙ୍ଖ୍ଯେଯା ମହାରାଜ ସମୀଯୂ ରାମକାରଣାତ୍
ଏହିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ବାନର ସେନାପତିମାନେ, ଅଗଣନୀୟ ସଂଖ୍ୟାରେ, ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଏକଠା ହେଲେ, ରାଜା।
ଗିରିକୂଟନିଭାଙ୍ଗାନାଂ ସିଂହାନାମିଵ ଗର୍ଜତାମ୍। ଶ୍ରୂଯତେ ତୁମୁଲଃ ଶବ୍ଦସ୍ତତ୍ରତତ୍ରପ୍ରଧାଵତାମ୍
ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏଠାଉଠି ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସିଂହର ଦହାଡ଼ ପରି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ।
ଗିରିକୂଟନିଭାଃ କ୍ନଚିତ୍କେଚିନ୍ମହିଷସନ୍ନିଭାଃ। ଶରଦଭ୍ରପ୍ରତୀକାଶାଃ କେଚିଦ୍ଧିଙ୍ଗୁଲକାନନାଃ
କିଛି ଲୋକ ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି, କିଛି ମହା ମହିଷ ପରି, କିଛି ଶରତ୍କାଳୀନ ମେଘ ପରି ଏବଂ କିଛି ଲାଲ ଜଙ୍ଗଲ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଉତ୍ପତନ୍ତଃ ପତନ୍ତଶ୍ଚ ପ୍ଲଵମାନାଶ୍ଚ ଵାନରାଃ। ଉଦ୍ଧୁନ୍ଵନ୍ତୋଽପରେ ରେଣୂନ୍ସମାଜଗ୍ମୁଃ ସମନ୍ତତଃ
କେହି ଲାଫି, କେହି ଉଡ଼ି, କେହି ଦୌଡ଼ି ଆସୁଥିଲେ; ବାନରମାନେ ଚାରିପାଖରୁ ଆସି ଧୂଳି ଉଡ଼ାଉଥିଲେ।
ସଵାନରମହାସୈନ୍ଯଃ ପୂର୍ଣସାଗରସନ୍ନିଭଃ। ନିଵେଶମକରୋତ୍ତତ୍ରସୁଗ୍ରୀଵାନୁମତେ ତଦା
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ, ସମୁଦ୍ର ପରି ବିଶାଳ ବାନର ସେନା ସେଠାରେ ଶିବିର କରିଲା।
ତତସ୍ତେଷୁ ହରୀନ୍ଦ୍ରେଷୁ ସମାଵୃତ୍ତେଷୁ ସର୍ଵଶଃ। ତିଥୌ ପ୍ରଶସ୍ତେ ନକ୍ଷତ୍ରେ ମୁହୂର୍ତେ ଚାଭିପୂଜିତେ
ସମସ୍ତ ବାନର ନାୟକମାନେ ଏକଠା ହେବା ପରେ, ଶୁଭ ତିଥି, ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସମ୍ମାନିତ ଭାବରେ ସମାବେଶ ହେଲେ।
ତେନ ଵ୍ଯୂଢେନ ସୈନ୍ଯେନ ଲୋକାନୁଦ୍ଵର୍ତଯନ୍ନିଵ। ପ୍ରଯଯୌ ରାଘଵଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ସୁଗ୍ରୀଵସହିତସ୍ତଦା
ସେହି ଅନୁଶାସିତ ସେନା ସହିତ, ଯେପରି ଜଗତକୁ ଉଲଟାଉଥିବା ପରି, ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଘବ ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ମୁଖମାସୀତ୍ତୁ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ହନୂମାନ୍ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ଜଘନଂ ପାଲଯାମାସ ସୌମିତ୍ରିରକୁତୋଭଯଃ
ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ସେନାର ଆଗରେ ଥିଲେ; ଭୟହୀନ ସୌମିତ୍ରି ପଛ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ବଦ୍ଧଗୋଧାଙ୍ଗୁଲିତ୍ରଣୌ ରାଘଵୌ ତତ୍ରଜଗ୍ମତୁଃ। ଵୃତୌ ହରିମହାମାତ୍ରୈଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୌ ଗ୍ରହୈରିଵ
ରାଘବଦ୍ୱୟଙ୍କ ଆଉଳି ଚମଡ଼ରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲା; ସେମାନେ ବଡ଼ ବଡ଼ ବାନର ସେନାପତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ, ଯେପରି ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ।
ପ୍ରବଭୌ ହରିସୈନ୍ଯଂ ତତ୍ସାଲତାଲଶିଲାଯୁଧମ୍। ସୁମହଚ୍ଛାଲିଭଵନଂ ଯଥା ସୂର୍ଯୋଦଯଂ ପ୍ରତି
ସାଳ, ତାଳ ଓ ପାଥର ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା ବାନର ସେନା ଏପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଉଚ୍ଚ ଧାନର ଗୃହ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ନଲନୀଲାଙ୍ଗଦକ୍ରାଥମୈନ୍ଦଦ୍ଵିଵିଦପାଲିତା। ଯଯୌ ସୁମହତୀ ସେନା ରାଘଵସ୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
ନଳ, ନୀଳ, ଅଙ୍ଗଦ, କ୍ରଥ, ମୈନ୍ଦ ଓ ବିବିଧଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଏହି ବିଶାଳ ସେନା ରାଘବଙ୍କ ସଫଳତା ପାଇଁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲା।
ଵିଵିଧେଷୁ ପ୍ରଶସ୍ତେଷୁ ବହୁମୂଲଫଲେଷୁ ଚ। ପ୍ରଭୂତମଧୁମାଂସେଷୁ ଵାରିମତ୍ସୁ ଵିଵେଷୁ ଚ
ବିଭିନ୍ନ ଶୁଭ ସ୍ଥାନରେ, ଅନେକ ମୂଳ ଓ ଫଳ, ପ୍ରଚୁର ମଧୁ ଓ ମାଂସ, ଏବଂ ଝିଲିକ ଜଳ ଥିଲା।
ନିଵସନ୍ତୀ ନିରାବାଧା ତଥୈଵଗିରିସାନୁଷୁ। ଉପାଯାଦ୍ଧିରିସେନା ସା କ୍ଷାରୋଦମଥ ମାଗରମ୍
ପାହାଡ଼ ଢାଳରେ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ବସି, ସେହି ବାନର ସେନା ଚେଷ୍ଟା କରି ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରି ମାଗର ଦେଶକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ଦ୍ଵିତୀଯସାଗରନିମଂ ତଦ୍ବଲଂବହୁଲଧ୍ଵଜମ୍। ଵେଲାଵନଂ ସମାସାଦ୍ ନିଵାସମକରୋତ୍ତଦା
ଏହି ବହୁ ପତାକା ଧାରୀ ବଳ ଦ୍ୱିତୀୟ ସମୁଦ୍ର ପାର୍ ହୋଇ, ବେଳାବନକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରେ ଶିବିର କଲା।
ତତୋ ଦାଶରଥିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ମଧ୍ଯେ ଵାନରମୁଖ୍ଯାନାଂ ପ୍ରାପ୍ତକାଲମିଦଂ ଵଚଃ
ତାପରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ବାନରମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସମୟଯୋଗ୍ୟ କଥା କହିଲେ।
ଉପାଯଃ କୋନୁ ଭଵତାଂ ମତଃ ସାଗରଲଙ୍ଘନେ। ଇଯଂ ହି ମହତୀ ସେନା ସାଗରଶ୍ଚାତିଦୁସ୍ତରଃ
ସାଗର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ ଏବଂ ଏହି ସେନା ବହୁତ ବଡ଼, ଏହି ସାଗର ଅଟକିବା ପାଇଁ କେଉଁ ଉପାୟ ତୁମେ ଭଲ ଭାବୁଛ?
ତତ୍ରାନ୍ଯେ ଵ୍ଯାହରନ୍ତି ସ୍ମ ଵାନରାଃ ପଟୁମାନିନଃ। ସମର୍ଥା ଲଙ୍ଘନେ ସିନ୍ଦୋର୍ନ ତତ୍କୃତ୍ସ୍ନସ୍ଯ ଵାନରାଃ
ତାହାପରେ କିଛି ବାନର ନିଜ ଦକ୍ଷତାରେ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ କରି କଥା କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ବାନର ଏହି ସମୁଦ୍ରକୁ ପୂରା ଅଟକିପାରିବେ ନାହିଁ।
କେଚିନ୍ନୌଭିର୍ଵ୍ଯଵସ୍ଯନ୍ତି କେଚିଚ୍ଚ ଵିଵିଧୈଃ ପ୍ଲଵୈଃ। ନେତି ରାମସ୍ତୁ ତାନସର୍ଵାନ୍ସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
କିଛି ନୌକା ଦ୍ୱାରା ଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ, କିଛି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ଲବନ ଦ୍ୱାରା; ତେବେ ରାମ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତାରଂ ନ ଶକ୍ତାଃ ସର୍ଵଵାନରାଃ। କ୍ରାନ୍ତୁଂ ତୋଯନିଧିଂ ଵୀରାନୈଷା ଵୋ ନୈଷ୍ଠିକୀ ମତିଃ
ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏହି ସାଗରକୁ ସମସ୍ତ ବାନର ଅଟକିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ତୁମମାନେର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ନୁହେଁ।
ନାଵୋ ନ ସନ୍ତି ସେନାଯା ବହ୍ଵ୍ଯସ୍ତାରଯିତୁଂ ତଥା। ଵଣିଜାମୁପଘାତଂ ଚ କଥମସ୍ମଦ୍ଵିଧଶ୍ଚରେତ୍
ସେନା ପାଇଁ ଯେତେକି ନୌକା ଦରକାର, ସେତେ ନୌକା ନାହିଁ; ଏବଂ ଆମେ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେଙ୍କୁ କିପରି କ୍ଷତି କରିପାରିବୁ?
ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଚୈଵ ନଃ ସୈନ୍ଯଂ ହନ୍ଯାଚ୍ଛିଦ୍ରେଣ ଵୈ ପରଃ। ପ୍ଲଵୋଡୁପପ୍ରତାରଶ୍ଚନୈଵାତ୍ରମମ ରୋଚତେ
ଆମର ବିସ୍ତୃତ ସେନାକୁ ଶତ୍ରୁ ଯଦି ଏକ ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖି ନଷ୍ଟ କରିଦେଇପାରେ; ଏଠାରେ ମୋତେ ପ୍ଲବନ କିମ୍ବା ତରି ଦ୍ୱାରା ଅଟକିବା ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ।
ଅହଂ ତ୍ଵିମଂ ଜଲନିଧିଂ ସମାରପ୍ସ୍ଯାମ୍ଯୁପାଯତଃ। ପ୍ରତିଶେଷ୍ଯାମ୍ଯୁପଵସନ୍ଦର୍ଶଯିଷ୍ତି ମାଂ ତତଃ
ମୁଁ ଏହି ସାଗରକୁ କିଛି ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଆଗକୁ ବଢ଼ିବି; ଉପବାସ କରି ମୁଁ ଆପଣକୁ ଦେଖେଇବି, ତେବେ ସେ ମୋତେ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବ।
ନ ଚେଦ୍ଦର୍ଶଯିତା ମାର୍ଗଂ ଧକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯନମହଂ ତତଃ। ମହାସ୍ତ୍ରୈରପ୍ରତିହତୈରତ୍ଯଗ୍ନିପଵନୋଜ୍ଜ୍ଵଲୈଃ
ଯଦି ସେ ମୋତେ ପଥ ଦେଖାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ମୋର କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଦେଉଥିବା ଅପରାଜିତ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସାଗରକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସହସୌମିତ୍ରିରୁପସ୍ପୃଶ୍ଯାଥ ରାଘଵଃ। ପ୍ରତିଶିସ୍ଯେ ଜଲନିଧଂ ଵିଧିଵତ୍କୁଶସଂସ୍ତରେ
ଏପରି କହି ସୌମିତ୍ରି ସହ ରାଘବ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କୁଶ ଶଯ୍ୟାରେ ସାଗର ପାଖରେ ଶୋଇଲେ।
ସାଗରସ୍ତୁ ତତଃ ସ୍ଵପ୍ନେ ଦର୍ଶଯାମାସ ରାଘଵମ୍। ଦେଵୋ ନଦନଦୀମର୍ତା ଶ୍ରୀମାନ୍ଯାଦୋଗଣୈର୍ଵୃତଃ
ତାପରେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ସାଗର ଦେବତା ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖାଦେଲେ; ସେ ନଦୀ ଓ ନାଳାଙ୍କର ଦେବତା, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଅନେକ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ।
କୌସଲ୍ଯାମାତରିତ୍ଯେଵମାଭାଷ୍ଯ ମଧୁରଂ ଵଚଃ। ଇଦମିତ୍ଯାହ ରତ୍ନାନାମାକରୈଃ ଶତଶୋ ଵୃତଃ
ସେ ମଧୁର କଥାରେ 'କୌଶଳ୍ୟାର ପୁଅ' ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରି, ଶତଶଃ ରତ୍ନ ଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ବ୍ରୂହି କିଂ ତେକରୋମ୍ଯତ୍ରସାହାଯ୍ଯଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ଐକ୍ଷ୍ଵାକୋ ହ୍ଯସ୍ମି ତେ ଜ୍ଞାତୀ ରାମ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ଏଵମୁକ୍ତଃ ସମୁଦ୍ରେଣ ରାମୋ ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ ତୁମକୁ କଣ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବି କୁହ; ମୁଁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର, ତୁମର ଆତ୍ମୀୟ ରାମ, ସତ୍ୟ ପ୍ରତାପୀ। ସମୁଦ୍ର ଏପରି କହିଲେ, ତାପରେ ରାମ କଥା କହିଲେ।
ମାର୍ଗମିଚ୍ଛାମି ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ଦତ୍ତଂ ନଦନଦୀପତେ। ଯେନ ଗତ୍ଵାଦଶଗ୍ରୀଵଂ ହନ୍ଯାମ କୁଲପାଂସନମ୍। `ରାକ୍ଷସଂସାନୁବନ୍ଧଂ ତଂ ମମ ଭାର୍ଯାପହାରିଣମ୍
ହେ ନଦୀ ଓ ନାଳାଙ୍କର ପତି, ମୁଁ ମୋ ସେନା ପାଇଁ ଏମିତି ଏକ ପଥ ଚାହେଁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଯାଇ ଦଶମୁଖୀ, ଆମ ବଂଶକୁ ଅପବିତ୍ର କରିଥିବା ରାକ୍ଷସ ଯିଏ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ହରଣ କରିଛି, ତାହାକୁ ବଧ କରିପାରିବୁ।
ଯଦ୍ଯେଵଂ ଯାଚତୋ ମାର୍ଗଂ ନ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି ମେ ଭଵାନ୍। ଶରୈସ୍ତ୍ଵାଂ ଶୋଷଯିଷ୍ଯାମି ଦିଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରଯତିମନ୍ତ୍ରିତୈଃ
ଯଦି ଏପରି ଅନୁରୋଧ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ମୋତେ ପଥ ଦେଉନାହଁ, ତେବେ ମୁଁ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେବି।
ଇତ୍ଯେଵଂବ୍ରୁଵତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵାରାମସ୍ଯ ଵରୁଣାଲଯଃ। ଉଵାଚଵ୍ଯଥିତୋଵାକ୍ଯମିତିବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିଃସ୍ଥିତଃ
ଏପରି ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସ ଭୟଭିତ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।