ସ ମାସଃ ପଞ୍ଚରାତ୍ରେଣ ପୂର୍ଣୋ ଭଵିତୁମର୍ହତି। ତତଃ ଶ୍ରୋଷ୍ଯସି ରାମେଣ ସହିତଃ ସୁମହତ୍ପ୍ରିଯମ୍
ସେ ମାସ ପଞ୍ଚ ରାତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ଉଚିତ; ତାପରେ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ସହିତ ବଡ଼ ସୁସମ୍ବାଦ ଶୁଣିପାରିବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣତ୍ତେନ କଵାନରେନଦ୍ରେଣ ଧୀମତା। ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାରୋଷମଦୀନାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରତ୍ଯପୂଜଯତ୍
ଏଭଳି ବୁଦ୍ଧିମାନ ବାନର ରାଜାଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ି, ଅବସାଦ ନ ହୋଇ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ସରାମଂ ସହସୁଗ୍ରୀଵୋ ମାଲ୍ଯଵତ୍ପୁଷ୍ଠମାସ୍ଥିତମ୍। ଭିଗମ୍ଯୋଦଯଂ ତସ୍ଯ କାର୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯଵେଦଯତ୍
ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ସରମା ମିଶି ମାଲ୍ୟବତ ପର୍ବତର ଫୁଲେଇଥିବା ଶିଖରରେ ବସିଥିଲେ । ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି ସେମାନେ କାମର ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଖବର ଦେଲେ ।
ଇତ୍ଯେଵଂଵାନରେନଦ୍ରାସ୍ତେ ସମାଜନ୍ମୁଃ ସହସ୍ରଶଃ। ଦିଶସ୍ତିସ୍ରୋ ଵିଚିତ୍ଯାଥ ନ ତୁ ଯେ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଗତାଃ
ଏଭଳି ହଜାର ହଜାର ବାନର ସେଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ତିନି ଦିଗ ତଳାଶ କରି ଫେରିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲେ ସେମାନେ ତ ଫେରିଲେ ନାହିଁ ।
ଆଚଖ୍ଯୁସ୍ତତ୍ର ରାମାଯ ମହୀଂ ସାଗରମେଖଲାମ୍। ଵିଚିତାଂ ନ ତୁ ଵୈଦେହ୍ଯା ଦର୍ଶନଂ ରାଵଣସ୍ ଵା
ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ତଳାଶ କରିଛୁ, କିନ୍ତୁ ନ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛୁ, ନ ରାବଣଙ୍କୁ ।'
ଗତାସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣାମାଶାଂ ଯେ ଵୈ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵାଃ। ଆଶାଵାଂସ୍ତେଷୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ପ୍ରାଣାନାର୍ତୋଽଭ୍ଯଧାରଯତ୍
ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ରାମ ଆଶା ରଖିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆଶା ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ ।
ଦ୍ଵିମାସୋପରମେ କାଲେ ଵ୍ଯତୀତେ ପ୍ଲଵଗାସ୍ତତଃ। ସୁଗ୍ରୀଵମଭିଗମ୍ଯେଦଂ ତ୍ଵରିତା ଵାକ୍ଯମବ୍ରୁଵନ୍
ଏଭଳି ଦୁଇ ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ସେ ବାନରମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ ।
ରକ୍ଷିତଂଵାଲିନା ଯତ୍ତତ୍ସ୍ଫୀତଂ ମଧୁଵନଂ ମହତ୍। ତ୍ଵଯା ଚ ପ୍ଲଵଗଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଦ୍ଭୁଙ୍କ୍ତେ ପଵନାତ୍ମଜଃ
ଯେ ମହାନ ଓ ଫଳଦାୟକ ମଧୁବନ ପୂର୍ବରୁ ବାଲି ଓ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲ, ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ତାହା ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି ।
ଵାଲିପୁତ୍ରୋଽଙ୍ଗଦଶ୍ଚୈଵ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭାଃ। ଵିଚେତୁଂ ଦକ୍ଷିଣାମାଶାଂ ରାଜନ୍ପ୍ରସ୍ଥାପିତାସ୍ତ୍ଵଯା
ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ, ରାଜା, ତୁମେ ଯେଉଁମାନେକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ତଳାଶ କରିବାକୁ ପଠାଇଥିଲ, ସେମାନେ—
ତେଷାମପନଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମେନେ ସକୃତକୃତ୍ଯତାମ୍। କୃତାର୍ଥାନାଂ ହି ଭୃତ୍ଯାନାମେତଦ୍ଭଵତି ଚେଷ୍ଟିତମ୍
ସେମାନଙ୍କ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ ବୁଝିଲେ ଯେ, ସେମାନେ ନିଜ କାମ ସଫଳ କରିଛନ୍ତି; କାରଣ, ଯେଉଁ ଦାସମାନେ କାମ ସଫଳ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏପରି କରନ୍ତି ।
ସ ତଦ୍ରାମାଯ ମେଧାଵୀ ଶଶଂସ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭଃ। ରାମଶ୍ଚାପ୍ଯନୁମାନେନ ମେନେ ଦୃଷ୍ଟାଂ ତୁ ମୈଥିଲୀମ୍
ସେ ମନୀଷୀ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ଖବର ରାମଙ୍କୁ ଦେଲେ; ରାମ ମଧ୍ୟ ଅନୁମାନ କରିଲେ ଯେ, ନିଶ୍ଚୟ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଛି ।
ହନୁମତ୍ପ୍ରମୁଖାଶ୍ଚାପି ଵିଶ୍ରାନ୍ତାସ୍ତେ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ। ଅଭିଜଗ୍ମୁର୍ହରୀନ୍ଦ୍ରଂ ତଂ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣସନ୍ନିଧୌ
ହନୁମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସେ ବାନରମାନେ ବିଶ୍ରାମ କରି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବାନରରାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ।
ଗତିଂ ଚ ମୁଖଵର୍ଣଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାରାମୋ ହନୂମତଃ। ଅଗମତ୍ପ୍ରତ୍ଯଯଂ ଭୂଯୋ ଦୃଷ୍ଟା ସୀତେତି ଭାରତ
ହନୁମାନଙ୍କ ଚାଲିଚଳନ ଓ ମୁହଁର ଭାବ ଦେଖି ରାମଙ୍କ ମନରେ ପୁଣି ନିଶ୍ଚିତତା ଆସିଲା—'ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଛି' ।
ହନୂମତ୍ପ୍ରମୁଖାସ୍ତେ ତୁ ଵାନରାଃ ପୂର୍ଣମାନସାଃ। ପ୍ରଣେମୁର୍ଵିଧିଵଦ୍ରାମଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ତଥା
ହନୁମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସେ ବାନରମାନେ ହୃଦୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ।
ତାନୁଵାଚାନତାନ୍ରାମଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ସଶରଂ ଧନୁଃ। ଅପି ମାଂ ଜୀଵଯିଷ୍ଯଧ୍ଵମପି ଵଃ କୃତକୃତ୍ଯତା
ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଥିବା ବାନରମାନେ ଦେଖି ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧରି ରାମ ପଚାରିଲେ—'ତମେ ମୋତେ ବଞ୍ଚାଇବେ କି? ତମେ କାମ ସଫଳ କରିଛ କି?'
ଅପି ରାଜ୍ଯମଯୋଧ୍ଯାଯାଂ କାରଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପୁନଃ। ନିହତ୍ଯସମରେ ଶତ୍ରୂନାହୃତ୍ଯଜନକାତ୍ମଜାମ୍
'ମୁଁ କି ଆଉଥରେ ଅଯୋଧ୍ୟାର ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିପାରିବି, ଯଦି ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବି?'
ଅମୋକ୍ଷଯିତ୍ଵାଵୈଦେହୀମହତ୍ଵା ଚ ରଣେ ରିପୂନ୍। ହୃତଦାରୋଽଵଧୂତଶ୍ଚନାହଂ ଜୀଵିତୁମୁତ୍ସହେ
'ମୁଁ ଯଦି ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିପାରିବି ନାହିଁ, ଓ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇପାରିବି ନାହିଁ, ତେବେ ଘରୁଅଳି ହୋଇ ଅପମାନିତ ହୋଇ କିପରି ବଞ୍ଚିପାରିବି?'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵଚନଂ ରାମଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାନିଲାତ୍ମଜଃ। ପ୍ରିଯମାଖ୍ଯାମି ତେ ରାମ ଦୃଷ୍ଟା ସା ଜାନକୀ ମଯା
ରାମ ଏପରି କହିଲେ, ତେବେ ବାୟୁପୁତ୍ର ଉତ୍ତର ଦେଲେ—'ମୁଁ ତୁମକୁ ଶୁଭ ସମ୍ବାଦ ଦେଉଛି, ରାମ—ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛି ।'
ଵିଚିତ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣାମାଶାଂ ସପର୍ଵତଵନାକରାମ୍। ଶ୍ରାନ୍ତାଃ କାଲେ ଵ୍ଯତୀତେ ସ୍ମ ଦୃଷ୍ଟଵନ୍ତୋ ମହାଗୁହାଂ
'ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଗୁହା ତଳାଶ କରି, ଅନେକ ସମୟ ହେବା ପରେ ଆମେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଏକ ବଡ଼ ଗୁହା ଦେଖିଲୁ ।'
ପ୍ରଵିଶାମୋ ଵଯଂ ତାଂ ତୁ ବହୁଯୋଜନମାଯତାମ୍। ଅନ୍ଧକାରାଂ ସୁଵିପିନାଂ ଗହନାଂ କୀଟସେଵିତାମ୍
'ସେ ଗୁହା ଆମେ ପ୍ରବେଶ କଲୁ, ଏହା ବହୁ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ଅନ୍ଧାର, ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘେରା, ଓ କୀଟମାନେ ରହୁଥିବା ଏକ ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥାନ ।'
ଗତ୍ଵା ସୁମହଦଧ୍ଵାନମାଦିତ୍ଯସ୍ ପ୍ରଭାଂ ତତଃ। ଦୃଷ୍ଟଵନ୍ତଃ ସ୍ମ ତତ୍ରୈଵଭଵନଂ ଦିଵ୍ଯମନ୍ତରା
ବହୁ ଦୂର ଯାଇ, ଆମେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକ ଦେଖିଲୁ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଗୃହ ଦେଖିଲୁ।
ଗଯସ୍ କିଲ ଦୈତ୍ଯସ୍ ତଦା ସଦ୍ଵେଶ୍ମ ରାଘଵ। ତତ୍ରପ୍ରଭାଵତୀ ନାମ ତପୋଽତପ୍ଯତ ତାପସୀ
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଗୃହଟି ଗୟା ନାମକ ଏକ ଦାୟିତ୍ୟଙ୍କର ଥିଲା, ରାଘବ। ସେଠାରେ ପ୍ରଭାବତୀ ନାମକ ଏକ ତପସ୍ୱିନୀ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।
ତଯା ଦତ୍ତାନି ଭୋଜ୍ଯାନିପାନାନିଵିଵିଧାନି ଚ। ଭୁକତ୍ଵା ଲବ୍ଧବଲାଃ ସନ୍ତସ୍ତଯୋକ୍ତେନ ପଥା ତତଃ
ସେ ଆମକୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଦେଲେ। ଖାଇ ଶକ୍ତି ଫେରାଇ, ସେଠାରୁ ସେ ଦେଖାଇଥିବା ପଥରେ ଆମେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲୁ।
ନିର୍ଯାଯ ତସ୍ମାଦୁଦ୍ଦେଶାତ୍ପଶ୍ଯାମୋ ଲଵଣାମ୍ଭସଃ। ସମୀପେ ସହ୍ଯମଲଯୌ ଦର୍ଦୁରଂ ଚ ମହାଗିରିମ୍
ସେଠାରୁ ବାହାରି, ଲୁଣପାଣି ନିକଟରେ ସହ୍ୟ ଓ ମଲୟ ପର୍ବତ, ଏବଂ ବଡ଼ ଦର୍ଦ୍ଦୁର ପର୍ବତ ଦେଖିଲୁ।
ତତୋ ମଲଯମାରୁହ୍ଯ ପଶ୍ଯନ୍ତୋ ଵରୁଣାଲଯମ୍। କଵିଷଣ୍ଣା ଵ୍ଯଥିତାଃ ଖିନ୍ନା ନିରାଶା ଜୀଵିତେ ଭୃଶମ୍
ତାପରେ ମଲୟ ପର୍ବତ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଆମେ ବରୁଣଙ୍କର ନିବାସ ଦେଖିଲୁ। ଏହା ଦେଖି ଆମେ ଅତି ଦୁଃଖିତ, କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଜୀବନ ଉପରେ ଆଶା ହାରିଦେଲୁ।
ଅନେକଶତଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଯୋଜନାନାଂ ମହୋଦଧିମ୍। ତିମିନକ୍ରଝଷାଵାସଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ତଃ ସୁଦୁଃଖିତାଃ
ଶତଶଃ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ମାଛ, ମଗର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାଛ ରହେ, ତାହା ଭାବି ଆମେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲୁ।
ତତ୍ରାନଶନସଂକଲ୍ପଂ କୃତ୍ଵାଽଽସୀନା ଵଯଂ ତଦା। ତତଃ କଥାନ୍ତେ ଗୃଧ୍ରସ୍ଯ ଜଟାଯୋରଭଵତ୍କଥା
ସେଠାରେ ଉପବାସ କରିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ଆମେ ବସିଲୁ। କଥା ଶେଷରେ ଗୃଧ୍ର ଜଟାୟୁଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତତଃ ପର୍ଵତଶୃଙ୍ଗାଭଂ ଘୋରରୂପଂ ଭଯାଵହମ୍। ପକ୍ଷିଣଂ ଦୃଷ୍ଟଵନ୍ତଃ ସ୍ମ ଵୈନତିଯେମିଵାପରମ୍
ତାପରେ ଆମେ ଏକ ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖିଲୁ, ଯାହା ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଓ ଭୟ ଦେଉଥିଲା, ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ପରି ଅନ୍ୟ ଜଣେ ପକ୍ଷୀ।
ସୋଽସ୍ମାନତର୍କଯଦ୍ଭୋକ୍ତୁମଥାଭ୍ଯେତ୍ଯ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଭୋଃ କ ଏଷ ମମ ଭ୍ରାତୁର୍ଜଟାଯୋଃ କୁରୁତେ କଥାମ୍
ସେ ଆମ ପାଖକୁ ଆସି, ଆମକୁ ଖାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ଏବଂ କହିଲେ: 'ମୋ ଭାଇ ଜଟାୟୁଙ୍କ ବିଷୟରେ କିଏ କଥା କହୁଛି?'
ସଂପାତିର୍ନାମ ତସ୍ଯାହଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଭ୍ରାତା ଖଗାଧିପଃ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ପର୍ଧଯା ରୂଢାଵାଵାମଦିତ୍ଯସତ୍ପଦମ୍
ମୁଁ ସମ୍ପାତି, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଭାଇ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ରାଜା। ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଏକାପେଖ୍ୟାରେ ଉଡ଼ି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲୁ।