ଯଦିତାଵଦନୁଦ୍ଯୁକ୍ତଃ ଶେତେ କାମସୁଖାତ୍ମକଃ। ନେତଵ୍ଯୋ ଵାଲିମାର୍ଗେଣ ସର୍ଵଭୂତଗତିଂ ତ୍ଵଯା
ଯଦି ସେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୁହଁନ୍ତି, ଭୋଗବିଲାସରେ ଲିନ, ତେବେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ବାଲୀଙ୍କ ପଥରେ ଚଲାଇଦିଅ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସହିତ।
ଅଥାପି ଘଟତେଽସ୍ମାକମର୍ତେ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵଃ। ତମାଦାଯୈଵ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତ୍ଵରାଵାନ୍ଭଵ ମାଚିରମ୍
କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେ, ଆମ ପାଇଁ, ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, ତେବେ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆଣିଦିଅ, ବିଳମ୍ବ କରନି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଭ୍ରାତ୍ରା ଗୁରୁଵାକ୍ଯହିତେ ରତଃ। ପ୍ରତସ୍ଥେ ରୁଚିରଂ ଗୃହ୍ଯ ସମାର୍ଗଣଗୁଣଂ ଧନୁଃ
ଏଭଳି ଭାଇଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି, ଗୁରୁବାଣୀରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୀର ଲଗାଇଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଧନୁଷ ନେଇ, ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।
କିଷ୍କିନ୍ଧାଦ୍ଵାରମାସାଦ୍ଯପ୍ରଵିଵେଶାନିଵାରିତଃ। ସକ୍ରୋଧ ଇତିତଂ ମତ୍ଵାରାଜା ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯଯୌ ହରିଃ
କିଷ୍କିନ୍ଧା ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅବରୋଧ ବିନା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ହରିରାଜା ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ କ୍ରୋଧ ବୁଝି, ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ।
ତଂ ସଦାରୋଵିନୀତାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ଲଵଗାଧିପଃ। ପୂଜଯା ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ପ୍ରୀଯମାଣସ୍ତଦର୍ହଯା
ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନରମାନଙ୍କ ରାଜା, ନମ୍ର ହୃଦୟ ଓ ଜନାନୀ ସହିତ, ଯଥାଯଥ ଆଦରରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ, ଆନନ୍ଦିତ ହେଇ।
ତମବ୍ରଵୀଦ୍ରାମଵଚଃ ସୌମିତ୍ରିରକୁତୋଭଯଃ। ସ ତତ୍ସର୍ଵମଶେଷେଣ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହ୍ଵଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ସୌମିତ୍ରି, ଭୟ ନଥିବା, ରାମଙ୍କ ବାକ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ; ସେ ସବୁ କଥା ସୁନି, ହାତ ଜୋଡି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ।
ସଭୃତ୍ଯଦାରୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ରସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରାଧିପଃ। ଇଦମାହ ଵଚଃ ପ୍ରୀତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ନରକୁଞ୍ଜରମ୍
ସେତେବେଳେ, ସେବକ ଓ ଜନାନୀ ସହିତ, ବାନରମାନଙ୍କ ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ, ଖୁସି ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନାସ୍ମି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁର୍ମେଧା ନାକୃତଜ୍ଞୋ ନ ନିର୍ଘୃଣଃ। ଶ୍ରୂଯତାଂ ଯଃ ପ୍ରଯତ୍ନୋ ମେ ସୀତାପର୍ଯେଷଣେ କୃତଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ କୁ-ବୁଦ୍ଧି ନୁହେଁ, ଉପକାର ଭୁଲିଯିବା ନୁହେଁ, କିମ୍ବା କଠୋର ହୃଦୟ ନୁହେଁ; ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜରେ ମୁଁ କେତେ ପ୍ରୟାସ କରିଛି, ତାହା ଶୁଣ।
ଦିଶଃ ପ୍ରସ୍ଥାପିତାଃ ସର୍ଵେଵିନୀତା ହରଯୋ ମଯା। ସର୍ଵେଷାଂ ଚ କୃତଃ କାଲୋ ମାସେଽଭ୍ଯାଗମନେ ପୁନଃ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ଟ ବାନରମାନେଂକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଠାଇଛି; ସମସ୍ତଙ୍କ ଫେରିବା ପାଇଁ ଏକ ମାସ ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
ଯୈରିଯଂ ସଵନା ସାଦ୍ରିଃ ସପୁରା ସାଗରାମ୍ବରା। ଵିଚେତଵ୍ଯା ମହୀ ଵୀର ସଗ୍ରାମନଗରାକରା
ସେମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ—ବନ, ପାହାଡ଼, ସହର, ସାଗର ଓ ତାହାର ପ୍ରସାର, ଗ୍ରାମ, ନଗର ଓ ଖଣି ସହିତ—ଖୋଜିବେ, ହେ ଶୂର।
ସ ମାସଃ ପଞ୍ଚରାତ୍ରେଣ ପୂର୍ଣୋ ଭଵିତୁମର୍ହତି। ତତଃ ଶ୍ରୋଷ୍ଯସି ରାମେଣ ସହିତଃ ସୁମହତ୍ପ୍ରିଯମ୍
ସେ ମାସ ପଞ୍ଚ ରାତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ଉଚିତ; ତାପରେ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ସହିତ ବଡ଼ ସୁସମ୍ବାଦ ଶୁଣିପାରିବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣତ୍ତେନ କଵାନରେନଦ୍ରେଣ ଧୀମତା। ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାରୋଷମଦୀନାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରତ୍ଯପୂଜଯତ୍
ଏଭଳି ବୁଦ୍ଧିମାନ ବାନର ରାଜାଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ି, ଅବସାଦ ନ ହୋଇ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ସରାମଂ ସହସୁଗ୍ରୀଵୋ ମାଲ୍ଯଵତ୍ପୁଷ୍ଠମାସ୍ଥିତମ୍। ଭିଗମ୍ଯୋଦଯଂ ତସ୍ଯ କାର୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯଵେଦଯତ୍
ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ସରମା ମିଶି ମାଲ୍ୟବତ ପର୍ବତର ଫୁଲେଇଥିବା ଶିଖରରେ ବସିଥିଲେ । ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି ସେମାନେ କାମର ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଖବର ଦେଲେ ।
ଇତ୍ଯେଵଂଵାନରେନଦ୍ରାସ୍ତେ ସମାଜନ୍ମୁଃ ସହସ୍ରଶଃ। ଦିଶସ୍ତିସ୍ରୋ ଵିଚିତ୍ଯାଥ ନ ତୁ ଯେ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଗତାଃ
ଏଭଳି ହଜାର ହଜାର ବାନର ସେଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ତିନି ଦିଗ ତଳାଶ କରି ଫେରିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲେ ସେମାନେ ତ ଫେରିଲେ ନାହିଁ ।
ଆଚଖ୍ଯୁସ୍ତତ୍ର ରାମାଯ ମହୀଂ ସାଗରମେଖଲାମ୍। ଵିଚିତାଂ ନ ତୁ ଵୈଦେହ୍ଯା ଦର୍ଶନଂ ରାଵଣସ୍ ଵା
ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ତଳାଶ କରିଛୁ, କିନ୍ତୁ ନ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛୁ, ନ ରାବଣଙ୍କୁ ।'
ଗତାସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣାମାଶାଂ ଯେ ଵୈ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵାଃ। ଆଶାଵାଂସ୍ତେଷୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ପ୍ରାଣାନାର୍ତୋଽଭ୍ଯଧାରଯତ୍
ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ରାମ ଆଶା ରଖିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆଶା ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ ।
ଦ୍ଵିମାସୋପରମେ କାଲେ ଵ୍ଯତୀତେ ପ୍ଲଵଗାସ୍ତତଃ। ସୁଗ୍ରୀଵମଭିଗମ୍ଯେଦଂ ତ୍ଵରିତା ଵାକ୍ଯମବ୍ରୁଵନ୍
ଏଭଳି ଦୁଇ ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ସେ ବାନରମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ ।
ରକ୍ଷିତଂଵାଲିନା ଯତ୍ତତ୍ସ୍ଫୀତଂ ମଧୁଵନଂ ମହତ୍। ତ୍ଵଯା ଚ ପ୍ଲଵଗଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଦ୍ଭୁଙ୍କ୍ତେ ପଵନାତ୍ମଜଃ
ଯେ ମହାନ ଓ ଫଳଦାୟକ ମଧୁବନ ପୂର୍ବରୁ ବାଲି ଓ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲ, ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ତାହା ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି ।
ଵାଲିପୁତ୍ରୋଽଙ୍ଗଦଶ୍ଚୈଵ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭାଃ। ଵିଚେତୁଂ ଦକ୍ଷିଣାମାଶାଂ ରାଜନ୍ପ୍ରସ୍ଥାପିତାସ୍ତ୍ଵଯା
ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ, ରାଜା, ତୁମେ ଯେଉଁମାନେକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ତଳାଶ କରିବାକୁ ପଠାଇଥିଲ, ସେମାନେ—
ତେଷାମପନଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମେନେ ସକୃତକୃତ୍ଯତାମ୍। କୃତାର୍ଥାନାଂ ହି ଭୃତ୍ଯାନାମେତଦ୍ଭଵତି ଚେଷ୍ଟିତମ୍
ସେମାନଙ୍କ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ ବୁଝିଲେ ଯେ, ସେମାନେ ନିଜ କାମ ସଫଳ କରିଛନ୍ତି; କାରଣ, ଯେଉଁ ଦାସମାନେ କାମ ସଫଳ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏପରି କରନ୍ତି ।
ସ ତଦ୍ରାମାଯ ମେଧାଵୀ ଶଶଂସ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭଃ। ରାମଶ୍ଚାପ୍ଯନୁମାନେନ ମେନେ ଦୃଷ୍ଟାଂ ତୁ ମୈଥିଲୀମ୍
ସେ ମନୀଷୀ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ଖବର ରାମଙ୍କୁ ଦେଲେ; ରାମ ମଧ୍ୟ ଅନୁମାନ କରିଲେ ଯେ, ନିଶ୍ଚୟ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଛି ।
ହନୁମତ୍ପ୍ରମୁଖାଶ୍ଚାପି ଵିଶ୍ରାନ୍ତାସ୍ତେ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ। ଅଭିଜଗ୍ମୁର୍ହରୀନ୍ଦ୍ରଂ ତଂ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣସନ୍ନିଧୌ
ହନୁମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସେ ବାନରମାନେ ବିଶ୍ରାମ କରି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବାନରରାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ।
ଗତିଂ ଚ ମୁଖଵର୍ଣଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାରାମୋ ହନୂମତଃ। ଅଗମତ୍ପ୍ରତ୍ଯଯଂ ଭୂଯୋ ଦୃଷ୍ଟା ସୀତେତି ଭାରତ
ହନୁମାନଙ୍କ ଚାଲିଚଳନ ଓ ମୁହଁର ଭାବ ଦେଖି ରାମଙ୍କ ମନରେ ପୁଣି ନିଶ୍ଚିତତା ଆସିଲା—'ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଛି' ।
ହନୂମତ୍ପ୍ରମୁଖାସ୍ତେ ତୁ ଵାନରାଃ ପୂର୍ଣମାନସାଃ। ପ୍ରଣେମୁର୍ଵିଧିଵଦ୍ରାମଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ତଥା
ହନୁମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସେ ବାନରମାନେ ହୃଦୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ।
ତାନୁଵାଚାନତାନ୍ରାମଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ସଶରଂ ଧନୁଃ। ଅପି ମାଂ ଜୀଵଯିଷ୍ଯଧ୍ଵମପି ଵଃ କୃତକୃତ୍ଯତା
ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଥିବା ବାନରମାନେ ଦେଖି ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧରି ରାମ ପଚାରିଲେ—'ତମେ ମୋତେ ବଞ୍ଚାଇବେ କି? ତମେ କାମ ସଫଳ କରିଛ କି?'
ଅପି ରାଜ୍ଯମଯୋଧ୍ଯାଯାଂ କାରଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପୁନଃ। ନିହତ୍ଯସମରେ ଶତ୍ରୂନାହୃତ୍ଯଜନକାତ୍ମଜାମ୍
'ମୁଁ କି ଆଉଥରେ ଅଯୋଧ୍ୟାର ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିପାରିବି, ଯଦି ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବି?'
ଅମୋକ୍ଷଯିତ୍ଵାଵୈଦେହୀମହତ୍ଵା ଚ ରଣେ ରିପୂନ୍। ହୃତଦାରୋଽଵଧୂତଶ୍ଚନାହଂ ଜୀଵିତୁମୁତ୍ସହେ
'ମୁଁ ଯଦି ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିପାରିବି ନାହିଁ, ଓ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇପାରିବି ନାହିଁ, ତେବେ ଘରୁଅଳି ହୋଇ ଅପମାନିତ ହୋଇ କିପରି ବଞ୍ଚିପାରିବି?'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵଚନଂ ରାମଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାନିଲାତ୍ମଜଃ। ପ୍ରିଯମାଖ୍ଯାମି ତେ ରାମ ଦୃଷ୍ଟା ସା ଜାନକୀ ମଯା
ରାମ ଏପରି କହିଲେ, ତେବେ ବାୟୁପୁତ୍ର ଉତ୍ତର ଦେଲେ—'ମୁଁ ତୁମକୁ ଶୁଭ ସମ୍ବାଦ ଦେଉଛି, ରାମ—ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛି ।'
ଵିଚିତ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣାମାଶାଂ ସପର୍ଵତଵନାକରାମ୍। ଶ୍ରାନ୍ତାଃ କାଲେ ଵ୍ଯତୀତେ ସ୍ମ ଦୃଷ୍ଟଵନ୍ତୋ ମହାଗୁହାଂ
'ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଗୁହା ତଳାଶ କରି, ଅନେକ ସମୟ ହେବା ପରେ ଆମେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଏକ ବଡ଼ ଗୁହା ଦେଖିଲୁ ।'
ପ୍ରଵିଶାମୋ ଵଯଂ ତାଂ ତୁ ବହୁଯୋଜନମାଯତାମ୍। ଅନ୍ଧକାରାଂ ସୁଵିପିନାଂ ଗହନାଂ କୀଟସେଵିତାମ୍
'ସେ ଗୁହା ଆମେ ପ୍ରବେଶ କଲୁ, ଏହା ବହୁ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ଅନ୍ଧାର, ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘେରା, ଓ କୀଟମାନେ ରହୁଥିବା ଏକ ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥାନ ।'