ରାକ୍ଷସୀଭିଃ ପରିଵୃତାଵୈଦେହୀ ଶୋକକଶିଂତା। ସେଵ୍ଯମାନା ତ୍ରିଜଟଯା ତତ୍ରୈଵ ନ୍ଯଵସତ୍ତଦା
ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିବା ବୈଦେହୀ, ଶୋକ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଦୁଃଖିତ, ତିଜଟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହୋଇ, ସେଠାରେ ରହିଲେ।
ରାଘଵଃ ସହସୌମିତ୍ରିଃ ସୁଗ୍ରୀଵେଣାଭିପାଲିତଃ। ଵସନମାଲ୍ଯଵତଃ ପୃଷ୍ଠେ ଦଦର୍ଶ ଵିମଲଂ ନଭଃ
ରାଘବ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ, ମାଲ୍ୟବତ ପାହାଡ଼ର ପଛ ଦିଗରୁ ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ଦେଖିଲେ।
ସଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଵିମଲେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ନିର୍ମଲଂ ଶସଲକ୍ଷଣମ୍। ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରତାରାଭିରନୁଯାନ୍ତମମିତ୍ରହା
ସେ ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ତାରାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଦେଖି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଉପରକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ।
କୁମୁଦୋତ୍ପଲପଦ୍ମାନାଂ ଗନ୍ଧମାଦାଯ ଵାଯୁନା। ମହୀଧରସ୍ଥଃ ଶୀତେନ ସହସାପ୍ରତିବୋଧିତଃ
ପବନ ଲୋଟସ, କୁମୁଦ ଓ ପଦ୍ମର ସୁଗନ୍ଧ ନେଇ, ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ଏକାଏକି ଠଣ୍ଡା ହାତରେ ଜାଗ୍ରତ କରିଦେଲା।
ପ୍ରଭାତେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵୀରମଭ୍ଯଭାଷତ ଦୁର୍ମନାଃ। ସୀତାଂ ସଂସ୍ମୃତ୍ ଯଧର୍ମାତ୍ମା ରୁଦ୍ଧାଂ ରାକ୍ଷସଵେଶ୍ମନି
ପ୍ରଭାତବେଳେ, ଦୁଃଖିତ ମନେ, ସୀତାଙ୍କୁ ମନେପକାଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଘରେ ବନ୍ଧି ରଖାଯାଇଛନ୍ତି।
ଗଚ୍ଛ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜାନୀହି କିଷ୍କିଂଦାଯାଂ କପୀଶ୍ଵରମ୍। ପ୍ରମତ୍ତଂ ଗ୍ରାମ୍ଯଧର୍ମେଷୁ କୃତଘ୍ନଂ ସ୍ଵାର୍ଥପଣ୍ଡିତମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଯାଅ, ମନ୍ଦ୍ରିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ଖୋଜ, ଯିଏ ଗୃହସ୍ଥ ଦାୟିତ୍ୱରେ ଅଲସ, ଉପକାର ଭୁଲିଯାଏ, ଏବଂ କେବଳ ନିଜ ସୁବିଧା ପାଇଁ ଚତୁର।
ଯୋସୌ କୁଲାଧମୋ ମୂଢୋ ମଯା ରାଜ୍ଯେଽଭିଷେଚିତଃ। ସର୍ଵଵାନରଗୋପୁଚ୍ଛା ଯମୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ଭଜନ୍ତି ଵୈ
ଯିଏ ତାଙ୍କ ବଂଶର ଅପମାନ, ମୂଢ଼, ଯାହାକୁ ମୁଁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇଥିଲି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ବାନର ଓ ଭାଲୁମାନେ ସେଉଁଠି ସେବା କରୁଛନ୍ତି।
ଯଦର୍ଥଂ ନିହତୋ ବାଲୀ ମଯା ରଘୁକୁଲୋଦ୍ଵହ। ତ୍ଵଯା ସହମହାବାହୋ କିଷ୍କିନ୍ଧୋପଵନେ ତଦା
ଯେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ସହିତ କିଷ୍କିନ୍ଧା ଉପବନରେ, ବାଲୀଙ୍କୁ ମୁଁ ବଧ କରିଥିଲି—
କୃତଘ୍ନଂ ତମହଂ ମନ୍ଯେ ଵାନରାପଶଦଂ ଭୁଵି। ଯୋ ମାମେଵଂଗତୋ ମୂଢୋ ନ ଜାନୀତେଽଦ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ମୁଁ ଭାବୁଛି ସେ ଅପକୃତଜ୍ଞ, ପୃଥିବୀରେ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପମାନ, ଯିଏ ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହିଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ।
ଅସୌ ମନ୍ଯେ ନ ଜାନୀତେ ସମଯପ୍ରତିପାଲନମ୍। କୃତୋପକାରଂ ମାଂ ନୂନମଵମତ୍ଯାଲ୍ପଯା ଧିଯା
ମୁଁ ଭାବୁଛି ସେ ଚୁକ୍ତି ପାଳନ କରିବାକୁ ଜାଣେନାହିଁ; ନିଶ୍ଚୟ, ତାଙ୍କ ଛୋଟ ମନରେ, ସେ ମୋତେ, ତାଙ୍କ ଉପକାରକୁ, ଅବହେଳା କରୁଛି।
ଯଦିତାଵଦନୁଦ୍ଯୁକ୍ତଃ ଶେତେ କାମସୁଖାତ୍ମକଃ। ନେତଵ୍ଯୋ ଵାଲିମାର୍ଗେଣ ସର୍ଵଭୂତଗତିଂ ତ୍ଵଯା
ଯଦି ସେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୁହଁନ୍ତି, ଭୋଗବିଲାସରେ ଲିନ, ତେବେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ବାଲୀଙ୍କ ପଥରେ ଚଲାଇଦିଅ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସହିତ।
ଅଥାପି ଘଟତେଽସ୍ମାକମର୍ତେ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵଃ। ତମାଦାଯୈଵ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତ୍ଵରାଵାନ୍ଭଵ ମାଚିରମ୍
କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେ, ଆମ ପାଇଁ, ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, ତେବେ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆଣିଦିଅ, ବିଳମ୍ବ କରନି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଭ୍ରାତ୍ରା ଗୁରୁଵାକ୍ଯହିତେ ରତଃ। ପ୍ରତସ୍ଥେ ରୁଚିରଂ ଗୃହ୍ଯ ସମାର୍ଗଣଗୁଣଂ ଧନୁଃ
ଏଭଳି ଭାଇଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି, ଗୁରୁବାଣୀରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୀର ଲଗାଇଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଧନୁଷ ନେଇ, ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।
କିଷ୍କିନ୍ଧାଦ୍ଵାରମାସାଦ୍ଯପ୍ରଵିଵେଶାନିଵାରିତଃ। ସକ୍ରୋଧ ଇତିତଂ ମତ୍ଵାରାଜା ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯଯୌ ହରିଃ
କିଷ୍କିନ୍ଧା ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅବରୋଧ ବିନା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ହରିରାଜା ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ କ୍ରୋଧ ବୁଝି, ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ।
ତଂ ସଦାରୋଵିନୀତାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ଲଵଗାଧିପଃ। ପୂଜଯା ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ପ୍ରୀଯମାଣସ୍ତଦର୍ହଯା
ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନରମାନଙ୍କ ରାଜା, ନମ୍ର ହୃଦୟ ଓ ଜନାନୀ ସହିତ, ଯଥାଯଥ ଆଦରରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ, ଆନନ୍ଦିତ ହେଇ।
ତମବ୍ରଵୀଦ୍ରାମଵଚଃ ସୌମିତ୍ରିରକୁତୋଭଯଃ। ସ ତତ୍ସର୍ଵମଶେଷେଣ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହ୍ଵଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ସୌମିତ୍ରି, ଭୟ ନଥିବା, ରାମଙ୍କ ବାକ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ; ସେ ସବୁ କଥା ସୁନି, ହାତ ଜୋଡି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ।
ସଭୃତ୍ଯଦାରୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ରସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରାଧିପଃ। ଇଦମାହ ଵଚଃ ପ୍ରୀତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ନରକୁଞ୍ଜରମ୍
ସେତେବେଳେ, ସେବକ ଓ ଜନାନୀ ସହିତ, ବାନରମାନଙ୍କ ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ, ଖୁସି ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନାସ୍ମି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁର୍ମେଧା ନାକୃତଜ୍ଞୋ ନ ନିର୍ଘୃଣଃ। ଶ୍ରୂଯତାଂ ଯଃ ପ୍ରଯତ୍ନୋ ମେ ସୀତାପର୍ଯେଷଣେ କୃତଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ କୁ-ବୁଦ୍ଧି ନୁହେଁ, ଉପକାର ଭୁଲିଯିବା ନୁହେଁ, କିମ୍ବା କଠୋର ହୃଦୟ ନୁହେଁ; ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜରେ ମୁଁ କେତେ ପ୍ରୟାସ କରିଛି, ତାହା ଶୁଣ।
ଦିଶଃ ପ୍ରସ୍ଥାପିତାଃ ସର୍ଵେଵିନୀତା ହରଯୋ ମଯା। ସର୍ଵେଷାଂ ଚ କୃତଃ କାଲୋ ମାସେଽଭ୍ଯାଗମନେ ପୁନଃ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ଟ ବାନରମାନେଂକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଠାଇଛି; ସମସ୍ତଙ୍କ ଫେରିବା ପାଇଁ ଏକ ମାସ ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
ଯୈରିଯଂ ସଵନା ସାଦ୍ରିଃ ସପୁରା ସାଗରାମ୍ବରା। ଵିଚେତଵ୍ଯା ମହୀ ଵୀର ସଗ୍ରାମନଗରାକରା
ସେମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ—ବନ, ପାହାଡ଼, ସହର, ସାଗର ଓ ତାହାର ପ୍ରସାର, ଗ୍ରାମ, ନଗର ଓ ଖଣି ସହିତ—ଖୋଜିବେ, ହେ ଶୂର।
ସ ମାସଃ ପଞ୍ଚରାତ୍ରେଣ ପୂର୍ଣୋ ଭଵିତୁମର୍ହତି। ତତଃ ଶ୍ରୋଷ୍ଯସି ରାମେଣ ସହିତଃ ସୁମହତ୍ପ୍ରିଯମ୍
ସେ ମାସ ପଞ୍ଚ ରାତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ଉଚିତ; ତାପରେ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ସହିତ ବଡ଼ ସୁସମ୍ବାଦ ଶୁଣିପାରିବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣତ୍ତେନ କଵାନରେନଦ୍ରେଣ ଧୀମତା। ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାରୋଷମଦୀନାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରତ୍ଯପୂଜଯତ୍
ଏଭଳି ବୁଦ୍ଧିମାନ ବାନର ରାଜାଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ି, ଅବସାଦ ନ ହୋଇ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ସରାମଂ ସହସୁଗ୍ରୀଵୋ ମାଲ୍ଯଵତ୍ପୁଷ୍ଠମାସ୍ଥିତମ୍। ଭିଗମ୍ଯୋଦଯଂ ତସ୍ଯ କାର୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯଵେଦଯତ୍
ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ସରମା ମିଶି ମାଲ୍ୟବତ ପର୍ବତର ଫୁଲେଇଥିବା ଶିଖରରେ ବସିଥିଲେ । ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି ସେମାନେ କାମର ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଖବର ଦେଲେ ।
ଇତ୍ଯେଵଂଵାନରେନଦ୍ରାସ୍ତେ ସମାଜନ୍ମୁଃ ସହସ୍ରଶଃ। ଦିଶସ୍ତିସ୍ରୋ ଵିଚିତ୍ଯାଥ ନ ତୁ ଯେ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଗତାଃ
ଏଭଳି ହଜାର ହଜାର ବାନର ସେଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ତିନି ଦିଗ ତଳାଶ କରି ଫେରିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲେ ସେମାନେ ତ ଫେରିଲେ ନାହିଁ ।
ଆଚଖ୍ଯୁସ୍ତତ୍ର ରାମାଯ ମହୀଂ ସାଗରମେଖଲାମ୍। ଵିଚିତାଂ ନ ତୁ ଵୈଦେହ୍ଯା ଦର୍ଶନଂ ରାଵଣସ୍ ଵା
ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ତଳାଶ କରିଛୁ, କିନ୍ତୁ ନ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛୁ, ନ ରାବଣଙ୍କୁ ।'
ଗତାସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣାମାଶାଂ ଯେ ଵୈ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵାଃ। ଆଶାଵାଂସ୍ତେଷୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ପ୍ରାଣାନାର୍ତୋଽଭ୍ଯଧାରଯତ୍
ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ରାମ ଆଶା ରଖିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆଶା ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ ।
ଦ୍ଵିମାସୋପରମେ କାଲେ ଵ୍ଯତୀତେ ପ୍ଲଵଗାସ୍ତତଃ। ସୁଗ୍ରୀଵମଭିଗମ୍ଯେଦଂ ତ୍ଵରିତା ଵାକ୍ଯମବ୍ରୁଵନ୍
ଏଭଳି ଦୁଇ ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ସେ ବାନରମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ ।
ରକ୍ଷିତଂଵାଲିନା ଯତ୍ତତ୍ସ୍ଫୀତଂ ମଧୁଵନଂ ମହତ୍। ତ୍ଵଯା ଚ ପ୍ଲଵଗଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଦ୍ଭୁଙ୍କ୍ତେ ପଵନାତ୍ମଜଃ
ଯେ ମହାନ ଓ ଫଳଦାୟକ ମଧୁବନ ପୂର୍ବରୁ ବାଲି ଓ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲ, ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ତାହା ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି ।
ଵାଲିପୁତ୍ରୋଽଙ୍ଗଦଶ୍ଚୈଵ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭାଃ। ଵିଚେତୁଂ ଦକ୍ଷିଣାମାଶାଂ ରାଜନ୍ପ୍ରସ୍ଥାପିତାସ୍ତ୍ଵଯା
ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ, ରାଜା, ତୁମେ ଯେଉଁମାନେକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ତଳାଶ କରିବାକୁ ପଠାଇଥିଲ, ସେମାନେ—
ତେଷାମପନଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମେନେ ସକୃତକୃତ୍ଯତାମ୍। କୃତାର୍ଥାନାଂ ହି ଭୃତ୍ଯାନାମେତଦ୍ଭଵତି ଚେଷ୍ଟିତମ୍
ସେମାନଙ୍କ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ ବୁଝିଲେ ଯେ, ସେମାନେ ନିଜ କାମ ସଫଳ କରିଛନ୍ତି; କାରଣ, ଯେଉଁ ଦାସମାନେ କାମ ସଫଳ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏପରି କରନ୍ତି ।