ଅସକୃଦ୍ଵଦତୋ ଵାକ୍ଯମୀଦୃଶଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵର। ଵିଷାଦଯୁକ୍ତମେତତ୍ତେ ମଯା ଶ୍ରୁତମଭାଗ୍ଯଯା। ତଦ୍ଭଦ୍ରମୁଖ ଭଦ୍ରଂ ତେ ମାନସଂ ଵିନିଵର୍ତ୍ଯତାମ୍
ହେ ରାକ୍ଷସ ନାୟକ, ଆପଣ ପୁନିପୁନି ଏପରି କଥା କହୁଛନ୍ତି; ମୁଁ ଦୁଃଖିନୀ ଏହା ଶୁଣିଛି। ତେଣୁ, ହେ ଭଦ୍ର ମୁହଁଥିବା, ଆପଣଙ୍କ ମନ ଏହାରୁ ଫେରାନ୍ତୁ।
ପରଦାରାଽସ୍ମ୍ଯଲଭ୍ଯା ଚ ସତତଂ ଚ ପତିଵ୍ରତା। ନ ଚୈଵୌପଯିକୀ ଭାର୍ଯ ମାନୁଷୀ ତଵ ରାକ୍ଷସ
ମୁଁ ଅନ୍ୟର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଓ ସଦା ପତିନିଷ୍ଠା। ଏକ ମାନବୀ ତୁମ ପାଇଁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ହେ ରାକ୍ଷସ।
ଵିଵଶାଂ ଧର୍ଷଯିତ୍ଵଚ କାଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରୀତିମଵାପ୍ସ୍ଯସି। ନ ଚ ପାଲଯସେ ଧର୍ମଂ ଲୋକପାଲସମଃ କଥମ୍
ଯଦି ତୁମେ ଏକ ଅସହାୟ ନାରୀଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଦଳିବ, ତେବେ କଣ ଆନନ୍ଦ ପାଇବ? ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଲୋକପାଳଙ୍କ ସମାନ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ କହ, ସେଠି ନିଜେ କିଏ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରୁନାହାଁ?
ଭ୍ରାତରଂ ରାଜରାଜଂ ତଂ ମହେଶ୍ଵରସସ୍ଵଂ ପ୍ରଭୁମ୍। ଧନେଶ୍ଵରଂ ଵ୍ଯପଦିଶନ୍କଥଂ ତ୍ଵିହ ନ ଲଜ୍ଜସେ
ତୁମେ ଏଠି ନିଜ ଭାଇ, ରାଜାଙ୍କ ରାଜା, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧନର ମାଲିକଙ୍କୁ ନିଜ ପ୍ରଭୁ ବୋଲି କହିବାରେ କିପରି ଲଜ୍ଜା ଲାଗୁନାହିଁ?
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାରୁଦତ୍ସୀତା କମ୍ପଯନ୍ତୀ ପଯୋଧରୌ। ଶିରୋଧରାଂ ଚ ତନ୍ଵଙ୍ଗୀ ମୁସ୍ଵଂ ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯଵାସସା
ଏପରି କହି, ସୀତା କାନ୍ଦିଲେ, ତାଙ୍କର ଛାତି କମ୍ପିଲା, ସୁକୁମାର ଦେହ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମୁହଁକୁ ଚେରା ଦେଖାଇ ଗଲେ।
ତସ୍ଯ ରୁଦତ୍ଯା ଭାମିତ୍ଯା ଦୀର୍ଘା ଵେଣୀ ସୁସଯତା। ଦଦୃଶେ ସ୍ଵସିତା ସ୍ନିଗ୍ଧା କାଲୀ ଵ୍ଯାଲୀଵ ମୂର୍ଧନି
ସେ ଦୃଢ଼ ମନବଳ ଥିବା ନାରୀ କାନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ, ଭଲ ଗୁଞ୍ଜିଆ ଚୁଲି, କଳା ଓ ଚମକୁଥିବା, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଅଜଗର ସର୍ପ ଭଳି ଝୁଲିଗଲା।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ରାଵଣୋ ଵାକ୍ଯଂ ସୀତଯୋକ୍ତଂ ସୁନିଷୁରମ୍। ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତୋଽପିଦୁର୍ମେଧାଃ ପୁନରେଵାବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ
ସୀତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ରାବଣ, ବର୍ଜିତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟ ମନେ ଆଉଥରେ କଥା କହିଲେ।
କାମମଙ୍ଗନି ମେ ସୀତେ ଦୁନୋତୁ ମକରଧ୍ଵଜଃ। ନତ୍ଵାମକାମାଂ ସୁଶ୍ରୋଣୀଂ ସମେପ୍ଯେ ଚାରୁହାସିନୀଂ
ହେ ସୀତା, ଯଦି ଚାହେ, କାମଦେବ ମୋ ଦେହକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତୁମେ ଚାହିଲେ ନୁହେଁ, ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିବଳୀ, ହସୁଥିବା ମୁହଁ ଥିବା, ତୁମକୁ ଛୁଇଁବି ନାହିଁ।
କିଂନୁ ଶକ୍ଯଂ ମଯା କର୍ତୁଂ ଯତ୍ତ୍ଵମଦ୍ଯାପିମାନୁଷମ୍। ଆହାରଭୂତମସ୍ମାକଂ ରାମମେଵାନୁରୁଧ୍ଯସେ
ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି, ଯେତେବେଳେ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ, ଯେଉଁମାନେ ଆମ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ହିଁ ଚାହୁଛ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତାମନିନ୍ଦ୍ଯାଙ୍ଗୀଂ ସ ରାକ୍ଷସମହେଶ୍ଵରଃ। ତତ୍ରୈଵାନ୍ତର୍ହିତୋ ଭୂତ୍ଵା ଜଗାମାଭିମତାଂ ଦିଶମ୍
ଏପରି ଅନିନ୍ଦ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ କହି, ସେ ରାକ୍ଷସମହାନାୟକ ସେଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ଦିଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ରାକ୍ଷସୀଭିଃ ପରିଵୃତାଵୈଦେହୀ ଶୋକକଶିଂତା। ସେଵ୍ଯମାନା ତ୍ରିଜଟଯା ତତ୍ରୈଵ ନ୍ଯଵସତ୍ତଦା
ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିବା ବୈଦେହୀ, ଶୋକ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଦୁଃଖିତ, ତିଜଟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହୋଇ, ସେଠାରେ ରହିଲେ।
ରାଘଵଃ ସହସୌମିତ୍ରିଃ ସୁଗ୍ରୀଵେଣାଭିପାଲିତଃ। ଵସନମାଲ୍ଯଵତଃ ପୃଷ୍ଠେ ଦଦର୍ଶ ଵିମଲଂ ନଭଃ
ରାଘବ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ, ମାଲ୍ୟବତ ପାହାଡ଼ର ପଛ ଦିଗରୁ ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ଦେଖିଲେ।
ସଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଵିମଲେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ନିର୍ମଲଂ ଶସଲକ୍ଷଣମ୍। ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରତାରାଭିରନୁଯାନ୍ତମମିତ୍ରହା
ସେ ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ତାରାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଦେଖି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଉପରକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ।
କୁମୁଦୋତ୍ପଲପଦ୍ମାନାଂ ଗନ୍ଧମାଦାଯ ଵାଯୁନା। ମହୀଧରସ୍ଥଃ ଶୀତେନ ସହସାପ୍ରତିବୋଧିତଃ
ପବନ ଲୋଟସ, କୁମୁଦ ଓ ପଦ୍ମର ସୁଗନ୍ଧ ନେଇ, ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ଏକାଏକି ଠଣ୍ଡା ହାତରେ ଜାଗ୍ରତ କରିଦେଲା।
ପ୍ରଭାତେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵୀରମଭ୍ଯଭାଷତ ଦୁର୍ମନାଃ। ସୀତାଂ ସଂସ୍ମୃତ୍ ଯଧର୍ମାତ୍ମା ରୁଦ୍ଧାଂ ରାକ୍ଷସଵେଶ୍ମନି
ପ୍ରଭାତବେଳେ, ଦୁଃଖିତ ମନେ, ସୀତାଙ୍କୁ ମନେପକାଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଘରେ ବନ୍ଧି ରଖାଯାଇଛନ୍ତି।
ଗଚ୍ଛ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜାନୀହି କିଷ୍କିଂଦାଯାଂ କପୀଶ୍ଵରମ୍। ପ୍ରମତ୍ତଂ ଗ୍ରାମ୍ଯଧର୍ମେଷୁ କୃତଘ୍ନଂ ସ୍ଵାର୍ଥପଣ୍ଡିତମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଯାଅ, ମନ୍ଦ୍ରିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ଖୋଜ, ଯିଏ ଗୃହସ୍ଥ ଦାୟିତ୍ୱରେ ଅଲସ, ଉପକାର ଭୁଲିଯାଏ, ଏବଂ କେବଳ ନିଜ ସୁବିଧା ପାଇଁ ଚତୁର।
ଯୋସୌ କୁଲାଧମୋ ମୂଢୋ ମଯା ରାଜ୍ଯେଽଭିଷେଚିତଃ। ସର୍ଵଵାନରଗୋପୁଚ୍ଛା ଯମୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ଭଜନ୍ତି ଵୈ
ଯିଏ ତାଙ୍କ ବଂଶର ଅପମାନ, ମୂଢ଼, ଯାହାକୁ ମୁଁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇଥିଲି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ବାନର ଓ ଭାଲୁମାନେ ସେଉଁଠି ସେବା କରୁଛନ୍ତି।
ଯଦର୍ଥଂ ନିହତୋ ବାଲୀ ମଯା ରଘୁକୁଲୋଦ୍ଵହ। ତ୍ଵଯା ସହମହାବାହୋ କିଷ୍କିନ୍ଧୋପଵନେ ତଦା
ଯେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ସହିତ କିଷ୍କିନ୍ଧା ଉପବନରେ, ବାଲୀଙ୍କୁ ମୁଁ ବଧ କରିଥିଲି—
କୃତଘ୍ନଂ ତମହଂ ମନ୍ଯେ ଵାନରାପଶଦଂ ଭୁଵି। ଯୋ ମାମେଵଂଗତୋ ମୂଢୋ ନ ଜାନୀତେଽଦ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ମୁଁ ଭାବୁଛି ସେ ଅପକୃତଜ୍ଞ, ପୃଥିବୀରେ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପମାନ, ଯିଏ ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହିଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ।
ଅସୌ ମନ୍ଯେ ନ ଜାନୀତେ ସମଯପ୍ରତିପାଲନମ୍। କୃତୋପକାରଂ ମାଂ ନୂନମଵମତ୍ଯାଲ୍ପଯା ଧିଯା
ମୁଁ ଭାବୁଛି ସେ ଚୁକ୍ତି ପାଳନ କରିବାକୁ ଜାଣେନାହିଁ; ନିଶ୍ଚୟ, ତାଙ୍କ ଛୋଟ ମନରେ, ସେ ମୋତେ, ତାଙ୍କ ଉପକାରକୁ, ଅବହେଳା କରୁଛି।
ଯଦିତାଵଦନୁଦ୍ଯୁକ୍ତଃ ଶେତେ କାମସୁଖାତ୍ମକଃ। ନେତଵ୍ଯୋ ଵାଲିମାର୍ଗେଣ ସର୍ଵଭୂତଗତିଂ ତ୍ଵଯା
ଯଦି ସେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୁହଁନ୍ତି, ଭୋଗବିଲାସରେ ଲିନ, ତେବେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ବାଲୀଙ୍କ ପଥରେ ଚଲାଇଦିଅ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସହିତ।
ଅଥାପି ଘଟତେଽସ୍ମାକମର୍ତେ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵଃ। ତମାଦାଯୈଵ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତ୍ଵରାଵାନ୍ଭଵ ମାଚିରମ୍
କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେ, ଆମ ପାଇଁ, ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, ତେବେ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆଣିଦିଅ, ବିଳମ୍ବ କରନି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଭ୍ରାତ୍ରା ଗୁରୁଵାକ୍ଯହିତେ ରତଃ। ପ୍ରତସ୍ଥେ ରୁଚିରଂ ଗୃହ୍ଯ ସମାର୍ଗଣଗୁଣଂ ଧନୁଃ
ଏଭଳି ଭାଇଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି, ଗୁରୁବାଣୀରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୀର ଲଗାଇଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଧନୁଷ ନେଇ, ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।
କିଷ୍କିନ୍ଧାଦ୍ଵାରମାସାଦ୍ଯପ୍ରଵିଵେଶାନିଵାରିତଃ। ସକ୍ରୋଧ ଇତିତଂ ମତ୍ଵାରାଜା ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯଯୌ ହରିଃ
କିଷ୍କିନ୍ଧା ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅବରୋଧ ବିନା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ହରିରାଜା ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ କ୍ରୋଧ ବୁଝି, ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ।
ତଂ ସଦାରୋଵିନୀତାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ଲଵଗାଧିପଃ। ପୂଜଯା ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ପ୍ରୀଯମାଣସ୍ତଦର୍ହଯା
ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନରମାନଙ୍କ ରାଜା, ନମ୍ର ହୃଦୟ ଓ ଜନାନୀ ସହିତ, ଯଥାଯଥ ଆଦରରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ, ଆନନ୍ଦିତ ହେଇ।
ତମବ୍ରଵୀଦ୍ରାମଵଚଃ ସୌମିତ୍ରିରକୁତୋଭଯଃ। ସ ତତ୍ସର୍ଵମଶେଷେଣ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହ୍ଵଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ସୌମିତ୍ରି, ଭୟ ନଥିବା, ରାମଙ୍କ ବାକ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ; ସେ ସବୁ କଥା ସୁନି, ହାତ ଜୋଡି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ।
ସଭୃତ୍ଯଦାରୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ରସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରାଧିପଃ। ଇଦମାହ ଵଚଃ ପ୍ରୀତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ନରକୁଞ୍ଜରମ୍
ସେତେବେଳେ, ସେବକ ଓ ଜନାନୀ ସହିତ, ବାନରମାନଙ୍କ ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ, ଖୁସି ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନାସ୍ମି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁର୍ମେଧା ନାକୃତଜ୍ଞୋ ନ ନିର୍ଘୃଣଃ। ଶ୍ରୂଯତାଂ ଯଃ ପ୍ରଯତ୍ନୋ ମେ ସୀତାପର୍ଯେଷଣେ କୃତଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ କୁ-ବୁଦ୍ଧି ନୁହେଁ, ଉପକାର ଭୁଲିଯିବା ନୁହେଁ, କିମ୍ବା କଠୋର ହୃଦୟ ନୁହେଁ; ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜରେ ମୁଁ କେତେ ପ୍ରୟାସ କରିଛି, ତାହା ଶୁଣ।
ଦିଶଃ ପ୍ରସ୍ଥାପିତାଃ ସର୍ଵେଵିନୀତା ହରଯୋ ମଯା। ସର୍ଵେଷାଂ ଚ କୃତଃ କାଲୋ ମାସେଽଭ୍ଯାଗମନେ ପୁନଃ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ଟ ବାନରମାନେଂକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଠାଇଛି; ସମସ୍ତଙ୍କ ଫେରିବା ପାଇଁ ଏକ ମାସ ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
ଯୈରିଯଂ ସଵନା ସାଦ୍ରିଃ ସପୁରା ସାଗରାମ୍ବରା। ଵିଚେତଵ୍ଯା ମହୀ ଵୀର ସଗ୍ରାମନଗରାକରା
ସେମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ—ବନ, ପାହାଡ଼, ସହର, ସାଗର ଓ ତାହାର ପ୍ରସାର, ଗ୍ରାମ, ନଗର ଓ ଖଣି ସହିତ—ଖୋଜିବେ, ହେ ଶୂର।