ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ପ୍ରରୁଦତୀ ପର୍ଯଶଙ୍କତ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍। ହତା ଵୈ ସ୍ତ୍ରୀସ୍ଵଭାଵେନ ଶୁଦ୍ଧଚାରିତ୍ରଭୂଷଣା
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ଜଣେ ଶୁଦ୍ଧ ଚରିତ୍ରରେ ଶୋଭିତା ନାରୀ, କନ୍ଦି କନ୍ଦି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନେଇ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ; ସ୍ତ୍ରୀସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ, ତାଙ୍କୁ ମୃତ ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ସା ତଂ ପରୁଷମାରବ୍ଧା ଵକ୍ତୁଂ ସାଧ୍ଵୀ ପତିଵ୍ରତା। ନୈଷ କାମୋ ଭଵେନ୍ମୂଢ ଯଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରାର୍ଥଯସେ ହୃଦା
ସେ, ଏକ ସତୀ ଓ ପତିବ୍ରତା ନାରୀ ଭାବରେ, ତାଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ: "ଏହି ମୂର୍ଖତା ଭରିତ ଇଚ୍ଛା, ଯାହାକୁ ତୁମେ ମନରେ ଧରିଛ, କେବେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।"
ଅପ୍ଯହଂଶସ୍ତ୍ରମାଦାଯ ହନ୍ଯାମାତ୍ମାନମାତ୍ମନା। ପତେଯଂ ଗିରିଶୃଙ୍ଗାଦ୍ଵା ଵିଶେଯଂ ଵା ହୁତାଶନମ୍
ମୁଁ ଚାହେଁ ତ ଏକ ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ନିଜେ ନିଜକୁ ମାରିଦେଉଛି, କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ ଶିଖରରୁ ଝାପି ପଡ଼ିବି, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି—
ରାମଂ ଭର୍ତାରମୁତ୍ସୁଜ୍ଯନ ତ୍ଵହଂ ତ୍ଵାଂ କଥଞ୍ଚନ। ନିହୀନମୁପତିଷ୍ଠେଯଂ ଶାର୍ଦୂଲୀ କ୍ରୋଷ୍ଟୁକଂ ଯଥା
ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ମୋର ପତି ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ତୁମ ପାଖରେ ରହିପାରିବି ନାହିଁ; ଯେପରି ଏକ ଶାର୍ଦୂଳୀ କେବେ ମଧ୍ୟ ଖରା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେନି।
ଏତାଦୃଶଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପ୍ରିଯରାଘ୍ନଵ। ପିଧାଯକର୍ଣୌ ସଦ୍ଵୃତ୍ତଃ ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଯେନ ରାଘଵଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ କାନ ଢାକିଦେଲେ, ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ରାମଙ୍କ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସ ରାମସ୍ଯ ପଦଂଗୃହ୍ଯ ପ୍ରସସାର ଧନୁର୍ଧରଃ। ଅଵୀକ୍ଷମାଣୋ ଵିମ୍ବୋଷ୍ଠୀଂ ପ୍ରଯଯୌ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତଦା
ଧନୁର୍ଧାରୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କ ପଥ ଧରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ; ସେ ସୁନ୍ଦର ଓଠ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ପଛେ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ସିଧା ଚାଲିଗଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରକ୍ଷୋ ରାଵଣଃ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ। ଅଭଵ୍ଯୋ ଭଵ୍ଯରୂପେଣ ଭସ୍ମଚ୍ଛନ୍ନ ଇଵାନଲଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କ ରାକ୍ଷସ ରାବଣ, ଶୁଭ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଅଗ୍ନି ଭସ୍ମ ଭିତରେ ଲୁଚିଥିବା ପରି, ଦେଖାଦେଲେ।
ଯତିଵେପପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନୋ ଜିହୀର୍ଷୁସ୍ତାମନିନ୍ଦିତାମ୍। `ଉପାଗଚ୍ଛତ୍ସ ଵୈଦେହୀଂ ରାଵଣଃ ପାପନିଶ୍ଚଯଃ
ଏକ ତପସ୍ୱୀ ଭାବେ ଅପରିଚିତ ରହି, ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କ ରାବଣ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଧରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ସା ତମାଲକ୍ଷ୍ଯସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ଧର୍ମଜ୍ଞା ଜନକାତ୍ମଜା। ନିମନ୍ତ୍ରଯାମାସ ତଦା ଫଲମୂଲାଶନାଦିଭିଃ
ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଧର୍ମଜ୍ଞା ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ତାଙ୍କୁ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଦେଇ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ଅଵମତ୍ଯତତଃ ସର୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ରୂପଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ। ସାନ୍ତ୍ଵଯାମାସ ଵୈଦେହୀଂ କାମୀ ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵଃ
ସେ ସବୁକୁ ଅବହେଳା କରି, ନିଜ ରୂପକୁ ପୁଣି ପ୍ରକାଶ କଲେ; ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାମପୀଡ଼ିତ ରାବଣ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ମନ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ସୀତେ ରାକ୍ଷସରାଜୋଽହଂରାଵଣୋ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତଃ। ମମ ଲଙ୍କାପୁରୀ ନାମ୍ନା ରମ୍ଯା ପାରେ ମହୋଦଧେଃ
ହେ ସୀତା, ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟର ରାଜା, ରାବଣ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ମୋର ଲଙ୍କାପୁରୀ ମହାସାଗର ପାରେ ଅତି ସୁନ୍ଦର।
ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ନରନାରୀଷୁ ଶୋଭିଷ୍ଯସି ମଯା ସହ। ଭାର୍ଯା ମେ ଭଵ ସୁଶ୍ରୋଣି ତାପସଂ ତ୍ଯଜ ରାଘଵମ୍
ସେଠାରେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ତୁମେ ମୋ ସହ ଅତି ଶୋଭିତ ହେବ; ହେ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉ, ତାପସୀ ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ଏଵମାଦୀନି ଵାକ୍ଯାନି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତସ୍ଯାଥ ଜାନକୀ। ପିଧାଯ କର୍ଣୌ ସୁଶ୍ରୋଣୀ ମୈଵମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ ଜାନକୀ ତାଙ୍କ କାନ ଢାକି, "ଏପରି କହିବେ ନାହିଁ" ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପ୍ରପତେଦ୍ଦ୍ଯୌଃ ସନକ୍ଷତ୍ରା ପୃଥିଵୀ ଶକଲୀଭଵେତ୍। `ଶୁଷ୍ଯେତ୍ତୋଯନିଧୌ ତୋଯଂ ଚନ୍ଦ୍ରଃ ଶୀତାଂଶୁତାଂ ତ୍ଯଜେତ୍
ଆକାଶ ତାରାସହିତ ଖସିପଡ଼ୁ, ପୃଥିବୀ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଉ, ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ଶୁଖିଯାଉ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାହାର ଶୀତଳତା ଛାଡ଼ିଦିଅ—
ଉଷ୍ଣାଂଶୁତ୍ଵମଥୋ ଜହ୍ଯାଦାଦିତ୍ଯୋ ଵହ୍ନିରୁଷ୍ଣତାମ୍'। ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଶୈତ୍ଯଂ ଭଜେନ୍ନାହଂ ତ୍ଯଜେଯଂରଘୁନନ୍ଦନମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାର ତାପ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ଅଗ୍ନି ତାପ ହରାଇଦିଅ, ଶୀତ ଛାଡ଼ିଦିଅ—ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ରଘୁନନ୍ଦନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ।
କଥଂ ହି ଭିନ୍ନକରଟଂ ପଦ୍ମିନଂ ଵନଗୋଚରମ୍। ଉପସ୍ଥାଯ ମହାନାଗଂ କରେଣୁଃ ସୂକରଂ ସ୍ପୃଶେତ୍
ଅଟୁଟ ପଦ୍ମପୁଣ୍ଡର ଛାଡ଼ି, ଅରଣ୍ୟରେ ଏକ ମହାଗଜକୁ ଛାଡ଼ି, କୌଣସି ହାତୀଣୀ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଶୂକରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରିବ କି?
କଥଂ ହି ପୀତ୍ଵା ମାଧ୍ଵୀକଂ ପୀତ୍ଵା ଚ ମଧୁମାଧଵୀମ୍। ଲୋଭଂ ସୌଵୀରକେ କୁର୍ଯାନ୍ନାରୀ କାଚିଦିତି ସ୍ମରେଃ
ମଧୁ ଓ ମଧୁମଦ ଚାଖିଥିବା ପରେ, କୌଣସି ନାରୀ କେବେ ମଧ୍ୟ ଖଟା ମଦ ପାଇଁ ଆସକ୍ତି ଦେଖାଇପାରିବ କି? ଏହି କଥା ମନେ ରଖ।
ଇତି ସା ତଂ ସମାଭାଷ୍ଯ ପ୍ରଵିଵେଶାଶ୍ରମଂ ତତଃ। କ୍ରୋଧାତ୍ପ୍ରସ୍ଫୁରମାଣୌଷ୍ଠୀ ଵିଧୁନ୍ଵାନା କରୌ ମୁହୁଃ
ଏଭଳି କହି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଓଠ କମ୍ପିଥିଲା, ହାତ ଘୁରାଉଥିଲେ।
ତାମଧିଦ୍ରୁତ୍ଯ ସୁଶ୍ରୋଣୀଂ ରାଵଣଃ ପ୍ରତ୍ଯଷେଧଯତ୍
ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ପଥରେ ଆଗକୁ ଏଗିଯାଇ, ସୁନ୍ଦର କଟିବଳୀ ଥିବା ସୀତାଙ୍କର ରାସ୍ତା ଅଟକାଇଲେ।
ଭର୍ତ୍ସଯିତ୍ଵାତୁ ରୂକ୍ଷେଣ ସ୍ଵରେଣ ଗତଚେତନାମ୍। ମୂର୍ଧଜେଷୁ ନିଜଗ୍ରାହ ଊର୍ଧ୍ଵମାଚକ୍ରମେ ତତଃ
ସେ ଅଚେତନ ସୀତାଙ୍କୁ କଠୋର ସ୍ୱରରେ ଡାଟିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର କେଶ ଧରି, ଉଠାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତାଂ ଦଦର୍ଶ ତତୋ ଗୃଧ୍ରୋ ଜଟାଯୁର୍ଗିରିଗୋଚରଃ। ରୁଦତୀଂ ରାମରାମେତି ହିଯମାଣାଂ ତପସ୍ଵିନୀମ୍
ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ଗୃଧ୍ର ଜଟାୟୁ, 'ରାମ, ରାମ' ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିବା ଏହି ତପସ୍ୱିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଜଣେ ଆଣି ନେଉଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ।
ତତସ୍ତାଂ ଭର୍ତୃଶୋକାର୍ତାଂ ଦୀନାଂ ମଲିନଵାସସମ୍। ମଣିଶେଷାଭ୍ଯଲଂକାରାଂ ରୁଦତୀଂ ଚ ପତିଵ୍ରତାମ୍
ତାପରେ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ବିୟୋଗ ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ, ଦୁଃଖିତ, ମେଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଅଳ୍ପ ଗହଣା ରହିଥିବା, କାନ୍ଦୁଥିବା ଏବଂ ସ୍ୱାମୀପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ସୀତାକୁ—
ରାକ୍ଷସୀଭିରୁପାସ୍ଯନ୍ତୀଂ ସମାସୀନାଂ ଶିଲାତଲେ। ରାଵଣଃକାମବାଣାର୍ତୋ ଦଦର୍ଶୋପସସର୍ପ ଚ
ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଘେରି ରଖିଥିବା, ପାଥର ଉପରେ ବସିଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ, କାମବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହୋଇଥିବା ରାବଣ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷକିଂପୁରୁଷୈର୍ଯୁଧି। ଅଜିତୋଶୋକଵନିକାଂ ଯଯୌ କନ୍ଦର୍ପପୀଡିତଃ
ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ କିମ୍ପୁରୁଷମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯାହାକୁ ଜିତିପାରିନଥିଲେ, ସେ ରାବଣ କାମବେଦନାରେ ଅତିବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ଶୋକବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଦିଵ୍ଯାମ୍ବରଧରଃ ଶ୍ରୀମନ୍ସୁମୃଷ୍ଟମଣିକୁଣ୍ଡଲଃ। ଵିଚିତ୍ରମାଲ୍ଯମୁକୁଟୋ ଵସନ୍ତ ଇଵ ମୂର୍ତିମାନ୍
ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଚମକୁଥିବା, ଚିତ୍ର ମାଳା ଓ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧି, ଭଲଭଳି ମଣି ଝୁମକା ଲଗାଇଥିବା, ସେ ବସନ୍ତ ଋତୁ ମାନେ ଦେହ ଧରିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ନ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷସଦୃଶୋଯତ୍ନାଦପି ଵିଭୂଷିତଃ। ଶ୍ମଶାନଚୈତ୍ଯଦ୍ରୁମଵଦ୍ଭୂଷିତୋଽପି ଭଯଂକରଃ
ଯେପରି ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ପରି ଦେଖାଯାଉନଥିଲେ; ଅଳଙ୍କୃତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ମଶାନ ଚୈତ୍ୟ ଗଛ ପରି ଭୟଙ୍କର ଲାଗୁଥିଲେ।
ସ ତସ୍ଯାସ୍ତନୁମଧ୍ଯାଯାଃ ସମୀପେ ରଜନୀଚରଃ। ଦଦୃଶେ ରୋହିଣୀମେତ୍ଯ ଶନୈଶ୍ଚର ଇଵ ଗ୍ରୈହଃ
ସେ ରାତିର ଚରଣକାରୀ, ସୀତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ଦେହ ପାଖକୁ ଆସି, ଯେପରି ଶନି ଗ୍ରହ ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ର ପାଖକୁ ଯାଏ, ସେପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସ ତାମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ସୁଶ୍ରୋଣୀଂ ପୁଷ୍ପକେତୁଶରାହତଃ। ଇଦମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ତ୍ରସ୍ତାଂ ରୌହୀମିଵାବଲାମ୍
କାମବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହୋଇ, ଭୟଭୀତ ଓ କମ୍ଜୋର ସୀତାଙ୍କୁ ଏକ ମୃଗଶାବକୀ ପରି ଦେଖି, ରାବଣ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସୀତେ ପର୍ଯାପ୍ତମେତାଵତ୍କୃତୋଭର୍ତୁରନୁଗ୍ରହଃ। ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ତନ୍ଵଙ୍ଗି କ୍ରିଯତାଂ ପରିକର୍ମ ତେ
ସୀତା, ତୁମେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଯେତେ ଦୟା ଦେଖାଇଛ, ଏଠିଏ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ହେ ସୁକମଳ ଦେହୀ, ଏବେ ମୋତେ ଦୟା କର, ତୁମର ଶୃଙ୍ଗାର କରାଯାଉ।
ଭଜସ୍ଵମାଂ ଵରାରୋହେ ମହାର୍ହାଭରଣାମ୍ବରା। ଭଵମେ ସର୍ଵନାରୀଣାମୁତ୍ତମା ଵରଵର୍ଣିନୀ
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମହାମୂଲ୍ୟ ଗହଣା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ମୋ ସହ ଆନନ୍ଦ ଉଠ; ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେଉ।