ଶଶଂସ ରାଵଣସ୍ତସ୍ମୈ ତତ୍ସର୍ଵଂ ରାମଚେଷ୍ଟିତମ୍। ସମାସେନୈଵ କାର୍ଯାଣି କ୍ରୋଧାମର୍ଷସମନ୍ଵିତଃ
ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ, କ୍ଷୁଦ୍ର ଭାବରେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ କ୍ରୋଧ ଦେଖାଇ।
ମାରୀଚସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଚ୍ଛ୍ରତ୍ଵା ସମାସେନୈଵ ରାଵଣମ୍। ଅଲଂ ତେ ରାମମାସାଦ୍ଯ ଵୀର୍ଯଜ୍ଞୋ ହ୍ଯସ୍ମି ତସ୍ଯ ଵୈ
ମାରୀଚ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ସଂକ୍ଷେପରେ ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୁଁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣେ।"
ବାଣଵେଗଂ ହି କସ୍ତସ୍ଯ ଶକ୍ତଃ ସୋଢୁଂ ମହାତ୍ମନଃ। ପ୍ରଵ୍ରଜ୍ଯାଯାଂ ହି ମେ ହେତୁଃ ସ ଏଵ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ। ଵିନାଶମୁଖମେତତ୍ତେ କେନାଖ୍ଯାତଂ ଦୁରାତ୍ମନା
ତାଙ୍କର ତୀରର ତୀବ୍ରତା କିଏ ସହିପାରିବ, ସେ ତ ଏକ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା। ସେଇ ମୋର ବନବାସର କାରଣ। ଏହି ନାଶର ପଥ କିଏ ତୁମକୁ କହିଛି, କେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ?
ତମୁଵାଚାଥ ସକ୍ରୋଧୋ ରାଵଣଃ ପରିଭର୍ତ୍ସଯନ୍। ଅକୁର୍ଵତୋଽସ୍ମଦ୍ଵଚନଂ ସ୍ଯାନ୍ମୃତ୍ଯୁରପି ତେ ଧ୍ରୁଵମ୍
ତାପରେ ରାବଣ ରାଗରେ ତାକୁ ଡାଟି କହିଲେ, 'ମୋର କଥା ନ ଶୁଣିଲେ, ତୁମ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ ହେବ।'
ମରୀଚଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵିଶିଷ୍ଟାନ୍ମରଣଂ ଵରମ୍। ଅଵଶ୍ଯଂ ମରଣେ ପ୍ରାପ୍ତେ କରିଷ୍ଯାମ୍ଯସ୍ଯ ଯନ୍ମତମ୍
ମାରୀଚ ଭାବିଲେ, 'ରାମଙ୍କ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ଭଲ। ଯେତେବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ, ତେବେ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କରିବି।'
ତତସ୍ତଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଥ ମାରୀଚୋ ରକ୍ଷସାଂଵରମ୍। କିଂ ତେ ସାହ୍ଯାଂ ମଯା କାର୍ଯଂ କରିଷ୍ଯାମ୍ଯଵଶୋପି ତତ୍
ତାପରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାରୀଚ ତାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ତୁମେ ମୋ ପାଖରୁ କଣ ସାହାଯ୍ୟ ଚାହୁଁଛ? ମୋ ଇଚ୍ଛା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ସେହି କାମ କରିଦେବି।'
ତମବ୍ରଵୀଦ୍ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ଗଚ୍ଛ ସୀତାଂ ପ୍ରଲୋଭଯ। ରତ୍ନଶୃଙ୍ଗୋ ମୃଗୋ ଭୂତ୍ଵା ରତ୍ନଚିତ୍ରତନୂରୁହଃ
ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ କହିଲେ, 'ଯା, ସୀତାଙ୍କୁ ମୋହିତ କର। ରତ୍ନର ସିଂଗ ଓ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଦେହ ଥିବା ମୃଗର ରୂପ ଧର।'
ଧ୍ରୁଵଂ ସୀତା ସମାଲକ୍ଷ୍ଯତ୍ଵାଂ ରାମଂ ଚୋଦଯିଷ୍ଯତି। ଅପକ୍ରାନ୍ତେ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥେ ସୀତା ଵଶ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯତି
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ସୀତା ତୁମକୁ ଦେଖି ରାମଙ୍କୁ ତୁମ ପଛରେ ପଠାଇବେ, ଏବଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଚାଲିଗଲେ, ସୀତା ମୋର ଅଧୀନରେ ଆସିଯିବେ।
ତାମାଦାଯାପନେଷ୍ଯାମି ତତଃ ସ ନଭଵିଷ୍ଯତି। ଭାର୍ଯାଵିଯୋଗାଦ୍ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିରେତତ୍ସାହ୍ଯଂ କୁରୁଷ୍ଵ ମେ
ମୁଁ ସେଉଁଠାରୁ ସୀତାଙ୍କୁ ଧରି ନେଇଯିବି, ତେବେ ରାମ ଅସହାୟ ହେଇଯିବେ। ସ୍ତ୍ରୀ ବିୟୋଗରେ ସେ ମୂର୍ଖ ଭ୍ରମିତ ହେବ—ସେଥିପାଇଁ ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କର।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତୋମାରୀଚଃ କୃତ୍ଵୋଦକମଥାତ୍ମନଃ। ରାଵଣଂ ପୁରତୋ ଯାନ୍ତମନ୍ଵଗଚ୍ଛତ୍ସୁଦୁଃଖିତଃ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ମାରୀଚ ନିଜ ପାଇଁ ଜଳାଞ୍ଜଳି ଦେଲେ, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଯେଉଁଠାକୁ ରାବଣ ଯାଉଥିଲେ, ସେଠାକୁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଗତ୍ଵାରାମସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ। ଚକ୍ରତୁସ୍ତଦ୍ଯଥା ସର୍ଵମୁଭୌ ଯତ୍ପୂର୍ଵମନ୍ତ୍ରିତମ୍
ତାପରେ ସେମାନେ ଅକଳୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଯୋଜନା କରିଥିଲେ, ସେହିପରି ସମସ୍ତ କାମ କଲେ।
ରାଵଣସ୍ତୁ ଯତିର୍ଭୂତ୍ଵା ମୁଣ୍ଡଃ କୁଣ୍ଡୀତ୍ରିଦଣ୍ଡଧୃତ୍। ମୃଗଶ୍ଚଭୂତ୍ଵାମାରୀଚସ୍ତଂ ଦେଶମୁପଜଗ୍ମତୁଃ
ରାବଣ ତ ଜଟି ମୁଣ୍ଡ, କମଣ୍ଡଳୁ ଓ ତ୍ରିଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି ଯତିର ଭେଷ ଧରିଲେ, ମାରୀଚ ମୃଗର ରୂପ ନେଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଦର୍ଶଯାମାସ ମାରୀଚୋ ଵୈଦେହୀଂ ମୃଗରୂପଧୃତ୍। ଚୋଦଯାମାସ ତସ୍ଯାର୍ଥେ ସା ରାମଂ ଵିଧିଚୋଦିତା
ମୃଗର ରୂପ ଧରିଥିବା ମାରୀଚ ସୀତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ, ଏବଂ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସୀତା ରାମଙ୍କୁ ଏହା ପଛରେ ଯିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ରାମସ୍ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯଂ କୁର୍ଵନ୍ଧନୁରାଦାଯ ସତ୍ଵରଃ। ରକ୍ଷାର୍ଥେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଯଯୌ ମୃଗଲିପ୍ସଯା
ରାମ, ସୀତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ, ତୁରନ୍ତ ଧନୁଷ ଧରିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସୀତାଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ରଖି, ମୃଗ ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ।
ସ ଧନ୍ଵୀ ବଦ୍ଧତୂଣୀରଃ ଖଙ୍ଗଗୋଧାଙ୍ଗୁଲିତ୍ରଵାନ୍। ଅନ୍ଵଧାଵନ୍ମୃଗଂ ରାମୋ ରୁଦ୍ରସ୍ତାରାମୃଗଂ ଯଥା
ଧନୁଷ, ତୁଣୀର, ଖଡ଼ଗ ଓ ଗଦା ପିନ୍ଧି, ରାମ ମୃଗ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ରୁଦ୍ର ତାରାମୃଗ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଥିଲେ।
ସୋଽନ୍ତର୍ହିତଃ ପୁନସ୍ତସ୍ଯ ଦର୍ଶନଂ ରାକ୍ଷସୋ ଵ୍ରଜନ୍। ଚକର୍ଷ ମହଦଧ୍ଵାନଂ ରାମସ୍ତଂ ଵୁବୁଧେ ତତଃ
ସେ ରାକ୍ଷସ କେବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, କେବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲେ, ଏଭଳି ରାମଙ୍କୁ ଦୂରକୁ ନେଇଗଲେ; କିନ୍ତୁ ରାମ ତାଙ୍କ ଚାଳାକି ବୁଝିଗଲେ।
ନିଶାଚରଂ ଵିଦିତ୍ଵା ତଂ ରାଘଵଃ ପ୍ରତିଭାନଵାନ୍। ଅମୋଘଂ ଶରମାଦାଯ ଜଘାନ ମୃଗରୂପିଣମ୍
ସେ ନିଶାଚର ଭାବି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାଘବ ଅଚୁକ୍କ ତୀର ଧରି, ମୃଗ ରୂପୀ ତାକୁ ବାଣ ମାରିଲେ।
ସ ରାମଵାଣାଭିହତଃ କୃତ୍ଵା ରାମସ୍ଵରଂ ତଦା। ହା ସୀତେ ଲକ୍ଷ୍ମଣେତ୍ଯେଵଂ ଚୁକ୍ରୋଶାର୍ତସ୍ଵରେଣ ହ
ରାମଙ୍କ ବାଣ ଲାଗି, ସେ ରାମଙ୍କ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କଲେ—'ହା ସୀତା! ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ!'—ଅତ୍ୟନ୍ତ ବେଦନାଦାୟକ ସ୍ୱରରେ।
ଶୁଶ୍ରାଵ ତସ୍ଯ ଵୈଦେହୀ ତତସ୍ତାଂ କରୁଣାଂ ଗିରମ୍। ସାପ୍ରାପତତ୍ତତଃ ସୀତା ତାମୁଵାଚାଥ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ସୀତା ସେଇ କରୁଣ ଆବାଜ ଶୁଣିଲେ, ଏବଂ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଲଂ ତେ ଶଙ୍କଯା ଭୀରୁ କୋ ରାମଂ ପ୍ରହରିଷ୍ଯତି। ମୁହୂର୍ତାଦ୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସେ ରାମଂ ଭର୍ତାରଂ ତ୍ଵଂ ଶୁଚିସ୍ମିତମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, 'ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ଭୟଭୀତା। କିଏ ରାମଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିପାରିବ? କିଛି ଖଣ୍ଡ ପରେ ତୁମେ ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ପ୍ରରୁଦତୀ ପର୍ଯଶଙ୍କତ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍। ହତା ଵୈ ସ୍ତ୍ରୀସ୍ଵଭାଵେନ ଶୁଦ୍ଧଚାରିତ୍ରଭୂଷଣା
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ଜଣେ ଶୁଦ୍ଧ ଚରିତ୍ରରେ ଶୋଭିତା ନାରୀ, କନ୍ଦି କନ୍ଦି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନେଇ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ; ସ୍ତ୍ରୀସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ, ତାଙ୍କୁ ମୃତ ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ସା ତଂ ପରୁଷମାରବ୍ଧା ଵକ୍ତୁଂ ସାଧ୍ଵୀ ପତିଵ୍ରତା। ନୈଷ କାମୋ ଭଵେନ୍ମୂଢ ଯଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରାର୍ଥଯସେ ହୃଦା
ସେ, ଏକ ସତୀ ଓ ପତିବ୍ରତା ନାରୀ ଭାବରେ, ତାଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ: "ଏହି ମୂର୍ଖତା ଭରିତ ଇଚ୍ଛା, ଯାହାକୁ ତୁମେ ମନରେ ଧରିଛ, କେବେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।"
ଅପ୍ଯହଂଶସ୍ତ୍ରମାଦାଯ ହନ୍ଯାମାତ୍ମାନମାତ୍ମନା। ପତେଯଂ ଗିରିଶୃଙ୍ଗାଦ୍ଵା ଵିଶେଯଂ ଵା ହୁତାଶନମ୍
ମୁଁ ଚାହେଁ ତ ଏକ ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ନିଜେ ନିଜକୁ ମାରିଦେଉଛି, କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ ଶିଖରରୁ ଝାପି ପଡ଼ିବି, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି—
ରାମଂ ଭର୍ତାରମୁତ୍ସୁଜ୍ଯନ ତ୍ଵହଂ ତ୍ଵାଂ କଥଞ୍ଚନ। ନିହୀନମୁପତିଷ୍ଠେଯଂ ଶାର୍ଦୂଲୀ କ୍ରୋଷ୍ଟୁକଂ ଯଥା
ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ମୋର ପତି ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ତୁମ ପାଖରେ ରହିପାରିବି ନାହିଁ; ଯେପରି ଏକ ଶାର୍ଦୂଳୀ କେବେ ମଧ୍ୟ ଖରା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେନି।
ଏତାଦୃଶଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପ୍ରିଯରାଘ୍ନଵ। ପିଧାଯକର୍ଣୌ ସଦ୍ଵୃତ୍ତଃ ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଯେନ ରାଘଵଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ କାନ ଢାକିଦେଲେ, ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ରାମଙ୍କ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସ ରାମସ୍ଯ ପଦଂଗୃହ୍ଯ ପ୍ରସସାର ଧନୁର୍ଧରଃ। ଅଵୀକ୍ଷମାଣୋ ଵିମ୍ବୋଷ୍ଠୀଂ ପ୍ରଯଯୌ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତଦା
ଧନୁର୍ଧାରୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କ ପଥ ଧରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ; ସେ ସୁନ୍ଦର ଓଠ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ପଛେ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ସିଧା ଚାଲିଗଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରକ୍ଷୋ ରାଵଣଃ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ। ଅଭଵ୍ଯୋ ଭଵ୍ଯରୂପେଣ ଭସ୍ମଚ୍ଛନ୍ନ ଇଵାନଲଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କ ରାକ୍ଷସ ରାବଣ, ଶୁଭ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଅଗ୍ନି ଭସ୍ମ ଭିତରେ ଲୁଚିଥିବା ପରି, ଦେଖାଦେଲେ।
ଯତିଵେପପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନୋ ଜିହୀର୍ଷୁସ୍ତାମନିନ୍ଦିତାମ୍। `ଉପାଗଚ୍ଛତ୍ସ ଵୈଦେହୀଂ ରାଵଣଃ ପାପନିଶ୍ଚଯଃ
ଏକ ତପସ୍ୱୀ ଭାବେ ଅପରିଚିତ ରହି, ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କ ରାବଣ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଧରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ସା ତମାଲକ୍ଷ୍ଯସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ଧର୍ମଜ୍ଞା ଜନକାତ୍ମଜା। ନିମନ୍ତ୍ରଯାମାସ ତଦା ଫଲମୂଲାଶନାଦିଭିଃ
ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଧର୍ମଜ୍ଞା ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ତାଙ୍କୁ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଦେଇ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ଅଵମତ୍ଯତତଃ ସର୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ରୂପଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ। ସାନ୍ତ୍ଵଯାମାସ ଵୈଦେହୀଂ କାମୀ ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵଃ
ସେ ସବୁକୁ ଅବହେଳା କରି, ନିଜ ରୂପକୁ ପୁଣି ପ୍ରକାଶ କଲେ; ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାମପୀଡ଼ିତ ରାବଣ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ମନ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।