ଵସତସ୍ତସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ତତଃ ଶୂର୍ପଣଖାକୃତମ୍। ଖରେଣାସୀନ୍ମହଦ୍ଵୈରଂ ଜନସ୍ଥାନନିଵାସିନା
ସେଠାରେ ରାମ ବସୁଥିବାବେଳେ, ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ ଉପଦ୍ରବରେ ଜନସ୍ଥାନର ରହଣିଆ ଖର ସହିତ ବଡ଼ ଶତ୍ରୁତା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ତାପସାନାଂ ତୁ ରାଘଵୋ ଧର୍ମଵତ୍ସଲଃ। ଚତୁର୍ଦଶସହସ୍ରାଣି ଜଘାନ ଭୁଵି ରାକ୍ଷସାନ୍
ତାପସମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ହଜାର ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ପୃଥିବୀରେ ବଧ କଲେ।
ଦୂଷଣଂ ଚ ସ୍ଵରଂ ଚୈଵନିହତ୍ଯ ସୁମହାବଲୌ। ଚକ୍ରେ କ୍ଷେମଂ ପୁନର୍ଧୀମାନ୍ଧର୍ମାରଣ୍ଯଂ ସ ରାଘଵଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୂଷଣ ଓ ସ୍ୱରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଧ କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଘବ ପୁଣି ଧର୍ମମୟ ଅଟବୀକୁ ନିରାପଦ କଲେ।
ହତେଷୁ ତେଷୁ ରକ୍ଷଃସୁ ତତଃ ଶୂର୍ପଣଖା ପୁନଃ। ଯଯୌ ନିକୃତ୍ତନାସୋଷ୍ଠୀ ଲଙ୍କାଂ ଭ୍ରାତୁର୍ନିଵେଶନମ୍
ସେଇ ରାକ୍ଷସମାନେ ବଧ ହେବା ପରେ, ନାକ ଓ ଓଠ କଟାଯାଇଥିବା ଶୂର୍ପଣଖା ପୁଣି ଲଙ୍କାକୁ, ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତୋ ରାଵଣମଭ୍ଯେତ୍ଯ ରାକ୍ଷସୀ ଦୁଃଖମୂର୍ଚ୍ଛିତା। ପପାତ ପାଦଯୋର୍ଭ୍ରାତୁଃ ସଂଶୁଷ୍କରୁଧିରାନନା
ତାପରେ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇଥିବା ରାକ୍ଷସୀ ରାବଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଶୁଷ୍କ ଓ ରକ୍ତହୀନ ହୋଇ, ଭାଇଙ୍କର ପାଦ ତଳେ ପଡ଼ିଗଲା।
ତାଂ ତଥା ଵିକୃତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଵଣଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। ଉତ୍ପପାତାସନାତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦନ୍ତୈର୍ଦନ୍ତାନୁପସ୍ପୃଶନ୍
ସେଉଁଠି ଏଭଳି ଦୁରବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧା ହୋଇ ତାଙ୍କ ଆସନରୁ ଉଠିଗଲେ, ଦାନ୍ତକୁ ଦାନ୍ତରେ ଚେପି ରହିଲେ।
ସ୍ଵାନମାତ୍ଯାନ୍ଵିସୃଜ୍ଯାଥ ଵିଵିକ୍ତେ ତାମୁଵାଚ ସଃ। କେନାସ୍ଯେଵଂ କୃତା ଭଦ୍ରେ ମାମଚିନ୍ତ୍ଯାଵମତ୍ଯ ଚ
ସେ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନୋଁକୁ ପଠାଇଦେଲେ ଏବଂ ଏକାନ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଭଲ ଭଉଣୀ, ଏହି ଭଳି ଅବସ୍ଥା କିଏ କଲା? ମୋତେ ଅବହେଳା କରି କିଏ ଏପରି କାମ କଲା?"
କଃ ଶୂଲଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣମାସାଦ୍ଯ ସର୍ଵଗାତ୍ରେଷୁ ସେଵତେ। କଃ ଶିରସ୍ଯଗ୍ନିମାଧାଯ ଵିଶ୍ଵସ୍ତଃ ସ୍ଵପତେ ସୁଖମ୍
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ମିଳିଲେ କିଏ ତାହା ସରା ଶରୀରରେ ଲଗାଏ? ଆଗ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି ଆଶ୍ବାସରେ କିଏ ସୁଖରେ ଶୋଇପାରେ?
ଆଶୀଵିଷଂ ଘୋରତରଂ ପାଦେନ ସ୍ପୃଶତୀହ କଃ। ସିଂହଂ କେସରିଣଂ ମତ୍ତଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦଂଷ୍ଟ୍ରାସୁ ତିଷ୍ଠତି
ଏଠାରେ କିଏ ଭୟଙ୍କର ସାପକୁ ପାଦରେ ଛୁଏ? ମଦମସ୍ତ ସିଂହକୁ ରାଗିଏ ତାହାର ଦାଢ଼ି ଆଗରେ କିଏ ଦଢ଼ିଅଛି?
ଇତ୍ଯେଵଂ ବ୍ରୁଵତସ୍ତସ୍ଯ ନେତ୍ରେଭ୍ଯସ୍ତେଜସୋଽର୍ଚିଷଃ। ନିଶ୍ଚେରୁର୍ଦହ୍ଯତୋ ରାତ୍ରୌ ଵୃକ୍ଷସ୍ଯେଵ ସ୍ଵରନ୍ଧ୍ରତଃ
ସେ ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ରାତିରେ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ବିସ୍ଫୁରିଲା, ଯେପରି ଗଛର ଗୁହାରୁ ଆଗ ନିକଳେ।
ତସ୍ଯ ତତ୍ସର୍ଵମାଚଖ୍ଯୌ ଭଗିନୀ ରାମଵିକ୍ରମମ୍। ଖରଦୂଷଣସଂଯୁକ୍ତଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ପରାଭଵମ୍
ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ—ରାମଙ୍କର ପ୍ରଭାବ, ଖର ଓ ଦୂଷଣ ସହିତ ରାକ୍ଷସମାନେର ହାର।
ତତୋ ଜ୍ଞାତିଵଧଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଵଣଃ କାଲଚୋଦିତଃ। ରାମସ୍ଯ ଵଧମାକାଙ୍କ୍ଷନ୍ମାରୀଚଂ ମନସାଗମତ୍
ତାପରେ, ନିଜ ଜନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି, ରାବଣ କାଳର ପ୍ରେରଣାରେ ରାମଙ୍କ ହତ୍ୟାକୁ ଚାହିଲେ ଏବଂ ମନରେ ମାରୀଚଙ୍କୁ ଭାବିଲେ।
ସ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯତତଃ କୃତ୍ଯଂ ସାଗରଂ ଲଵଣାକରମ୍। ଊର୍ଧ୍ଵମାଚକ୍ରମେ ରାଜା ଵିଧାଯ ନଗରେ ଵିଧିମ୍
ସେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ନଗରରେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ରାଜା ଲୁଣ ହେଉଥିବା ସାଗରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ତ୍ରିକୂଟଂ ସମତିକ୍ରମ୍ଯ କାଲପର୍ଵତମେଵ ଚ। ଦଦର୍ଶ ମକରାଵାସଂ ଗମ୍ଭୀରୋଦଂ ମହୋଦଧିମ୍
ତିନିଟି ଶିଖର ଓ କାଳ ପର୍ବତକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେ ଗଭୀର ଓ ବିଶାଳ ସାଗରକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମକର ରହେ।
ତମତୀତ୍ଯାଥ ଗୋକର୍ଣମଭ୍ଯଗଚ୍ଛଦ୍ଦଶାନନଃ। ଦଯିତଂ ସ୍ତାନମଵ୍ଯଗ୍ରଂ ଶୂଲପାଣେର୍ମହାତ୍ମନଃ
ସେଠାରୁ ଆଉ ଆଗକୁ ବଢ଼ି, ଦଶମୁଖୀ ଗୋକର୍ଣ୍ଣକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହା ଶୂଳଧାରୀ ମହାପୁରୁଷଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ଥାନ।
ତତ୍ରାଭ୍ଯଗଚ୍ଛନ୍ମାରୀଚଂ ପୂର୍ଵାମାତ୍ଯଂ ଦଶାନନଃ। ପୁରା ରାମଭଯାଦେଵ ତାପସଂ ପ୍ରିଯଜୀଵିତମ୍
ସେଠାରେ ଦଶମୁଖୀ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବତନ ମନ୍ତ୍ରୀ ମାରୀଚଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ରାମଙ୍କ ଭୟରେ ପୂର୍ବରୁ ତାପସ ହୋଇ ଜୀବନକୁ ପ୍ରିୟ କରୁଥିଲେ।
ମାରୀଚସ୍ତ୍ଵଥ ସଂଭ୍ରାନ୍ତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଵଣମାଗତମ୍। ପୂଜଯାମାସ ସତ୍କାରୈଃ ଫଲମୂଲାଦିଭିସ୍ତତଃ
ମାରୀଚ ରାବଣଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି ଭୟଭିତ ହେଲେ, ତଥାପି ଫଳ ଓ ମୂଳ ଦେଇ ଆଦର ସହିତ ସ୍ୱାଗତ କଲେ।
ଵିଶ୍ରାନ୍ତଂ ଚୈନମାସୀନମନ୍ଵାସୀନଃ ସ ରାକ୍ଷସଃ। ଉଵାଚ ପ୍ରଶ୍ରିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଜ୍ଞୋ ଵାକ୍ଯକୋଵିଦମ୍
ରାବଣ ବିଶ୍ରାମ କରି ଏବଂ ବସିଥିବାବେଳେ, ମାରୀଚ ମଧ୍ୟ ବସି ନମ୍ର ଭାବରେ ଶବ୍ଦକୁ ଜାଣିଥିବା ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନ ତେ ପ୍ରକୃତିମାନ୍ଵର୍ଣଃ କଚ୍ଚିତ୍କ୍ଷେମଂ ପୁରେ ତଵ। କଚ୍ଚିତ୍ପ୍ରକୃତଯଃ ସର୍ଵା ଭଜନ୍ତେ ତ୍ଵାଂ ଯଥା ପୁରା
ତୁମର ଚେହେରା ପୂର୍ବପରି ଦେଖାଯାଉନି; ତୁମ ନଗରରେ ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛି ତ? ପୂର୍ବପରି ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ସେବା କରୁଛନ୍ତି କି?
କିମିହାଗମନେ ଚାପି କାର୍ଯଂ ତେ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵର। କୃତମିତ୍ଯେଵ ତଦ୍ଵିଦ୍ଧି ଯଦ୍ଯପି ସ୍ଯାତ୍ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
ଏଠାରେ ଆସିବାର କାରଣ କଣ, ରାକ୍ଷସମାନେର ମହାରାଜ? ଯେଉଁ କାମ ହେଉ, ଯେତେ ଦୁର୍ଲଭ ହେଉ, ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।
ଶଶଂସ ରାଵଣସ୍ତସ୍ମୈ ତତ୍ସର୍ଵଂ ରାମଚେଷ୍ଟିତମ୍। ସମାସେନୈଵ କାର୍ଯାଣି କ୍ରୋଧାମର୍ଷସମନ୍ଵିତଃ
ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ, କ୍ଷୁଦ୍ର ଭାବରେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ କ୍ରୋଧ ଦେଖାଇ।
ମାରୀଚସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଚ୍ଛ୍ରତ୍ଵା ସମାସେନୈଵ ରାଵଣମ୍। ଅଲଂ ତେ ରାମମାସାଦ୍ଯ ଵୀର୍ଯଜ୍ଞୋ ହ୍ଯସ୍ମି ତସ୍ଯ ଵୈ
ମାରୀଚ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ସଂକ୍ଷେପରେ ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୁଁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣେ।"
ବାଣଵେଗଂ ହି କସ୍ତସ୍ଯ ଶକ୍ତଃ ସୋଢୁଂ ମହାତ୍ମନଃ। ପ୍ରଵ୍ରଜ୍ଯାଯାଂ ହି ମେ ହେତୁଃ ସ ଏଵ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ। ଵିନାଶମୁଖମେତତ୍ତେ କେନାଖ୍ଯାତଂ ଦୁରାତ୍ମନା
ତାଙ୍କର ତୀରର ତୀବ୍ରତା କିଏ ସହିପାରିବ, ସେ ତ ଏକ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା। ସେଇ ମୋର ବନବାସର କାରଣ। ଏହି ନାଶର ପଥ କିଏ ତୁମକୁ କହିଛି, କେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ?
ତମୁଵାଚାଥ ସକ୍ରୋଧୋ ରାଵଣଃ ପରିଭର୍ତ୍ସଯନ୍। ଅକୁର୍ଵତୋଽସ୍ମଦ୍ଵଚନଂ ସ୍ଯାନ୍ମୃତ୍ଯୁରପି ତେ ଧ୍ରୁଵମ୍
ତାପରେ ରାବଣ ରାଗରେ ତାକୁ ଡାଟି କହିଲେ, 'ମୋର କଥା ନ ଶୁଣିଲେ, ତୁମ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ ହେବ।'
ମରୀଚଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵିଶିଷ୍ଟାନ୍ମରଣଂ ଵରମ୍। ଅଵଶ୍ଯଂ ମରଣେ ପ୍ରାପ୍ତେ କରିଷ୍ଯାମ୍ଯସ୍ଯ ଯନ୍ମତମ୍
ମାରୀଚ ଭାବିଲେ, 'ରାମଙ୍କ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ଭଲ। ଯେତେବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ, ତେବେ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କରିବି।'
ତତସ୍ତଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଥ ମାରୀଚୋ ରକ୍ଷସାଂଵରମ୍। କିଂ ତେ ସାହ୍ଯାଂ ମଯା କାର୍ଯଂ କରିଷ୍ଯାମ୍ଯଵଶୋପି ତତ୍
ତାପରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାରୀଚ ତାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ତୁମେ ମୋ ପାଖରୁ କଣ ସାହାଯ୍ୟ ଚାହୁଁଛ? ମୋ ଇଚ୍ଛା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ସେହି କାମ କରିଦେବି।'
ତମବ୍ରଵୀଦ୍ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ଗଚ୍ଛ ସୀତାଂ ପ୍ରଲୋଭଯ। ରତ୍ନଶୃଙ୍ଗୋ ମୃଗୋ ଭୂତ୍ଵା ରତ୍ନଚିତ୍ରତନୂରୁହଃ
ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ କହିଲେ, 'ଯା, ସୀତାଙ୍କୁ ମୋହିତ କର। ରତ୍ନର ସିଂଗ ଓ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଦେହ ଥିବା ମୃଗର ରୂପ ଧର।'
ଧ୍ରୁଵଂ ସୀତା ସମାଲକ୍ଷ୍ଯତ୍ଵାଂ ରାମଂ ଚୋଦଯିଷ୍ଯତି। ଅପକ୍ରାନ୍ତେ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥେ ସୀତା ଵଶ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯତି
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ସୀତା ତୁମକୁ ଦେଖି ରାମଙ୍କୁ ତୁମ ପଛରେ ପଠାଇବେ, ଏବଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଚାଲିଗଲେ, ସୀତା ମୋର ଅଧୀନରେ ଆସିଯିବେ।
ତାମାଦାଯାପନେଷ୍ଯାମି ତତଃ ସ ନଭଵିଷ୍ଯତି। ଭାର୍ଯାଵିଯୋଗାଦ୍ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିରେତତ୍ସାହ୍ଯଂ କୁରୁଷ୍ଵ ମେ
ମୁଁ ସେଉଁଠାରୁ ସୀତାଙ୍କୁ ଧରି ନେଇଯିବି, ତେବେ ରାମ ଅସହାୟ ହେଇଯିବେ। ସ୍ତ୍ରୀ ବିୟୋଗରେ ସେ ମୂର୍ଖ ଭ୍ରମିତ ହେବ—ସେଥିପାଇଁ ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କର।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତୋମାରୀଚଃ କୃତ୍ଵୋଦକମଥାତ୍ମନଃ। ରାଵଣଂ ପୁରତୋ ଯାନ୍ତମନ୍ଵଗଚ୍ଛତ୍ସୁଦୁଃଖିତଃ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ମାରୀଚ ନିଜ ପାଇଁ ଜଳାଞ୍ଜଳି ଦେଲେ, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଯେଉଁଠାକୁ ରାବଣ ଯାଉଥିଲେ, ସେଠାକୁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।