ଵିଷ୍ଣୋଃ ସହାଯାନୃକ୍ଷୀଷୁ ଵାନରୀଷୁ ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଜନଯଧ୍ଵଂ ସୁତାନ୍ଵୀରାନ୍କାମରୂପବଲାନ୍ଵିତାନ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହାୟ ଭାବେ, ଭାଲୁ ଓ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଇଚ୍ଛାରୂପ ନେବାର ଶକ୍ତି ଥିବା ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ଦିଅ।
ତେ ଯଥୋକ୍ତା ଭଗଵତା ତତ୍ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ ଶାସନମ୍। ସସୃଜୁର୍ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପୁତ୍ରାନ୍ଵାନରରୂପିଣଃ
ଭଗବାନଙ୍କ ଆଦେଶ ମାନି, ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବାନର ରୂପରେ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ତତୋ ଭାଗାନୁଭାଗେନ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଦାନଵାଃ। ଅଵତର୍ତୁଂ ମହୀଂ ସର୍ଵେ ମନ୍ତ୍ରଯାମାସୁରଞ୍ଜସା
ତାପରେ ନିଜ-ନିଜ ଅଂଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦାନବମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ଅବତରଣ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା-ବିମର୍ଶ କଲେ।
ଅଵତେରୁର୍ମହୀଂ ସ୍ଵର୍ଗାଦଂଶୈଶ୍ଚ ସହିତାଃ ସୁରାଃ। ଋଷଯଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ସହ କିନ୍ନରୈଃ। ଚାରଣାଶ୍ଚାସୃଜନ୍ଘୋରାନ୍ଵାନରାନ୍ଵନଚାରିଣଃ
ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ନିଜ ଅଂଶ ସହିତ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରିଲେ; ମହାତ୍ମା ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, କିନ୍ନର ଓ ଚାରଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ବାନର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ଯସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଯଦ୍ରୂପଂ ଵେଷସ୍ତେଜଶ୍ଚ ଯଦ୍ଵିଧମ୍। ଅଜାଯନ୍ତ ସମାସ୍ତେନ ତସ୍ଯ ତସ୍ଯ ସୁତାସ୍ତଦା
ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କ ଯେଉଁ ରୂପ, ପୋଷାକ ଓ ତେଜସ୍ୱୀତା ଥିଲା, ସେହି ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସେମାନଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇଥିଲେ।
ତେଷାଂ ସମକ୍ଷଂ ଗନ୍ଧର୍ଵୀ ଦୁନ୍ଦୁଭୀଂ ନାମ ନାମତଃ। ଶଶାସ ଵରଦୋ ଦେଵୋ ଗଚ୍ଛ କାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନରେ, ଦୁନ୍ଦୁଭୀ ନାମକ ଗନ୍ଧର୍ବୀଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦଦାତା ଦେବତା ଆଦେଶ କଲେ: 'କାମ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ଯାଅ।'
ପିତାମହଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗନ୍ଧର୍ଵୀ ଦୁନ୍ଦୁଭୀ ତତଃ। ମନ୍ଥରା ମାନୁଷେ ଲୋକେ କୁବ୍ଜା ସମଭଵତ୍ତଦା
ପିତାମହଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଗନ୍ଧର୍ବୀ ଦୁନ୍ଦୁଭୀ ତାପରେ ମାନବ ଲୋକରେ ମନ୍ଥରା ନାମକ କୁବ୍ଜା ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଶକ୍ରପ୍ରଭୃତଯଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେ ତେ ସୁରସତ୍ତମାଃ। ଵାନରର୍କ୍ଷଵରସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଜନଯାମାସୁରାତ୍ମଜାନ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ, ବାନର ଓ ଭାଲୁ ଜାତିର ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ତେଽନ୍ଵଵର୍ତନ୍ପିତୄନ୍ସର୍ଵେ ଯଶସା ଚ ବଲେନ ଚ। ଭେତ୍ତାରୋ ଗିରିଶୃଙ୍ଗାଣାଂ ସାଲତାଲଶିଲାଯୁଧାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପରି ଯଶ ଓ ବଳରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ହେଲେ; ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଭାଙ୍ଗିବା, ସାଲ ଓ ତାଳ ଗଛ, ପଥରକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ।
ଵଜ୍ଚସଂହନନାଃ ସର୍ଵେସର୍ଵେଽମୋଘଵଲାସ୍ତଥା। କାମଵୀର୍ଯବଲାଶ୍ଚୈଵସର୍ଵେ ବୁଦ୍ଧିଵିଶାରଦାଃ
ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ଶରୀର ବଜ୍ର ପରି ଦୃଢ଼, ସମସ୍ତେ ଅପରାଜେୟ ବଳର ମାଲିକ, ଇଚ୍ଛା, ପ୍ରାକ୍ରମ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ।
ନାଗାଯୁତସମପ୍ରାଣା ଵାଯୁଵେଗସମା ଜଵେ। ଯଥେଚ୍ଛଵିନିପାତାଶ୍ଚ କେଚିଦତ୍ର ଵନୌକସଃ
ଏଠାରେ କିଛି ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ଜନ୍ତୁମାନେ ଦଶ ହଜାର ନାଗର ଶକ୍ତି ସମାନ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ବାୟୁ ଭଳି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଚଳିପାରନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଯେଉଁଠି ଚାହାନ୍ତି, ସେଠି ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି।
ଏଵଂ ଵିଧାଯ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଭଗଵାଁଲ୍ଲୋକଭାଵନଃ। ମନ୍ଥରାଂ ବୋଧଯାମାସ ଯଦ୍ଯତ୍କାର୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ତଥା
ଏଭଳି ସବୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ରକ୍ଷାକାରୀ ପୂଜ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ଜଗାଇଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଯେଉଁ କାମ କରିବାକୁ ଥିଲା, ସେଥିରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ।
ସା ତଦ୍ଵଚ ସମାଜ୍ଞାଯ ତଥା ଚକ୍ରେ ମନୋଜଵା। ଇତଶ୍ଚେତଶ୍ଚ ଗଚ୍ଛନ୍ତୀ ଵୈରସଂଧୁକ୍ଷଣେ ରତା
ସେ ମନ୍ଥରା, ମନର ତୀବ୍ରତା ସମାନ ଦ୍ରୁତ, ସେଇ ଉପଦେଶ ବୁଝି ନିଜ କାମ କରିଲେ। ସେ ଏଠି-ସେଠି ଘୁରୁଥିଲେ ଏବଂ ବିରୋଧ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ।
ଉକ୍ତଂ ଭଗଵତା ଜନ୍ମ ରାମାଦୀନାଂ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍। ପ୍ରସ୍ଥାନକାରଣଂ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି କଥ୍ଯତାମ୍
ପୂଜ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ରାମ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଅଲଗା ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରାର କାରଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ—ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।
କଥଂ ଦାଶରଥୀ ଵୀରୌ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ପ୍ରସ୍ତାପିତୌ ଵନେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ମୈଥିଲୀ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିପରି ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ଶୂରବୀର ପୁଅ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏବଂ ମହିମାବାନ୍ ମୈଥିଳୀ, ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଠାଯିବାକୁ ପଡିଲେ?
ଜାତପୁତ୍ରୋ ଦଶରଥଃ ପ୍ରୀତିମାନଭଵନ୍ନୃପ। କ୍ରିଯାରତିର୍ଧର୍ମରତଃ ସତତଂ ଵୃଦ୍ଧସେଵିତା
ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେବା ପରେ ରାଜା ଦଶରଥ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ରହିଲେ, ସଦା ବୃଦ୍ଧମାନେ ତାଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ।
କ୍ରମେଣ ଚାସ୍ଯ ତେ ପୁତ୍ରା ଵ୍ଯଵର୍ଧନ୍ତ ମହୌଜସଃ। ଵେଦେଷୁ ସରହସ୍ଯେଷୁ ଧନୁର୍ଵେଦେଷୁ ପାରଗାଃ
କ୍ରମେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ବଡ଼ ହେଲେ, ବେଦ, ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ।
ଚରିତବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯାସ୍ତେ କୃତଦାରାଶ୍ଚ ପାର୍ତିଵ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମଂ ଦଶରଥଃ ପ୍ରୀତିମାନଭଵତ୍ସୁଖୀ
ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପରେ ବିବାହ କଲେ। ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ବହୁତ ଖୁସି ଓ ସୁଖୀ ହେଲେ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ରାମୋଽଭଵତ୍ତେଷାଂ ରମଯାମାସ ହି ପ୍ରଜାଃ। ମନୋହରତଯା ଧୀମାନ୍ପିତୁର୍ହୃଦଯନନ୍ଦନଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼, ତାଙ୍କର ମାୟା ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ, ସେ ପିତାଙ୍କ ହୃଦୟର ଆନନ୍ଦ ଥିଲେ।
ତତଃ ସ ରାଜା ମତିମାନ୍ମତ୍ଵାଽଽତ୍ମାନଂ ଵଯୋଧିକମ୍। ମନ୍ତ୍ରଯାମାସ ସଚିଵୈର୍ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞୈଶ୍ଚ ପୁରୋହିତୈଃ
ତାପରେ ସେ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ନିଜ ବୟସ୍ ଅଧିକ ହେବା ବୁଝି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ପୂରୋହିତମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କଲେ।
ଅଭିଷେକାଯ ରାମସ୍ଯ ଯାଵୈରାଜ୍ଯେନ ଭାରତ। ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ ଚ ତେ ସର୍ଵେ ମେନିରେ ମନ୍ତ୍ରିସତ୍ତମାଃ
ହେ ଭାରତ, ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଓ ରାଜ୍ୟ ଦେବା ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମନେ କଲେ ଯେ ସମୟ ଆସିଛି।
ଲୋହିତାକ୍ଷଂ ମହାବାହୁଂ ମତ୍ତମାତଙ୍ଗଗାମିନମ୍। କମ୍ବୁଗ୍ରୀଵଂ ମହୋରସ୍କଂ ନୀଲକୁଞ୍ଚିତମୂର୍ଧଜମ୍
ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ତାଙ୍କ ଆଖି ଲାଲ, ବାହୁ ବଡ଼, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀର ଚାଳି, ଶଂଖ ଆକାର ଗଳା, ବିସ୍ତୃତ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଓ କଳା ଗୁଞ୍ଜିଆ କେଶ।
ଦୀପ୍ଯମାନଂ ଶ୍ରିଯା ଵୀରଂ ଶକ୍ରାଦନଵରଂ ବଲେ। ପାରଗଂ ସର୍ଵଧର୍ମାଣାଂ ବୃହସ୍ପତିସମଂ ମତୌ
ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିରେ ବୃହସ୍ପତି ସମାନ।
ସର୍ଵାନୁରକ୍ତପ୍ରକୃତିଂ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାଵିଶାରଦମ୍। ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯମମିତ୍ରାଣାମପି ଦୃଷ୍ଟିମନୋହରମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିବା ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆକୃଷ୍ଟ ହେଉଥିଲେ।
ନିଯନ୍ତାରମସାଧୂନାଂ ଗୋପ୍ତାରଂ ଧର୍ମଚାରିଣାମ୍। ଧୃତିମନ୍ତମନାଧୃଷ୍ଯଂ ଜେତାରମପରାଜିତମ୍
ଅସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା, ଧୃଢ଼ ଏବଂ ଅଜୟ, କେବେ ବି ହାରିନଥିବା ବିଜୟୀ।
ପୁତ୍ରଂ ରାଜା ଦଶରଥଃ କୌସଲ୍ଯାନନ୍ଦଵର୍ଧନମ୍। ସଂଦୃଶ୍ଯପରମାଂ ପ୍ରୀତିମଗଚ୍ଛତ୍କୁଲନନ୍ଦନମ୍
ଦଶରଥ ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁଅ, କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିବା ଏହି କୁଳର ଗର୍ବ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
ଚିନ୍ତଯଂଶ୍ଚ ମହାତେଜା ଗୁଣାନ୍ରାମସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଅଭ୍ଯଭାଷତ ଭଦ୍ରଂ ତେ ପ୍ରୀଯମାଣଃ ପୁରୋହିତମ୍
ରାମଙ୍କ ଗୁଣ ଓ ବିଶେଷ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଶୂରବୀର ରାଜା ଖୁସି ହୋଇ ନିଜ ପୂରୋହିତଙ୍କୁ ଶୁଭ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ।
ଅଦ୍ ପୁଷ୍ଯୋ ନିଶି ବ୍ରହ୍ମନ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଯୋଗମୁପୈଷ୍ଯତି। ସଂଭାରାଃ ସଂଭ୍ରିଯନ୍ତାଂ ମେ ରାମଶ୍ଚୋପନିମନ୍ତ୍ର୍ଯତାମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ରାତିରେ ରାମ ପବିତ୍ର ଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ। ମୋ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରାଯାଉ ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ଡାକାଯାଉ।
ଶ୍ଵ ଏଵପୁଷ୍ଯୋ ଭଵିତା ଯତ୍ରରାମଃ ସୁତୋ ମଯା। ଯୌଵରାଜ୍ଯେଽଭିଷେକ୍ତଵ୍ଯଃ ପୌରେଷୁ ସହମନ୍ତ୍ରିଭିଃ
କାଲି ଶୁଭ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଆସିବ, ଯେଉଁଦିନ ମୋ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପୌରବାସୀ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରାଯିବ।
ଇତି ତଦ୍ରାଜଵଚନଂ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯାଥ ମନ୍ଥରା। କୈକେଯୀମଭିଗମ୍ଯେଦଂ କାଲେ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମନ୍ଥରା ସମୟ ଦେଖି କୈକେୟୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା ଏବଂ ଏହି କଥା କହିଲା।