ତସ୍ମୈ ସ ଭଗଵାଂସ୍ତୁଷ୍ଟୋ ଭ୍ରାତା ଭ୍ରାତ୍ରେ ଧନେଶ୍ଵରଃ। ସୈନାପତ୍ଯଂ ଦଦୌ ଧୀମାନ୍ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସସେନଯୋଃ
ତାଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ଭାଇ, ଧନର ଦେବତା ବୈଶ୍ରବଣ ଖୁସି ହୋଇ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସ ସେନାର ସେନାପତି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ରାକ୍ଷସାଃ ପୁରୁଷାଦାଶ୍ଚ ପିଶାଚାଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ। ସର୍ଵେ ସମେତ୍ଯ ରାଜାନମଭ୍ଯଷିଞ୍ଚନ୍ଦଶାନନମ୍
ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ, ମାନବ ଭକ୍ଷକ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପିଶାଚମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ଦଶମୁଖୀଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ଦଶଗ୍ରୀଵଶ୍ଚଦୈତ୍ଯାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ବଲୋତ୍କଟଃ। ଆକ୍ରମ୍ଯ ରତ୍ନାନ୍ଯହରତ୍କାମରୂପୀ ଵିହଂଗମ
ଦଶମୁଣ୍ଡି ରାବଣ, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯେଉଁଠି ଚାହିଁଲେ ସେଉଁଠି ଯେଉଁ ରୂପ ନେଇପାରୁଥିଲେ, ପକ୍ଷୀ ପରି ଉଡ଼ି ଯାଇ, ବଳବାନ ଭାବେ ଅନେକ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଦଳି ନେଇଯାଉଥିଲେ।
ରାଵଯାମାସ ଲୋକାନ୍ଯତ୍ତସ୍ମାଦ୍ରାଵଣ ଉଚ୍ଯତେ। ଦଶଗ୍ରୀଵଃ କାମବଲୋ ଦେଵାନାଂ ଭଯମାଦଧତ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିଲେ, ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ 'ରାବଣ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଦଶମୁଣ୍ଡି ରାବଣ, ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଶକ୍ତି ପାଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିଲେ।
ତତୋ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯଃ ସର୍ଵେ ସିଦ୍ଧା ଦେଵର୍ଷଯସ୍ତଥା। ହଵ୍ଯଵାହଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶରଣଂ ଗତାଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଦେବର୍ଷିମାନେ, ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ଯୋସୌ ଵିଶ୍ରଵସଃ ପୁତ୍ରୋ ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ମହାବଲଃ। ଅଵଧ୍ଯୋ ଵରଦାନେନ କୃତୋ ଭଗଵତା ପୁରା
ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ପୁଅ, ଦଶମୁଣ୍ଡି ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ, ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦରୁ ଅଜୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ସ ବାଧତେ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ଵିପ୍ରକାରୈର୍ମହାବଲଃ। ତତୋ ନସ୍ତ୍ରାତୁ ଭଗଵାନ୍ନାନ୍ଯସ୍ତ୍ରାତା ହି ଵିଦ୍ଯତେ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ, ଭଗବାନ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, କାରଣ ଆମେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରକ୍ଷକୁ ଜାଣିନାହୁଁ।
ନ ସ ଦେଵାସୁରୈଃ ଶକ୍ଯୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଜେତୁଂ ଵିଭାଵସୋ। ଵିହିତଂ ତତ୍ରଯତ୍କାର୍ଯମଭିତସ୍ତସ୍ଯ ନିଗ୍ରହଃ
ଅଗ୍ନିଦେବ, ସେଉଁଠି ଦେବତା କିମ୍ବା ଅସୁରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ହରାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କୁ ବଶ କରିବା ପାଇଁ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ୍, ତାହା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି।
ତଦର୍ଥମଵତୀର୍ଣୋଽସୌ ମନ୍ନିଯୋଗାଚ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ। ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରହରତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସ ତତ୍କର୍ମ କରିଷ୍ଯତି
ଏହି କାରଣରେ, ମୋର ଆଦେଶରେ, ଚାରିହାତି ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୂମିରେ ଅବତରଣ କରିଛନ୍ତି; ସେ ଏହି କାମ ସଫଳ କରିବେ।
ପିତାମହସ୍ତତସ୍ତେଷାଂ ସଂନିଧୌ ଶକ୍ରମବ୍ରଵୀତ୍। ସର୍ଵୈର୍ଦେଵଗଣୈଃ ସାର୍ଧଂ ସଂଭଵ ତ୍ଵଂ ମହୀତଲେ
ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନିଅ।'
ଵିଷ୍ଣୋଃ ସହାଯାନୃକ୍ଷୀଷୁ ଵାନରୀଷୁ ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଜନଯଧ୍ଵଂ ସୁତାନ୍ଵୀରାନ୍କାମରୂପବଲାନ୍ଵିତାନ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହାୟ ଭାବେ, ଭାଲୁ ଓ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଇଚ୍ଛାରୂପ ନେବାର ଶକ୍ତି ଥିବା ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ଦିଅ।
ତେ ଯଥୋକ୍ତା ଭଗଵତା ତତ୍ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ ଶାସନମ୍। ସସୃଜୁର୍ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପୁତ୍ରାନ୍ଵାନରରୂପିଣଃ
ଭଗବାନଙ୍କ ଆଦେଶ ମାନି, ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବାନର ରୂପରେ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ତତୋ ଭାଗାନୁଭାଗେନ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଦାନଵାଃ। ଅଵତର୍ତୁଂ ମହୀଂ ସର୍ଵେ ମନ୍ତ୍ରଯାମାସୁରଞ୍ଜସା
ତାପରେ ନିଜ-ନିଜ ଅଂଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦାନବମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ଅବତରଣ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା-ବିମର୍ଶ କଲେ।
ଅଵତେରୁର୍ମହୀଂ ସ୍ଵର୍ଗାଦଂଶୈଶ୍ଚ ସହିତାଃ ସୁରାଃ। ଋଷଯଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ସହ କିନ୍ନରୈଃ। ଚାରଣାଶ୍ଚାସୃଜନ୍ଘୋରାନ୍ଵାନରାନ୍ଵନଚାରିଣଃ
ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ନିଜ ଅଂଶ ସହିତ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରିଲେ; ମହାତ୍ମା ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, କିନ୍ନର ଓ ଚାରଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ବାନର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ଯସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଯଦ୍ରୂପଂ ଵେଷସ୍ତେଜଶ୍ଚ ଯଦ୍ଵିଧମ୍। ଅଜାଯନ୍ତ ସମାସ୍ତେନ ତସ୍ଯ ତସ୍ଯ ସୁତାସ୍ତଦା
ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କ ଯେଉଁ ରୂପ, ପୋଷାକ ଓ ତେଜସ୍ୱୀତା ଥିଲା, ସେହି ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସେମାନଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇଥିଲେ।
ତେଷାଂ ସମକ୍ଷଂ ଗନ୍ଧର୍ଵୀ ଦୁନ୍ଦୁଭୀଂ ନାମ ନାମତଃ। ଶଶାସ ଵରଦୋ ଦେଵୋ ଗଚ୍ଛ କାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନରେ, ଦୁନ୍ଦୁଭୀ ନାମକ ଗନ୍ଧର୍ବୀଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦଦାତା ଦେବତା ଆଦେଶ କଲେ: 'କାମ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ଯାଅ।'
ପିତାମହଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗନ୍ଧର୍ଵୀ ଦୁନ୍ଦୁଭୀ ତତଃ। ମନ୍ଥରା ମାନୁଷେ ଲୋକେ କୁବ୍ଜା ସମଭଵତ୍ତଦା
ପିତାମହଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଗନ୍ଧର୍ବୀ ଦୁନ୍ଦୁଭୀ ତାପରେ ମାନବ ଲୋକରେ ମନ୍ଥରା ନାମକ କୁବ୍ଜା ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଶକ୍ରପ୍ରଭୃତଯଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେ ତେ ସୁରସତ୍ତମାଃ। ଵାନରର୍କ୍ଷଵରସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଜନଯାମାସୁରାତ୍ମଜାନ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ, ବାନର ଓ ଭାଲୁ ଜାତିର ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ତେଽନ୍ଵଵର୍ତନ୍ପିତୄନ୍ସର୍ଵେ ଯଶସା ଚ ବଲେନ ଚ। ଭେତ୍ତାରୋ ଗିରିଶୃଙ୍ଗାଣାଂ ସାଲତାଲଶିଲାଯୁଧାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପରି ଯଶ ଓ ବଳରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ହେଲେ; ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଭାଙ୍ଗିବା, ସାଲ ଓ ତାଳ ଗଛ, ପଥରକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ।
ଵଜ୍ଚସଂହନନାଃ ସର୍ଵେସର୍ଵେଽମୋଘଵଲାସ୍ତଥା। କାମଵୀର୍ଯବଲାଶ୍ଚୈଵସର୍ଵେ ବୁଦ୍ଧିଵିଶାରଦାଃ
ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ଶରୀର ବଜ୍ର ପରି ଦୃଢ଼, ସମସ୍ତେ ଅପରାଜେୟ ବଳର ମାଲିକ, ଇଚ୍ଛା, ପ୍ରାକ୍ରମ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ।
ନାଗାଯୁତସମପ୍ରାଣା ଵାଯୁଵେଗସମା ଜଵେ। ଯଥେଚ୍ଛଵିନିପାତାଶ୍ଚ କେଚିଦତ୍ର ଵନୌକସଃ
ଏଠାରେ କିଛି ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ଜନ୍ତୁମାନେ ଦଶ ହଜାର ନାଗର ଶକ୍ତି ସମାନ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ବାୟୁ ଭଳି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଚଳିପାରନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଯେଉଁଠି ଚାହାନ୍ତି, ସେଠି ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି।
ଏଵଂ ଵିଧାଯ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଭଗଵାଁଲ୍ଲୋକଭାଵନଃ। ମନ୍ଥରାଂ ବୋଧଯାମାସ ଯଦ୍ଯତ୍କାର୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ତଥା
ଏଭଳି ସବୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ରକ୍ଷାକାରୀ ପୂଜ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ଜଗାଇଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଯେଉଁ କାମ କରିବାକୁ ଥିଲା, ସେଥିରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ।
ସା ତଦ୍ଵଚ ସମାଜ୍ଞାଯ ତଥା ଚକ୍ରେ ମନୋଜଵା। ଇତଶ୍ଚେତଶ୍ଚ ଗଚ୍ଛନ୍ତୀ ଵୈରସଂଧୁକ୍ଷଣେ ରତା
ସେ ମନ୍ଥରା, ମନର ତୀବ୍ରତା ସମାନ ଦ୍ରୁତ, ସେଇ ଉପଦେଶ ବୁଝି ନିଜ କାମ କରିଲେ। ସେ ଏଠି-ସେଠି ଘୁରୁଥିଲେ ଏବଂ ବିରୋଧ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ।
ଉକ୍ତଂ ଭଗଵତା ଜନ୍ମ ରାମାଦୀନାଂ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍। ପ୍ରସ୍ଥାନକାରଣଂ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି କଥ୍ଯତାମ୍
ପୂଜ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ରାମ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଅଲଗା ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରାର କାରଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ—ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।
କଥଂ ଦାଶରଥୀ ଵୀରୌ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ପ୍ରସ୍ତାପିତୌ ଵନେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ମୈଥିଲୀ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିପରି ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ଶୂରବୀର ପୁଅ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏବଂ ମହିମାବାନ୍ ମୈଥିଳୀ, ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଠାଯିବାକୁ ପଡିଲେ?
ଜାତପୁତ୍ରୋ ଦଶରଥଃ ପ୍ରୀତିମାନଭଵନ୍ନୃପ। କ୍ରିଯାରତିର୍ଧର୍ମରତଃ ସତତଂ ଵୃଦ୍ଧସେଵିତା
ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେବା ପରେ ରାଜା ଦଶରଥ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ରହିଲେ, ସଦା ବୃଦ୍ଧମାନେ ତାଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ।
କ୍ରମେଣ ଚାସ୍ଯ ତେ ପୁତ୍ରା ଵ୍ଯଵର୍ଧନ୍ତ ମହୌଜସଃ। ଵେଦେଷୁ ସରହସ୍ଯେଷୁ ଧନୁର୍ଵେଦେଷୁ ପାରଗାଃ
କ୍ରମେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ବଡ଼ ହେଲେ, ବେଦ, ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ।
ଚରିତବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯାସ୍ତେ କୃତଦାରାଶ୍ଚ ପାର୍ତିଵ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମଂ ଦଶରଥଃ ପ୍ରୀତିମାନଭଵତ୍ସୁଖୀ
ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପରେ ବିବାହ କଲେ। ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ବହୁତ ଖୁସି ଓ ସୁଖୀ ହେଲେ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ରାମୋଽଭଵତ୍ତେଷାଂ ରମଯାମାସ ହି ପ୍ରଜାଃ। ମନୋହରତଯା ଧୀମାନ୍ପିତୁର୍ହୃଦଯନନ୍ଦନଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼, ତାଙ୍କର ମାୟା ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ, ସେ ପିତାଙ୍କ ହୃଦୟର ଆନନ୍ଦ ଥିଲେ।
ତତଃ ସ ରାଜା ମତିମାନ୍ମତ୍ଵାଽଽତ୍ମାନଂ ଵଯୋଧିକମ୍। ମନ୍ତ୍ରଯାମାସ ସଚିଵୈର୍ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞୈଶ୍ଚ ପୁରୋହିତୈଃ
ତାପରେ ସେ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ନିଜ ବୟସ୍ ଅଧିକ ହେବା ବୁଝି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ପୂରୋହିତମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କଲେ।