କଷ୍ଟଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଦଶ ଶେଷାଃ ଶ୍ରୁତା ମେ ତ୍ରଯୋଽସ୍ମାକଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ସପ୍ତ। ଦ୍ଵ୍ଯୂନା ଵିଂଶତିରାହତାଽକ୍ଷୌହିଣୀନାଂ ତସ୍ମିନ୍ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ଭୈରଵେ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାମ୍
ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା—ମୋତେ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଛି, କେବଳ ଦଶଜଣ ଜୀବିତ ରହିଲେ। ଆମ ପକ୍ଷରୁ ତିନିଜଣ ଏବଂ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ସାତଜଣ। ସେଠାରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଯେଉଁ ଭୟାନକ ସଂଗ୍ରାମ କଲେ, ସେଠି ଏଠାରେ ଏଠାରେ ମୋଟ ଅଠାରୋଟି ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।
ତମସ୍ତ୍ଵତୀଵ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ମୋହ ଆଵିଶତୀଵ ମାମ୍। ସଂଜ୍ଞାଂ ନୋପଲଭେ ସୂତ ମନୋ ଵିହ୍ଵଲତୀଵ ମେ
ମୋ ପାଇଁ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଅନ୍ଧାର ଛାଇଯାଇଛି, ମନେ ହୁଏ ମୋର ମନ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଛି। ମୁଁ ଆଉ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବୁଝିପାରୁନି, ସୂତ, ମୋର ମନ ବହୁତ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽଥ ଵିଲପ୍ଯ ବହୁ ଦୁଃଖିତଃ। ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ ପୁନରାଶ୍ଵସ୍ତଃ ସଂଜଯଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି କହି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ବହୁତ ଦୁଃଖରେ ଅନେକ କଥା କହି କାନ୍ଦିଲେ। ସେ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ, ପୁଣି ସ୍ଥିର ହେବା ପରେ ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ସଂଜଯୈଵଂ ଗତେ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ମା ଚିରମ୍। ସ୍ତୋକଂ ହ୍ଯପି ନ ପଶ୍ଯାମି ଫଲଂ ଜୀଵିତଧାରଣେ
ସଞ୍ଜୟ, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ଦେଖୁଛି ଆଉ ବଞ୍ଚିବାର କୌଣସି ଉପକାରିତା ନାହିଁ। ମୁଁ ଏଉଁଥିରେ ଦେହ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହେଁ, ଏହି ଜୀବନ ଧାରଣ କରିବାର କିଛି ଫଳ ମୁଁ ଦେଖୁନି।
ତଂ ତଥା ଵାଦିନଂ ଦୀନଂ ଵିଲପନ୍ତଂ ମହୀପତିମ୍। ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଂ ଯଥା ନାଗଂ ମୁହ୍ଯମାନଂ ପୁନଃ ପୁନଃ
ରାଜାଙ୍କୁ ଏପରି ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ସେ ଯେପରି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି ଏବଂ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି, ମନେ ହେଉଛି ଯେପରି ଏକ ସାପ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନିଅଉଛି, ପୁନିପୁନି ଅଚେତନ ହେଉଛନ୍ତି, ଏହା ଦେଖି ଗାବଲ୍ଗଣ କଥା କହିଲେ।
ଗାଵଲ୍ଗଣିରିଦଂ ଧୀମାନ୍ମହାର୍ଥଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଗାବଲ୍ଗଣ ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ।
ଦ୍ଵୈପାଯନସ୍ଯ ଵଦତୋ ନାରଦସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ। ମହତ୍ସୁ ରାଜଵଂଶେଷୁ ଗୁଣୈଃ ସମୁଦିତେଷୁ ଚ
ଦ୍ୱୈପାୟନ ଏବଂ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ନାରଦ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ବଡ଼ ବଡ଼ ରାଜବଂଶରେ, ଯେଉଁଠାରେ ନାନା ଗୁଣ ରହିଛି,
ଜାତାନ୍ଦିଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରଵିଦୁଷଃ ଶକ୍ରପ୍ରତିମତେଜସଃ। ଧର୍ମେଣ ପୃଥିଵୀଂ ଜିତ୍ଵା ଯଜ୍ଞୈରିଷ୍ଟ୍ଵାପ୍ତଦକ୍ଷିଣୈଃ
ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ଲୋକମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମରେ ଭିତ୍ତି କରି ପୃଥିବୀକୁ ଜିତିଥିଲେ ଏବଂ ବହୁତ ଦାନ ଦେଇ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ଅସ୍ମିଁଲ୍ଲୋକେ ଯଶଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ତତଃ କାଲଵଶଂ ଗତାନ୍। ଶୈବ୍ଯଂ ମହାରଥଂ ଵୀରଂ ସୃଂଜଯଂ ଜଯତାଂ ଵରମ୍।। 250 ||
ଏହି ଜଗତରେ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରି, ପରେ ସମୟର ଆଗରେ ଅଧୀନ ହେଲେ—ଶୈବ୍ୟ, ମହାବୀର ରଥୀ, ସହସ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟୀ ସୃଞ୍ଜୟ।
ବାହ୍ଲୀକଂ ଦମନଂ ଚୈଦ୍ଯଂ ଶର୍ଯାତିମଜିତଂ ନଲମ୍
ବାହ୍ଲୀକ, ଡାମନ, ଚେଦିର ରାଜା, ଅଜୟ ଶର୍ୟାତି ଏବଂ ନଳ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରମମିତ୍ରଘ୍ନମମ୍ବରୀଷଂ ମହାବଲମ୍। ମରୁତ୍ତଂ ମନୁମିକ୍ଷ୍ଵାକୁଂ ଗଯଂ ଭରତମେଵ ଚ
ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅମ୍ବରୀଷ, ମାରୁତ୍ତ, ମନୁ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ଗୟା ଏବଂ ଭାରତ।
ରାମଂ ଦାଶରଥିଂ ଚୈଵ ଶଶବିନ୍ଦୁଂ ଭଗୀରଥମ୍। କୃତଵୀର୍ଯଂ ମହାଭାଗଂ ତଥୈଵ ଜନମେଜଯମ୍
ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ, ଶଶବିନ୍ଦୁ, ଭଗୀରଥ, ମହାପୁଣ୍ୟବାନ କୃତବୀର୍ୟ ଏବଂ ଏହିପରି ଜନମେଜୟ।
ଯଯାତିଂ ଶୁଭକର୍ମାଣଂ ଦେଵୈର୍ଯୋ ଯାଜିତଃ ସ୍ଵଯମ୍। `ଚୈତ୍ଯଯୂପାଙ୍କିତା ଭୂମିର୍ଯସ୍ଯେଯଂ ସଵନାକରା
ଯୟାତି, ଯିଏ ନିଜେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିଜେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ପୃଥିବୀ, ଯାହା ଯଜ୍ଞର ଯୂପ ଚିହ୍ନରେ ଭରିଥିଲା, ସେ ଅନେକ ସୋମ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ତାଙ୍କର ଥିଲା।
ଇତି ରାଜ୍ଞାଂ ଚତୁର୍ଵିଂଶନ୍ନାରଦେନ ସୁରର୍ଷିଣା। ପୁତ୍ରଶୋକାଭିତପ୍ତାଯ ପୁରା ଶ୍ଵୈତ୍ଯାଯ କୀର୍ତିତମ୍
ଏହିପରି ରାଜାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମହାନ ଋଷି ନାରଦ ପୂର୍ବେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଶୋକରେ ପିଡିତ ଶ୍ୱେତଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ତେଭ୍ଯଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଗତାଃ ପୂର୍ଵଂ ରାଜାନୋ ବଲଵତ୍ତରାଃ। ମହାରଥା ମହାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵୈଃ ସମୁଦିତା ଗୁଣୈଃ
ତାଙ୍କଠାରୁ ଆଗରେ ମଧ୍ୟ, ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମହାବୀର ଓ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଅନେକ ରାଜା ଥିଲେ।
ପୂରୁଃ କୁରୁର୍ଯଦୁଃ ଶୂରୋ ଵିଷ୍ଵଗଶ୍ଵୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ଅଣୁହୋ ଯୁଵନାଶ୍ଵଶ୍ଚ କକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଵିକ୍ରମୀ ରଘୁଃ
ପୁରୁ, କୁରୁ, ଯଦୁ, ଶୂର, ବିଶ୍ୱଗଶ୍ୱ, ଅଣୁହ, ଯୁବନାଶ୍ୱ, କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏବଂ ପ୍ରବଳ ରଘୁ—
ଵିଜଯୋ ଵୀତିହୋତ୍ରୋଽହ୍ଗୋ ଭଵଃ ଶ୍ଵେତୋ ବୃହଦ୍ଗୁରୁଃ। ଉଶୀନରଃ ଶତରଥଃ କଙ୍କୋ ଦୁଲିଦୁହୋ ଦ୍ରୁମଃ
ବିଜୟ, ବୀତିହୋତ୍ର, ଅଙ୍ଗ, ଭବ, ଶ୍ୱେତ, ବୃହଦ୍ଗୁରୁ, ଉଶୀନର, ଶତରଥ, କଙ୍କ, ଦୁଲିଦୁହ, ଦ୍ରୁମ—
ଦମ୍ଭୋଦ୍ଭଵଃ ପରୋ ଵେନଃ ସଗରଃ ସଂକୃତିର୍ନିମିଃ। ଅଜେଯଃ ପରଶୁଃ ପୁଣ୍ଡ୍ରଃ ଶଂଭୁର୍ଦେଵାଵୃଧୋଽନଘଃ
ଦମ୍ଭୋଦ୍ଭବ, ପରୋବେନ, ସାଗର, ସଂକୃତି, ନିମି, ଅଜେୟ, ପରଶୁ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ଶମ୍ଭୁ, ଦେବବୃଦ୍ଧ, ଅନଘ—
ଦେଵାହ୍ଵଯଃ ସୁପ୍ରତିମଃ ସୁପ୍ରତୀକୋ ବୃହଦ୍ରଥଃ। ମହୋତ୍ସାହୋ ଵିନୀତାତ୍ମା ସୁକ୍ରତୁର୍ନୈଷଧୋ ନଲଃ
ଦେବାହ୍ୱୟ, ସୁପ୍ରତିମ, ସୁପ୍ରତୀକ, ବୃହଦ୍ରଥ, ମହୋତ୍ସାହ, ବିନୀତାତ୍ମା, ସୁକ୍ରତୁ, ନୈଷଧ, ନଳ—
ସତ୍ଯଵ୍ରତଃ ଶାନ୍ତଭଯଃ ସୁମିତ୍ରଃ ସୁବଲଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଜାନୁଜଙ୍ଘୋଽନରଣ୍ଯୋଽର୍କଃ ପ୍ରିଯଭୃତ୍ଯଃ ଶୁଚିଵ୍ରତଃ
ସତ୍ୟବ୍ରତ, ଶାନ୍ତଭୟ, ସୁମିତ୍ର, ସୁବଳ ପ୍ରଭୁ, ଜାନୁଜଂଘ, ଅନରଣ୍ୟ, ଅର୍କ, ପ୍ରିୟଭୃତ୍ୟ, ଶୁଚିବ୍ରତ—
ବଲବନ୍ଧୁର୍ନିରାମର୍ଦଃ କେତୁଶୃଙ୍ଗୋ ବୃହଦ୍ବଲଃ। ଧୃଷ୍ଟକେତୁର୍ବୃହତ୍କେତୁର୍ଦୀପ୍ତକେତୁର୍ନିରାମଯଃ
ବଳବନ୍ଧୁ, ନିରାମର୍ଦ୍ଧ, କେତୁଶୃଙ୍ଗ, ବୃହଦ୍ବଳ, ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, ବୃହତ୍କେତୁ, ଦୀପ୍ତକେତୁ, ନିରାମୟ—
ଅଵିକ୍ଷିଚ୍ଚପଲୋ ଧୂର୍ତଃ କୃତବନ୍ଧୁର୍ଦୃଢେଷୁଧିଃ। ମହାପୁରାଣସଂଭାଵ୍ଯଃ ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଗଃ ପରହା ଶ୍ରୁତିଃ
ଅବିକ୍ଷି, ଚପଳ, ଧୂର୍ତ୍ତ, କୃତବନ୍ଧୁ, ଦୃଢେଷୁଧି, ମହାପୁରାଣସଂଭାବ୍ୟ, ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ, ପରହା, ଶ୍ରୁତି—
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ରାଜାନଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ। ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ଶତଶଶ୍ଚାନ୍ଯେ ସଙ୍ଖ୍ଯାତାଶ୍ଚୈଵ ପଦ୍ମଶଃ
ଏମିତି ଅନେକ ରାଜା, ଶତେ ଶତେ ଏବଂ ହଜାରେ ହଜାରେ ଶୁଣିଯାଏ; ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ, ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ ଗଣନା କରାଯାଇଛି।
ହିତ୍ଵା ସୁଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାନ୍ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତୋ ମହାବଲାଃ। ରାଜାନୋ ନିଧନଂ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତଵ ପୁତ୍ରୈର୍ମହତ୍ତରଃ
ବିଶାଳ ଭୋଗ ଛାଡି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଛନ୍ତି—ତୁମ ପୁଅମାନେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼।
ଯେଷାଂ ଦିଵ୍ଯାନି କର୍ମାଣି ଵିକ୍ରମସ୍ତ୍ଯାଗ ଏଵ ଚ। ମାହାତ୍ମ୍ଯମପି ଚାସ୍ତିକ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଶୌଚଂ ଦଯାଽର୍ଜଵମ୍
ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦିବ୍ୟ, ପ୍ରଭାବ, ତ୍ୟାଗ, ମହତ୍ତ୍ୱ, ଆସ୍ଥା, ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, ଦୟା ଓ ସରଳତା—
ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିଃ କଥ୍ଯତେ ଲୋକେ ପୁରାଣୈଃ କଵିସତ୍ତମୈଃ। ସର୍ଵର୍ଦ୍ଧିଗୁଣସଂପନ୍ନାସ୍ତେ ଚାପି ନିଧନଂ ଗତାଃ
ଏହି ସବୁ କଥା ବିଦ୍ୱାନମାନେ, ପୁରାତନ କବିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ତଥାପି ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଛନ୍ତି।
ତଵ ପୁତ୍ରା ଦୁରାତ୍ମାନଃ ପ୍ରତପ୍ତାଶ୍ଚୈଵ ମନ୍ଯୁନା। ଲୁବ୍ଧା ଦୁର୍ଵୃତ୍ତଭୂଯିଷ୍ଠା ନ ତାଞ୍ଛୋଚିତୁମର୍ହସି
କିନ୍ତୁ ତୁମ ପୁଅମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବର, କ୍ରୋଧରେ ଦଗ୍ଧ, ଲୋଭୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣର; ତେଣୁ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଶ୍ରୁତଵାନସି ମେଧାଵୀ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ପ୍ରାଜ୍ଞସଂମତଃ। ଯେଷାଂ ଶାସ୍ତ୍ରାନୁଗା ବୁଦ୍ଧିର୍ନ ତେ ମୁହ୍ଯନ୍ତି ଭାରତ
ତୁମେ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ; ଯେଉଁମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ବୁଝନ୍ତି, ସେମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ନିଗ୍ରହାନୁଗ୍ରହୌ ଚାପି ଵିଦିତୌ ତେ ନରାଧିପ। ନାତ୍ଯନ୍ତମେଵାନୁଵୃତ୍ତିଃ କାର୍ଯା ତେ ପୁତ୍ରରକ୍ଷଣେ
ତୁମେ ନିୟମ ଓ କୃପା, ଦୁହିଁ ଭଲଭାବରେ ଜାଣିଛ; ତେଣୁ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଅତିରିକ୍ତ ଦୟା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଭଵିତଵ୍ଯଂ ତଥା ତଚ୍ଚ ନାନୁଶୋଚିତୁମର୍ହସି। ଦୈଵଂ ପୁରୁଷକାରେଣ କୋ ନିଵର୍ତିତୁମର୍ହତି
ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବ, ତାହା ହେବ; ତାହା ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ମଣିଷର ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା କିଏ ରୋକିପାରିବ?