ଭାରତସ୍ଯେତିହାସସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯାଂ ଗ୍ରନ୍ଥାର୍ଥସଂଯୁତାମ୍। ସଂସ୍କାରୋପଗତାଂ ବ୍ରାହ୍ମୀଂ ନାନାଶାସ୍ତ୍ରୋପବୃଂହିତାମ୍
ଏହି ଭାରତ ଇତିହାସ, ପବିତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥ ଅର୍ଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶୁଦ୍ଧ ଭାଷାରେ ରଚିତ, ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଭିବୃଦ୍ଧ।
ଜନମେଜଯସ୍ଯ ଯାଂ ରାଜ୍ଞୋ ଵୈଶଂପାଯନ ଉକ୍ତଵାନ୍। ଯଥାଵତ୍ସ ଋଷିଃ ପୃଷ୍ଟଃ ସତ୍ରେ ଦ୍ଵୈପାଯନାଜ୍ଞଯା
ଯାହାକୁ ମହାର୍ଷି ବୈଶଂପାୟନ ଦ୍ୱାପାୟନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ରାଜା ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ସତ୍ରରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେବା ପରେ ଯଥାଯଥ କହିଥିଲେ—
ଵେଦୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ସଯୁକ୍ତାଂ ଵ୍ଯାସସ୍ଯାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣଃ। ସଂହିତାଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମଃ ପୁଣ୍ଯାଂ ପାପଭଯାପହାମ୍
ଯେ ସଂହିତା ଚାରି ବେଦ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ, ଆମେ ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ପାପଭୟ ଦୂର କରୁଥିବା ଗ୍ରନ୍ଥ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ଆଦ୍ଯଂ ପୁରୁଷମୀଶାନଂ ପୁରୁହୂତଂ ପୁରୁଷ୍ଟୁତମ୍। ଋତମେକାକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତଂ ସନାତନମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଦିପୁରୁଷ, ସର୍ବଶ୍ୱର, ବହୁବାର ପୂଜିତ, ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶଂସିତ; ଏକ ଅକ୍ଷର ରୂପ ତଥ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମ, ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ, ଅନାଦି ଓ ଶାଶ୍ୱତ—
ଅସଚ୍ଚ ସଚ୍ଚୈଵ ଚ ଯଦ୍ଵିଶ୍ଵଂ ସଦସତଃ ପରମ୍ ପରାଵରାଣାଂ ସ୍ରଷ୍ଟାରଂ ପୁରାଣଂ ପରମଵ୍ଯଯମ୍
ଯାହା ଅସତ୍ ଓ ସତ୍, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଓ ସତ୍-ଅସତ୍ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପୁରାତନ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ଅବିନାଶୀ—
ମଙ୍ଗଲ୍ଯଂ ମଙ୍ଗଲଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଵରେଣ୍ଯମନଘଂ ଶୁଚିମ୍। ନମସ୍କୃତ୍ଯ ହୃଷୀକେଶଂ ଚରାଚରଗୁରୁଂ ହରିମ୍
ମଙ୍ଗଳମୟ ବିଷ୍ଣୁ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ନିର୍ମଳ ଓ ପବିତ୍ର, ହୃଷୀକେଶ, ଚରାଚର ଗୁରୁ ହରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି—
ମହର୍ଷେଃ ପୂଜିତସ୍ଯେହ ସର୍ଵଲୋକୈର୍ମହାତ୍ମନଃ। ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵ୍ଯାସସ୍ଯାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣଃ
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ମହାତ୍ମା ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ପବିତ୍ର ଉପଦେଶ ମୁଁ କହିବି।
ନମୋ ଭଗଵତେ ତସ୍ମୈ ଵ୍ଯାସାଯାମିତତେଜସେ। ଯସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନାରାଯଣକଥାମିମାମ୍
ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର। ତାଙ୍କର କୃପାରେ ମୁଁ ଏହି ନାରାୟଣଙ୍କ କଥା କହିପାରିବି।
ସର୍ଵାଶ୍ରମାଭିଶମନଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥାଵଗାହନମ୍। ନ ତଥା ଫଲଦ ସୂତେ ନାରାଯଣକଥା ଯଥା
ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳ ନାରାୟଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ ମିଳେ।
ନାସ୍ତି ନାରାଯଣସମଂ ନ ଭୂତଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଏତେନ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯେନ ସର୍ଵାର୍ଥାନ୍ସାଧଯାମ୍ଯହମ୍
ନାରାୟଣଙ୍କ ସମାନ କେହି ନଥିଲେ, ନାହାନ୍ତି, ଓ ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ ହେବେ ନାହିଁ। ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରିବି।
ଆଚଖ୍ଯୁଃ କଵଯଃ କେଚିତ୍ସଂପ୍ରତ୍ଯାଚକ୍ଷତେ ପରେ। ଆଖ୍ଯାସ୍ଯନ୍ତି ତଥୈଵାନ୍ଯ ଇତିହାସମିମଂ ଭୁଵି
କିଛି କବି ପୂର୍ବରୁ ଏହି କଥା କହିଛନ୍ତି, କିଛି ବର୍ତ୍ତମାନ କହୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ଇତିହାସକୁ ଏଭଳି ଭାବରେ ପୃଥିବୀରେ କହିବେ।
ଇଦଂ ତୁ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ମହଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ଵିସ୍ତରୈଶ୍ଚ ସମାସୈଶ୍ଚ ଧାର୍ଯତେ ଯଦ୍ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ
କିନ୍ତୁ ଏହି ମହାନ ଜ୍ଞାନ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଓ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି।
ଅଲଙ୍କୃତଂ ଶୁଭୈଃ ଶବ୍ଦୈଃ ସମଯୈର୍ଦିଵ୍ଯଧନୁଷୈଃ। ଛନ୍ଦୋଵୃତ୍ତୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈରନ୍ଵିତଂ ଵିଦୁଷାଂପ୍ରିଯମ୍
ସୁନ୍ଦର ଶବ୍ଦରେ ଶୋଭିତ, ସମୟଯୋଗ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ ଉଲ୍ଲେଖ ସହିତ, ବିଭିନ୍ନ ଛନ୍ଦରେ ରଚିତ ଏହି ଗାଥା ପଣ୍ଡିତମାନେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି।
ତପସା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ଵ୍ଯସ୍ଯ ଵେଦଂ ସନାତନମ୍। ଇତିହାସମିମଂ ଚକ୍ରେ ପୁଣ୍ଯଂ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ
ତପସ୍ୟା ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଚିରନ୍ତନ ବେଦକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଇତିହାସ ରଚନା କଲେ।
ପୁଣ୍ଯେ ହିମଵତଃ ପାଦେ ମେଧ୍ଯେ ଗିରିଗୁହାଲଯେ। ଵିଶୋଧ୍ଯ ଦେହଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ଦର୍ଭସଂସ୍ତରମାଶ୍ରିତଃ
ହିମାଳୟର ପବିତ୍ର ପାଦଦେଶରେ, ଏକ ଶୁଭ୍ର ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେହକୁ ପବିତ୍ର କରି, ଦର୍ଭା ଶଯ୍ୟାରେ ବସିଥିଲେ।
ଶୁଚିଃ ସନିଯମୋ ଵ୍ଯାସଃ ଶାନ୍ତାତ୍ମାତପସି ସ୍ଥିତଃ ଭାରତସ୍ଯେତିହାସସ୍ଯ ଧର୍ମେଣାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତାଂ ଗତିମ୍
ଶୁଚି ଓ ସଂଯମୀ ବ୍ୟାସ, ଶାନ୍ତ ମନେ ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଭାରତ ଇତିହାସର ଗତିକୁ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଚିନ୍ତନ କଲେ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଯୋଗଂ ଜ୍ଞାନେନ ସୋଽପଶ୍ଯତ୍ସର୍ଵମନ୍ତତଃ
ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗରେ ଲୀନ ହୋଇ, ସେ ସମସ୍ତ କଥାକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେଖିପାରିଲେ।
ନିଷ୍ପ୍ରଭେଽସ୍ମିନ୍ନିରାଲୋକେ ସର୍ଵତସ୍ତମସା ଵୃତେ। ବୃହଦଣ୍ଡମଭୂଦେକଂ ପ୍ରଜାନାଂ ବୀଜମଵ୍ଯଯମ୍
ଏହି ଅନ୍ଧକାର ଓ ଆଲୋକହୀନ ସ୍ଥାନରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅନ୍ଧାରେ ଢାକି ରହିଥିବା, ଏକ ବିଶାଳ ଅଣ୍ଡ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଅବିନାଶୀ ବୀଜ।
ଯୁଗସ୍ଯାଦିନିମିତ୍ତଂ ତନ୍ମହଦ୍ଦିଵ୍ଯଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତ। ଵ୍ଯସ୍ମିଂସ୍ତଚ୍ଛ୍ରୂଯତେ ସତ୍ଯଂଜ୍ଯୋତିର୍ବ୍ରହ୍ମ ସନାତନମ୍
ଏହି ମହାନ ଓ ଦିବ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଯୁଗ ଆରମ୍ଭର କାରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାରେ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ ଚିରନ୍ତନ ସତ୍ୟ, ଆଲୋକ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମ।
ଅଦ୍ଭୁତଂ ଚାପ୍ଯଚିନ୍ତ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵତ୍ର ସମତାଂ ମତମ୍। ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ କାରଣଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଯତ୍ତତ୍ସଦସଦାତ୍ମକମ୍
ଏହାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ବୋଲି ମନାଯାଏ, ସମସ୍ତଠାରେ ସମତାର ସାର; ଏହା ଅପ୍ରକଟ, ସୂକ୍ଷ୍ମ କାରଣ, ଯାହା ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ ଦୁହିଁର ମିଶ୍ର ରୂପ।
ଯସ୍ମିନ୍ପିତାମହୋ ଜଜ୍ଞେ ପ୍ରଭୁରେକଃ ପ୍ରଜାପତିଃ। ବ୍ରହ୍ମା ସୁରଗୁରୁଃ ସ୍ଥାଣୁର୍ମନୁଃ କଃ ପରମେଷ୍ଠ୍ଯଥ
ଏହିଠାରୁ ପିତାମହ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଭୁ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା: ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବମାନ୍ୟ ଗୁରୁ, ସ୍ଥାଣୁ, ମନୁ, କ ଓ ପରମେଷ୍ଠୀ।
ପ୍ରାଚେତସସ୍ତଥା ଦକ୍ଷୋ ଦକ୍ଷପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ସପ୍ତଵୈ। ତତଃ ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯଃ ପ୍ରାଭଵନ୍ନେକଵିଂଶତିଃ
ତେଣୁ ପ୍ରାଚେତସ, ଡକ୍ଷ ଓ ଡକ୍ଷଙ୍କ ସାତିଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାପରେ ଏକୋଇଶିଜଣ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।
ପୁରୁଷଶ୍ଚାପ୍ରମେଯାତ୍ମା ଯଂ ସର୍ଵଋଷଯୋ ଵିଦୁ। ଵିଶ୍ଵେଦେଵାସ୍ତଥାଽଽଦିତ୍ଯା ଵସଵୋଽଥାଶ୍ଵିନାଵପି
ଏବଂ ସେଇ ପୁରୁଷ, ଯାହାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଅପରିମାପ୍ୟ, ଯାହାକୁ ସମସ୍ତ ଋଷି ଜାଣନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ ଓ ଆଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଯକ୍ଷାଃ ସାଧ୍ଯାଃ ପିଶାଚାଶ୍ଚ ଗୁହ୍ଯକାଃ ପିତରସ୍ତଥା। ତତଃ ପ୍ରସୂତା ଵିଦ୍ଵାଂସଃ ଶିଷ୍ଟା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସତ୍ତମାଃ
ଯକ୍ଷ, ସାଧ୍ୟ, ପିଶାଚ, ଗୁହ୍ୟକ ଓ ପିତୃମାନେ; ତାପରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ପଣ୍ଡିତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ।
ମହର୍ଷଯଶ୍ଚ ବହଵଃ ସର୍ଵୈଃ ସମୁଦିତା ଗୁଣୈଃ। ଆତୋ ଦ୍ଯୌଃ ପୃଥିଵୀ ଵାଯୁରନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଦିଶସ୍ତଯା
ଏବଂ ଅନେକ ମହାର୍ଷି, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ; ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ମଧ୍ୟାକାଶ ଓ ଦିଗ୍ବଳୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ସଂଵତ୍ସରର୍ତଵୋ ମାସାଃ ପକ୍ଷାହୋରାତ୍ରଯଃ କ୍ରମାତ୍। ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦପି ତତ୍ସର୍ଵଂ ସଂଭୂତଂ ଲୋକସାକ୍ଷିକମ୍
ବର୍ଷ, ଋତୁ, ମାସ, ପକ୍ଷ, ଦିନ ଓ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ; ଏହାଛଡ଼ା ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେସବୁ ଲୋକଙ୍କ ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ଯଦିଦଂ ଦୃଶ୍ଯତେ କିଂଚିଦ୍ବୂତଂ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍। ପୁନଃସଂକ୍ଷିପ୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ଜଗତ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ଯୁଗକ୍ଷଯେ
ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଜଡ଼ ବା ଚେତନ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଯୁଗ ଶେଷ ଆସିଲେ ପୁଣି ଏକାଠି ହୋଇଯାଏ।
ଯଥର୍ତୁଷ୍ଵୃତୁଲିଙ୍ଗାନି ନାନାରୂପାଣି ପର୍ଯଯେ। ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ତାନି ତାନ୍ଯେଵ ତଥା ଭାଵା ଯୁଗାଦିଷୁ
ଯେପରି ଋତୁମାନେ ଆସିବା ଯିବାରେ ବିଭିନ୍ନ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ଏଵମେତଦନାଦ୍ଯନ୍ତଂ ଭୂତସଂଘାତକାରକମ୍। ଅନାଦିନିଧନଂ ଲୋକେ ଚକ୍ରଂ ସଂପରିଵର୍ତତେ
ଏହିପରି, ଆଦି ଓ ଶେଷ ନଥିବା, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏକାଠି ହେବାର କାରଣ ଏହି ଚକ୍ର ସଦା ଲୋକରେ ଘୂରିବାରେ ରହିଛି।
ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ସହସ୍ରାଣି ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଚ୍ଛତାନି ଚ। ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଚ୍ଚ ଦେଵନାଂ ସୃଷ୍ଟିଃ ସଂକ୍ଷେପଲକ୍ଷଣା
ତେଇତିସ ହଜାର, ତେଇତିସ ଶତ ଓ ତେଇତିସ ଦେବତା—ଏହିପରି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଗଣନାରେ ସେମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।