ଅଧଃଶାଯୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ଯତାହାରୋ ଯତଵ୍ରତଃ। ଵିଭୀଷଣଃ ଶୀର୍ଣପର୍ଣମେକମଭ୍ଯଵହାରଯନ୍
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିରେ ଶୋଇ, ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ଓ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ; ବିଭୀଷଣ କେବଳ ଝରିପଡ଼ା ପତ୍ର ଖାଇ, ଏକବେଳ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ।
ଉପଵାସରତିର୍ଧୀମାନ୍ସଦା ଜପ୍ଯପରାଯଣଃ। ତମେଵ କାଲମାତିଷ୍ଠତ୍ତୀଵ୍ରଂ ତପ ଉଦାରଧୀଃ
ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ଉପବାସରେ ଆସକ୍ତ, ସଦା ଜପରେ ଲିନ ଥିଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ସମୟ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ସ୍ଵରଃ ଶୂର୍ପଣଖା ଚୈଵ ତେଷାଂ ଵୈ ତପ୍ଯତାଂ ତପଃ। ପରିଚର୍ଯାଂ ଚ ରକ୍ଷାଂ ଚ ଚକ୍ରତୁର୍ହଷ୍ଟମାନସୌ
ଶୂର୍ପଣଖା ଓ ସ୍ୱରା, ସେମାନେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ଆନନ୍ଦ ହୃଦୟରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସେବା ଓ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ।
ପୂର୍ଣେ ଵର୍ଷସହସ୍ରେତୁ ଶିରଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ଦଶାନନଃ। ଜୁହୋତ୍ଯଗ୍ନୌ ଦୁରାଧର୍ଷସ୍ତେନାତୁଷ୍ଯଜ୍ଜଗତ୍ପ୍ରଭୁଃ
ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ଦଶମୁଖୀ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କଲେ; ଏହି କାରଣରୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ନାଥ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଯଂ ଗତ୍ଵା ତପସସ୍ତାନ୍ନ୍ଯଵାରଯତ୍। ପ୍ରଲୋଭ୍ଯଵରଦାନେନ ସର୍ଵାନେଵପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ଯାଇ ସେମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟା ବନ୍ଦ କରାଇଲେ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଅଲଗା ଭାବରେ ଆକର୍ଷଣ କରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାର ନିମନ୍ତେ ଲୁଭାଇଲେ।
ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି ଵୋ ନିଵର୍ତଧ୍ଵଂ ଵରାନ୍ଵୃଣୁତ ପୁତ୍ରକାଃ। ଯଦ୍ଯଦିଷ୍ଟମୃତେ ତ୍ଵେକମମରତ୍ଵଂ ତଥାଽସ୍ତୁ ତତ୍
ସେ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମମାନେ ପ୍ରତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଏବେ ତପସ୍ୟା ଛାଡ଼, ଏବଂ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, ମାଗ; କିନ୍ତୁ ଅମରତ୍ୱ ଛାଡ଼ି ଯେକୌଣସି ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳିବ।'
ଯଦ୍ଯଦଗ୍ନୌ ହୁତଂ ସର୍ଵଂ ଶିରସ୍ତେ ମହଦୀପ୍ସଯା। ତଥୈଵ ତାନି ତେ ଦେହେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଯଥେପ୍ସଯା
ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଯାହା କି ଅର୍ପଣ କରିଛ, ସେ ସବୁ ତୁମ ଦେହରେ ତୁମ ଇଚ୍ଛାମତେ ପ୍ରକଟ ହେବ।
ଵୈରୂପ୍ଯଂ ଚ ନ ତେ ଦେହେ କାମରୂପଧରସ୍ତଥା। ଭଵିଷ୍ଯସି ରଣେଽରୀଣାଂ ଵିଜେତା ନ ଚ ସଂଶଯଃ
ତୁମ ଦେହରେ କେବେ ମାନ୍ୟା ହେବ ନାହିଁ, ଏବଂ ଚାହିଲେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିବ; ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ନିଶ୍ଚିତ ଜୟୀ ହେବ।
ଗନ୍ଧର୍ଵଦେଵାସୁରତୋ ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସତସ୍ତଥା। ସର୍ପକିଂନରଭୂତେଭ୍ଯୋ ନ ମେ ଭୂଯାତ୍ପରାଭଵଃ
ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବତା, ଅସୁର, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ସର୍ପ, କିମ୍ପୁରୁଷ ଓ ଭୂତମାନେ—ଏମାନେ କାହାରୁ ମୋତେ କେବେ ପରାଜୟ ହେବ ନାହିଁ।
ଯ ଏତେ କୀର୍ତିତାଃ ସର୍ଵେ ନ ତେଭ୍ଯୋସ୍ତି ଭଯଂ ରତଵ। ଋତେ ମନୁଷ୍ଯାଦ୍ଭଦ୍ରଂ ତେ ତଥା ତଦ୍ଵିହିତଂ ମଯା
ଏମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ତୁମେ କେବେ ଭୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ, ମହାବଳୀ; କିନ୍ତୁ ମାନବ ଛାଡ଼ି—ଏହିପରି ମୋର ଆଶୀର୍ବାଦ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ତୁଷ୍ଟଃ ସମଭଵତ୍ତଦା। ଅଵମେନେ ହି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ମନୁଷ୍ଯାନ୍ପୁରୁଷାଦକଃ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଓ ମାନବ ଭକ୍ଷକ ମନୁଷ୍ୟମାନେକୁ ଅବହେଳା କଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣମଥୋଵାଚ ତଥୈଵ ପ୍ରପିତାମହଃ। `ଵରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ପ୍ରୀତୋସ୍ମୀତି ପୁନଃପୁନଃ'। ସ ଵଵ୍ରେ ମହତୀଂ ନିଦ୍ରାଂ ତମସା ଗ୍ରସ୍ତଚେତନଃ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରପିତାମହ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି କହିଲେ, 'ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ, ଭଲ ହେଉ, ମୁଁ ଖୁସି'—ଏହିପରି ପୁନିପୁନି କହିଲେ। ତାହାପରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବି ମହାନ ନିଦ୍ରା ମାଗିଲେ।
ତଥାଭଵିଷ୍ଯତୀତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵିଭୀଷଣମୁଵାଚ ହ। ଵରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ପୁତ୍ର ତ୍ଵଂ ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମୀତି ପୁନଃପୁନଃ
‘ଏହିପରି ହେବ’ ବୋଲି କହି ବ୍ରହ୍ମା ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ପୁଅ, ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ, ମୁଁ ଖୁସି'—ଏହିପରି ପୁନିପୁନି କହିଲେ।
ପରମାପଦ୍ଗତସ୍ଯାପି ନାଧର୍ମେ ମେ ମତିର୍ଭଵେତ୍। ଅଶିକ୍ଷିତଂ ଚ ଭଗଵନ୍ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରତିଭାତୁ ମେ
‘ମୋତେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିପଦରେ ମଧ୍ୟ ଅଧର୍ମ ପ୍ରତି କେବେ ମନ ହେଉ ନାହିଁ; ଏବଂ ଭଗବନ୍, ଶିଖିବା ଛାଡ଼ି ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ମୋତେ ଦେଖାଯାଉ।’
ଯସ୍ମାଦ୍ରାକ୍ଷସଯୋନୌ ତେ ଜାତସ୍ଯାମିତ୍ରକର୍ଶନ। ନାଧର୍ମେ ଧୀଯତେ ବୁଦ୍ଧିରମରତ୍ଵଂ ଦଦାନି ତେ
‘ହେ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ, ତୁମେ ରାକ୍ଷସ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଧର୍ମ ପ୍ରତି ମନ ହେଉ ନାହିଁ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅମରତ୍ୱ ଦେଉଛି।’
ରାକ୍ଷସସ୍ତୁ ଵରଂଲବ୍ଧ୍ଵା ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ଵିଶାଂପତେ। ଲଙ୍କାଯାଶ୍ଚ୍ଯାଵଯାମାସ ଯୁଧି ଜିତ୍ଵା ଧନେଶ୍ଵରମ୍
ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ ବଡ଼ ରାକ୍ଷସ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ, ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନର ଦେବତା କୁବେରଙ୍କୁ ହରାଇ ଲଙ୍କାରୁ ତାଙ୍କୁ ହଟାଇଦେଲେ।
ହିତ୍ଵାସ ଭଗଵାଁଲ୍ଲଙ୍କାମାଵିଶଦ୍ଗନ୍ଧମାଦନମ୍। ଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷାନୁଗତୋ ରକ୍ଷଃକିଂପୁରୁଷୈଃ ସହ
ତାପରେ ଭଗବାନ୍ କୁବେର ଲଙ୍କା ଛାଡ଼ି ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ କିମ୍ପୁରୁଷମାନେ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵିମାନଂ ପୁଷ୍ପକଂ ତସ୍ଯ ଜହାରାକ୍ରମ୍ଯ ରାଵଣଃ। ଶଶାପ ତଂ ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ନ ତ୍ଵାମେତଦ୍ଵହିଷ୍ଯତି
ରାବଣ ତାଙ୍କର ଉଡ଼ୁଥିବା ପୁଷ୍ପକ ବିମାନ ଜବରଦସ୍ତି ନେଇନେଲେ; କିନ୍ତୁ ବୈଶ୍ରବଣ ଶାପ ଦେଲେ, 'ଏହା ତୁମକୁ ବହନ କରିବ ନାହିଁ।'
ଯସ୍ତୁ ତ୍ଵାଂ ସମରେ ହନ୍ତା ତମେଵୈତଦ୍ଵହିଷ୍ଯତି। ଅଵମତ୍ଯ ଗୁରୁଂ ମାଂ ଚ କ୍ଷିପ୍ରଂ ତ୍ଵଂନଭଵିଷ୍ଯସି
'ଯିଏ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିବ, ସେଠାରେ ଏହି ବିମାନ ଚଳିବ; ତୁମେ ଗୁରୁ ଓ ମୋତେ ଅବମାନ କଲୁ, ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହେଉଛ।'
ଵିଭୀଷଣସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ସତାଂ ମାର୍ଗମନୁସ୍ମରନ୍। ଅନ୍ଵଗଚ୍ଛନ୍ମହାରାଜ ଶ୍ରିଯା ପରମଯା ଯୁତଃ
କିନ୍ତୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣ, ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ପଥ ସ୍ମରଣ କରି, ମହାରାଜା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରୀରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ତସ୍ମୈ ସ ଭଗଵାଂସ୍ତୁଷ୍ଟୋ ଭ୍ରାତା ଭ୍ରାତ୍ରେ ଧନେଶ୍ଵରଃ। ସୈନାପତ୍ଯଂ ଦଦୌ ଧୀମାନ୍ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସସେନଯୋଃ
ତାଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ଭାଇ, ଧନର ଦେବତା ବୈଶ୍ରବଣ ଖୁସି ହୋଇ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସ ସେନାର ସେନାପତି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ରାକ୍ଷସାଃ ପୁରୁଷାଦାଶ୍ଚ ପିଶାଚାଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ। ସର୍ଵେ ସମେତ୍ଯ ରାଜାନମଭ୍ଯଷିଞ୍ଚନ୍ଦଶାନନମ୍
ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ, ମାନବ ଭକ୍ଷକ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପିଶାଚମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ଦଶମୁଖୀଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ଦଶଗ୍ରୀଵଶ୍ଚଦୈତ୍ଯାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ବଲୋତ୍କଟଃ। ଆକ୍ରମ୍ଯ ରତ୍ନାନ୍ଯହରତ୍କାମରୂପୀ ଵିହଂଗମ
ଦଶମୁଣ୍ଡି ରାବଣ, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯେଉଁଠି ଚାହିଁଲେ ସେଉଁଠି ଯେଉଁ ରୂପ ନେଇପାରୁଥିଲେ, ପକ୍ଷୀ ପରି ଉଡ଼ି ଯାଇ, ବଳବାନ ଭାବେ ଅନେକ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଦଳି ନେଇଯାଉଥିଲେ।
ରାଵଯାମାସ ଲୋକାନ୍ଯତ୍ତସ୍ମାଦ୍ରାଵଣ ଉଚ୍ଯତେ। ଦଶଗ୍ରୀଵଃ କାମବଲୋ ଦେଵାନାଂ ଭଯମାଦଧତ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିଲେ, ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ 'ରାବଣ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଦଶମୁଣ୍ଡି ରାବଣ, ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଶକ୍ତି ପାଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିଲେ।
ତତୋ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯଃ ସର୍ଵେ ସିଦ୍ଧା ଦେଵର୍ଷଯସ୍ତଥା। ହଵ୍ଯଵାହଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶରଣଂ ଗତାଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଦେବର୍ଷିମାନେ, ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ଯୋସୌ ଵିଶ୍ରଵସଃ ପୁତ୍ରୋ ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ମହାବଲଃ। ଅଵଧ୍ଯୋ ଵରଦାନେନ କୃତୋ ଭଗଵତା ପୁରା
ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ପୁଅ, ଦଶମୁଣ୍ଡି ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ, ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦରୁ ଅଜୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ସ ବାଧତେ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ଵିପ୍ରକାରୈର୍ମହାବଲଃ। ତତୋ ନସ୍ତ୍ରାତୁ ଭଗଵାନ୍ନାନ୍ଯସ୍ତ୍ରାତା ହି ଵିଦ୍ଯତେ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ, ଭଗବାନ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, କାରଣ ଆମେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରକ୍ଷକୁ ଜାଣିନାହୁଁ।
ନ ସ ଦେଵାସୁରୈଃ ଶକ୍ଯୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଜେତୁଂ ଵିଭାଵସୋ। ଵିହିତଂ ତତ୍ରଯତ୍କାର୍ଯମଭିତସ୍ତସ୍ଯ ନିଗ୍ରହଃ
ଅଗ୍ନିଦେବ, ସେଉଁଠି ଦେବତା କିମ୍ବା ଅସୁରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ହରାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କୁ ବଶ କରିବା ପାଇଁ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ୍, ତାହା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି।
ତଦର୍ଥମଵତୀର୍ଣୋଽସୌ ମନ୍ନିଯୋଗାଚ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ। ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରହରତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସ ତତ୍କର୍ମ କରିଷ୍ଯତି
ଏହି କାରଣରେ, ମୋର ଆଦେଶରେ, ଚାରିହାତି ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୂମିରେ ଅବତରଣ କରିଛନ୍ତି; ସେ ଏହି କାମ ସଫଳ କରିବେ।
ପିତାମହସ୍ତତସ୍ତେଷାଂ ସଂନିଧୌ ଶକ୍ରମବ୍ରଵୀତ୍। ସର୍ଵୈର୍ଦେଵଗଣୈଃ ସାର୍ଧଂ ସଂଭଵ ତ୍ଵଂ ମହୀତଲେ
ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନିଅ।'