ସ ଜଜ୍ଞେ ଵିଶ୍ରଵା ନାମ ତସ୍ଯାତ୍ମାର୍ଧେନ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ। ପ୍ରତୀକାରାଯ ସକ୍ରୋଧସ୍ତତୋ ଵୈଶ୍ରଵଣସ୍ଯ ଵୈ
ତାଙ୍କର ଅର୍ଦ୍ଧ ଦେହରୁ ଦ୍ୱିଜ ବିଶ୍ରବା ନାମକ ମୁନି ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ କ୍ରୋଧରେ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରତିଶୋଧ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ପିତାମହସ୍ତୁପ୍ରୀତାତ୍ମା ଦଦୌ ଵୈଶ୍ରଵଣସ୍ ହ। ଅମରତ୍ଵଂ ଧନେଶତ୍ଵଂ ଲୋକପାଲତ୍ଵମେଵ ଚ
ପିତାମହ ଖୁସି ହୋଇ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ଅମରତ୍ୱ, ଧନର ଅଧିପତ୍ୟ ଓ ଲୋକପାଳ ହେବାର ଅଧିକାର ଦେଲେ।
ଈଶାନନ ତଥା ସଖ୍ଯଂ ପୁତ୍ରଂ ଚ ନଲକୂଵରମ୍। ରାଜଧାନୀନିଵେସଂ ଚ ଲଙ୍କାଂରକ୍ଷୋଗଣାନ୍ଵିତାମ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ଶିବଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା, ନଳକୁବର ନାମକ ପୁଅ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଥିବା ରାଜଧାନୀ ଲଙ୍କା ଦେଲେ।
ଵିମାନଂ ପୁଷ୍ପକଂ ନାମ କାମଗଂ ଚ ଦଦୌ ପ୍ରଭୁଃ। ଯକ୍ଷାଣାମାଧିପତ୍ଯଂଚ ରାଜରାଜତ୍ଵମେଵ ଚ
ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଲିପାରୁଥିବା ପୁଷ୍ପକ ନାମକ ବିମାନ, ଯକ୍ଷମାନେ ଉପରେ ଅଧିପତ୍ୟ ଓ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ହେବାର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଦେଲେ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯସ୍ ତୁ ଯଃ କ୍ରୋଧାଦର୍ଧଦେହୋଽଭଵନ୍ମୁନିଃ। ଵିଶ୍ରଵାନାମ ସକ୍ରୋଧଂ ପିତରଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଯିଏ କ୍ରୋଧରେ ଅର୍ଦ୍ଧ ଦେହ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ମୁନି ଥିଲେ। ବିଶ୍ରବା, ଯିଏ କ୍ରୋଧରେ ଥିଲେ, ସେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନାଥଙ୍କର ବାପା।
ବୁବୁଧେ ତଂ ତୁ ସକ୍ରୋଧଂ ପିତରଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। କୁବେରସ୍ତତ୍ପ୍ରସାଦାର୍ଥଂ ଯତତେ ସ୍ମ ସଦା ନୃପ
କୁବେର ଜାଣିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ବାପା ବିଶ୍ରବା କ୍ରୋଧିତ। ସେ ସଦା ବାପାଙ୍କର କୃପା ପାଇବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
ସ ରାଜରାଜୋ ଲଙ୍କାଯାଂ ନ୍ଯଵସନ୍ନରଵାହନଃ। ରାକ୍ଷସୀଃ ପ୍ରଦଦୌ ତିସ୍ରଃ ପିତୁର୍ଵୈ ପରିଚାରିକାଃ
ଲଙ୍କାରେ ବସୁଥିବା ରାବଣ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ତିନିଜଣ ଦାସୀ ରାକ୍ଷସୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ତାଃ ସଦା ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ସଂତୋଷଯିତୁମୁଦ୍ଯତାଃ। ଋଷିଂ ଭରତଶାର୍ଦୂଲ ନୃତ୍ଯଗୀତଵିଶାରଦାଃ
ସେମାନେ ସଦା ସେ ମହାତ୍ମା ଋଷିଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ।
ପୁଷ୍ପୋତ୍କଟା ଚ ରାକା ଚ ମାଲିନୀ ଚ ଵିଶାଂପତେ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ପର୍ଧଯାରାଜଞ୍ଶ୍ରେଯସ୍କାମାଃ ସୁମଧ୍ଯମାଃ
ପୁଷ୍ପୋଟ୍କଟା, ରାକା ଓ ମାଳିନୀ—ଏହି ତିନିଜଣ ଶୁଭ୍ର କଟି ଥିବା ନାରୀମାନେ—ପ୍ରତିଏକେ ଅନ୍ୟଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଟକ୍କର ଦେଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
ସ ତାସାଂ ଭଗଵାଂସ୍ତୁଷ୍ଟୋ ମହାତ୍ମା ପ୍ରଦଦୌ ଵରାନ୍। ଲୋକପାଲୋପମାନ୍ପୁତ୍ରାନକୈକସ୍ଯା ଯଥେପ୍ସିତାନ୍
ସେ ମହାତ୍ମା ଭଗବାନ୍ ସେମାନେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ, ଲୋକପାଳଙ୍କ ସମାନ ପୁଅ ଦେବାର ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ।
ପୁଷ୍ପୋତ୍କଟାଯାଂ ଜଜ୍ଞାତେ ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରୌ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରୌ। କୁମ୍ଭକର୍ଣଦଶଗ୍ରୀଵୌ ବଲେନାପ୍ରତିମୌ ଭୁଵି
ପୁଷ୍ପୋଟ୍କଟାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଦୁଇଜଣ ରାକ୍ଷସ ନାୟକ ଜନ୍ମିଲେ—କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦଶମୁଖୀ, ଯେଉଁମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଶକ୍ତିରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ।
ମାଲିନ ଜନଯାମାସ ପୁତ୍ରମେକଂ ଵିଭୀଷଣମ୍। ରାକାର୍ଯା ମିଥୁନଂ ଜଜ୍ଞେ ଖରଃ ଶୂର୍ପଣଖା ତଥା
ମାଳିନୀ ଏକ ପୁଅ—ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଜନ୍ମଦେଲେ; ରାକାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଏକ ଯୁଗଳ—ଖର ଓ ଶୂର୍ପଣଖା ଜନ୍ମିଲେ।
ଵିଭୀଷଣସ୍ତୁ ରୂପେଣ ସର୍ଵେଭ୍ଯୋଽଭ୍ଯଧିକୋଽଭଵତ୍। ସ ବଭୂଵ ମହାଭାଗୋ ଧର୍ମଗୋପ୍ତା କ୍ରିଯାରତିଃ
ବିଭୀଷଣ ରୂପରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ; ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ଓ କ୍ରିୟାରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ।
ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵଃ। ମହୋତ୍ସାହୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମହାସତ୍ଵପରାକ୍ରମଃ
ଦଶମୁଖୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ବିଶେଷ ଉତ୍ସାହ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରବଳ ପରାକ୍ରମ ଥିଲା।
କୁମ୍ଭକର୍ଣଓ ବଲେନାସୀତ୍ସର୍ଵେଭ୍ଯୋଽଭ୍ଯଧିକୋ ଯୁଧି। ମାଯାଵୀ ରଣଶୌଣ୍ଡଶ୍ଚରୌଦ୍ରଶ୍ଚ ରଜନୀଚରଃ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ; ସେ ମାୟାବୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଭୟଙ୍କର ଓ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଥିଲେ।
ଖରୋ ଧନୁଷି ଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଦ୍ଵିଟ୍ ପିଶିତାଶନଃ। ସିଦ୍ଧଵିଘ୍ନକରୀ ଚାପି ରୌଦ୍ରୀ ଶୂର୍ପଣଖା ତଦା
ଖର ଧନୁଷରେ ପ୍ରବଳ, ବ୍ରାହ୍ମଣଦ୍ୱେଷୀ ଓ ମାଂସ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ; ଶୂର୍ପଣଖା ଭୟଙ୍କର ଓ ସିଦ୍ଧମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ।
ସର୍ଵେ ଵେଦଵିଦଃ ଶୂରାଃ ସର୍ଵେସୁଚରିତଵ୍ରତାଃ। ଊଷୁଃ ପିତ୍ରା ସହ ରତା ଗନ୍ଧମାଦନପର୍ଵତେ
ସମସ୍ତେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ଶୂରବୀର ଓ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ; ସେମାନେ ପିତାଙ୍କ ସହିତ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସୁଥିଲେ।
ତତୋ ଵୈଶ୍ରଵଣଂ ତତ୍ର ଦଦୃଶୁର୍ନରଵାହନମ୍। ପିତ୍ରା ସାର୍ଧଂ ସମାସୀନମୃଦ୍ଧ୍ଯା ପରମଯା ଯୁତମ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ—ବିଶ୍ରବାଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ସହିତ ଦେବ ରଥରେ ବସିଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପଦାରେ ଭରପୂର।
ଜାତାମର୍ଷାସ୍ତତସ୍ତେ ତୁ ତପସେ ଧୃତନିଶ୍ଚଯାଃ। ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ତୋଷଯାମାସୁର୍ଘୋରେଣ ତପସା ତଦା
ତାପରେ ସେମାନେ ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଓ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଅତିଷ୍ଠଦେକପାଦେନ ସହସ୍ରଂ ପରିଵତ୍ସରାନ୍। ଵାଯୁଭକ୍ଷୋ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ପଞ୍ଚାଗ୍ନିଃ ସୁସମାହିତଃ
ଦଶମୁଖୀ ଏକ ପାଏଁ ହଜାର ବର୍ଷ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ରହିଲେ, ବାୟୁ ଖାଇ ଓ ପଞ୍ଚ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଧ୍ୟାନରେ ରହିଲେ।
ଅଧଃଶାଯୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ଯତାହାରୋ ଯତଵ୍ରତଃ। ଵିଭୀଷଣଃ ଶୀର୍ଣପର୍ଣମେକମଭ୍ଯଵହାରଯନ୍
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିରେ ଶୋଇ, ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ଓ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ; ବିଭୀଷଣ କେବଳ ଝରିପଡ଼ା ପତ୍ର ଖାଇ, ଏକବେଳ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ।
ଉପଵାସରତିର୍ଧୀମାନ୍ସଦା ଜପ୍ଯପରାଯଣଃ। ତମେଵ କାଲମାତିଷ୍ଠତ୍ତୀଵ୍ରଂ ତପ ଉଦାରଧୀଃ
ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ଉପବାସରେ ଆସକ୍ତ, ସଦା ଜପରେ ଲିନ ଥିଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ସମୟ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ସ୍ଵରଃ ଶୂର୍ପଣଖା ଚୈଵ ତେଷାଂ ଵୈ ତପ୍ଯତାଂ ତପଃ। ପରିଚର୍ଯାଂ ଚ ରକ୍ଷାଂ ଚ ଚକ୍ରତୁର୍ହଷ୍ଟମାନସୌ
ଶୂର୍ପଣଖା ଓ ସ୍ୱରା, ସେମାନେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ଆନନ୍ଦ ହୃଦୟରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସେବା ଓ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ।
ପୂର୍ଣେ ଵର୍ଷସହସ୍ରେତୁ ଶିରଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ଦଶାନନଃ। ଜୁହୋତ୍ଯଗ୍ନୌ ଦୁରାଧର୍ଷସ୍ତେନାତୁଷ୍ଯଜ୍ଜଗତ୍ପ୍ରଭୁଃ
ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ଦଶମୁଖୀ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କଲେ; ଏହି କାରଣରୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ନାଥ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଯଂ ଗତ୍ଵା ତପସସ୍ତାନ୍ନ୍ଯଵାରଯତ୍। ପ୍ରଲୋଭ୍ଯଵରଦାନେନ ସର୍ଵାନେଵପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ଯାଇ ସେମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟା ବନ୍ଦ କରାଇଲେ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଅଲଗା ଭାବରେ ଆକର୍ଷଣ କରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାର ନିମନ୍ତେ ଲୁଭାଇଲେ।
ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି ଵୋ ନିଵର୍ତଧ୍ଵଂ ଵରାନ୍ଵୃଣୁତ ପୁତ୍ରକାଃ। ଯଦ୍ଯଦିଷ୍ଟମୃତେ ତ୍ଵେକମମରତ୍ଵଂ ତଥାଽସ୍ତୁ ତତ୍
ସେ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମମାନେ ପ୍ରତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଏବେ ତପସ୍ୟା ଛାଡ଼, ଏବଂ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, ମାଗ; କିନ୍ତୁ ଅମରତ୍ୱ ଛାଡ଼ି ଯେକୌଣସି ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳିବ।'
ଯଦ୍ଯଦଗ୍ନୌ ହୁତଂ ସର୍ଵଂ ଶିରସ୍ତେ ମହଦୀପ୍ସଯା। ତଥୈଵ ତାନି ତେ ଦେହେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଯଥେପ୍ସଯା
ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଯାହା କି ଅର୍ପଣ କରିଛ, ସେ ସବୁ ତୁମ ଦେହରେ ତୁମ ଇଚ୍ଛାମତେ ପ୍ରକଟ ହେବ।
ଵୈରୂପ୍ଯଂ ଚ ନ ତେ ଦେହେ କାମରୂପଧରସ୍ତଥା। ଭଵିଷ୍ଯସି ରଣେଽରୀଣାଂ ଵିଜେତା ନ ଚ ସଂଶଯଃ
ତୁମ ଦେହରେ କେବେ ମାନ୍ୟା ହେବ ନାହିଁ, ଏବଂ ଚାହିଲେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିବ; ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ନିଶ୍ଚିତ ଜୟୀ ହେବ।
ଗନ୍ଧର୍ଵଦେଵାସୁରତୋ ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସତସ୍ତଥା। ସର୍ପକିଂନରଭୂତେଭ୍ଯୋ ନ ମେ ଭୂଯାତ୍ପରାଭଵଃ
ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବତା, ଅସୁର, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ସର୍ପ, କିମ୍ପୁରୁଷ ଓ ଭୂତମାନେ—ଏମାନେ କାହାରୁ ମୋତେ କେବେ ପରାଜୟ ହେବ ନାହିଁ।
ଯ ଏତେ କୀର୍ତିତାଃ ସର୍ଵେ ନ ତେଭ୍ଯୋସ୍ତି ଭଯଂ ରତଵ। ଋତେ ମନୁଷ୍ଯାଦ୍ଭଦ୍ରଂ ତେ ତଥା ତଦ୍ଵିହିତଂ ମଯା
ଏମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ତୁମେ କେବେ ଭୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ, ମହାବଳୀ; କିନ୍ତୁ ମାନବ ଛାଡ଼ି—ଏହିପରି ମୋର ଆଶୀର୍ବାଦ।