କସ୍ମିନ୍ନାମଃ କୁଲେ ଜାତଃ କିଂଵୀର୍ଯଃ କିଂପରାକ୍ରମଃ। ରାଵଣଃ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଵା କିଂ ଵୈରଂ ତସ୍ ତେନ ହ
ରାବଣ କେଉଁ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ କେମିତି, ଶକ୍ତି କେତେ, ସେ କାହାର ପୁଅ, ଏବଂ କାହିଁକି ଏମିତି ଶତୃତା ହେଲା?
ଏତନ୍ମେ ଭଗଵନ୍ସର୍ଵଂ ସମ୍ଯଗାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି। `ତ୍ଵଯା ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷୋଦୃଷ୍ଟଂ ଯଥାସର୍ଵମଶେଷତଃ।' ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଚରିତଂ ରାମସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ
ହେ ପୂଜ୍ୟ, ଆପଣ ସବୁକିଛି ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିଥିବାରୁ, ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଠିକ୍ ଭାବେ ମୋତେ କହିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ଅକ୍ଳିଷ୍ଟ କର୍ମ ଥିବା ରାମଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
ଅଜୋନାମାଭଵଦ୍ରାଜା ମହାନିକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶଜଃ। ତସ୍ ପୁତ୍ରୋ ଦଶରଥଃଶଶ୍ଵତ୍ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵାଞ୍ଛୁଚିଃ
ମହା ଇକ୍ଷ୍ବାକୁ ବଂଶରେ ଅଜ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଦଶରଥ, ସଦା ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲାଗିଥିବା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଆଚରଣର ଥିଲେ।
ଅଭଵଂସ୍ତସ୍ଯ ଚତ୍ଵାରଃ ପୁତ୍ରା ଧର୍ମାର୍ଥକୋଵିଦାଃ। ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଶତ୍ରୁଘ୍ନା ଭରତଶ୍ଚ ମହାବଲଃ
ତାଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ—ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭରତ।
ରାମସ୍ଯ ମାତା କୌସଲ୍ଯା କୈକେଯୀ ଭରତସ୍ଯ ତୁ। ସୁତୌ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶତ୍ରୁଘ୍ନୌ ସୁମିତ୍ରାଯାଃ ପରଂତପୌ
ରାମଙ୍କର ମାଆ କୌଶଲ୍ୟା, ଭରତଙ୍କର ମାଆ କୈକେୟୀ, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଏହି ଦୁଇ ଶତ୍ରୁଜୟୀ ପୁଅ, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଜନ୍ମ।
ଵିଦେହରାଜୋ ଜନକଃ ସୀତା ତସ୍ଯାତ୍ମଜା ଵିମୋ। ଯାଂ ଚକାର ସ୍ଵଯଂ ତ୍ଵଷ୍ଟା ରାମସ୍ଯ ମହିଷୀଂ ପ୍ରିଯାମ୍
ବିଦେହରାଜ ଜନକଙ୍କ ଝିଅ ସୀତା, ଯାହାକୁ ଦେବତା ତ୍ୱଷ୍ଟା ନିଜେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାଣୀ କରିଥିଲେ।
ଏତଦ୍ରାମସ୍ଯ ତେ ଜନ୍ମ ସୀତାଯାଶ୍ଚ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍। ରାଵଣସ୍ଯାପି ତେ ଜନ୍ମ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାସ୍ଯାମି ରଜନେଶ୍ଵର
ଏହିପରି ରାମ ଓ ସୀତାଙ୍କର ଜନ୍ମ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏବେ, ହେ ରାତିର ନାଥ, ରାବଣଙ୍କର ଜନ୍ମ କଥା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
ପିତାମହୋ ରାଵଣସ୍ଯ ସାକ୍ଷାଦ୍ଦେଵଃ ପ୍ରଜାପତିଃ। ସ୍ଵଯଂଭୂଃ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ପ୍ରଭୁଃ ସ୍ରଷ୍ଟା ମହାତପାଃ
ରାବଣଙ୍କର ପିତାମହ ସିଧାସଳଖ ଦେବତା ପ୍ରଜାପତି, ସ୍ୱୟଂଭୂ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ନାଥ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ମହାତପସ୍ବୀ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯୋ ନାମ ତସ୍ଯାସୀନ୍ମାନସୋ ଦଯିତଃ ସୁତଃ। ତସ୍ଯ ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ନାମ ଗଵି ପୁତ୍ରୋଽଭଵତ୍ପ୍ରଭୁଃ
ତାଙ୍କର ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପ୍ରିୟ ପୁଅ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ନାମକ ଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଗାଈଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁଅ ବୈଶ୍ରବଣ ନାମକ ଏକ ପ୍ରଭୁ ହେଲେ।
ପିତରଂ ସ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ପିତାମହମୁପସ୍ଥିତଃ। ତସ୍ଯ କୋପାତ୍ପିତା ରାଜନ୍ସସର୍ଜାତ୍ମାନମାତ୍ମନା
ସେ ତାଙ୍କର ବାପାକୁ ଛାଡ଼ି, ପିତାମହଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଏହାରେ ବାପା ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ନିଜ ଅଂଶରୁ ଆଉ ଏକ ଆତ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ସ ଜଜ୍ଞେ ଵିଶ୍ରଵା ନାମ ତସ୍ଯାତ୍ମାର୍ଧେନ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ। ପ୍ରତୀକାରାଯ ସକ୍ରୋଧସ୍ତତୋ ଵୈଶ୍ରଵଣସ୍ଯ ଵୈ
ତାଙ୍କର ଅର୍ଦ୍ଧ ଦେହରୁ ଦ୍ୱିଜ ବିଶ୍ରବା ନାମକ ମୁନି ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ କ୍ରୋଧରେ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରତିଶୋଧ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ପିତାମହସ୍ତୁପ୍ରୀତାତ୍ମା ଦଦୌ ଵୈଶ୍ରଵଣସ୍ ହ। ଅମରତ୍ଵଂ ଧନେଶତ୍ଵଂ ଲୋକପାଲତ୍ଵମେଵ ଚ
ପିତାମହ ଖୁସି ହୋଇ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ଅମରତ୍ୱ, ଧନର ଅଧିପତ୍ୟ ଓ ଲୋକପାଳ ହେବାର ଅଧିକାର ଦେଲେ।
ଈଶାନନ ତଥା ସଖ୍ଯଂ ପୁତ୍ରଂ ଚ ନଲକୂଵରମ୍। ରାଜଧାନୀନିଵେସଂ ଚ ଲଙ୍କାଂରକ୍ଷୋଗଣାନ୍ଵିତାମ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ଶିବଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା, ନଳକୁବର ନାମକ ପୁଅ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଥିବା ରାଜଧାନୀ ଲଙ୍କା ଦେଲେ।
ଵିମାନଂ ପୁଷ୍ପକଂ ନାମ କାମଗଂ ଚ ଦଦୌ ପ୍ରଭୁଃ। ଯକ୍ଷାଣାମାଧିପତ୍ଯଂଚ ରାଜରାଜତ୍ଵମେଵ ଚ
ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଲିପାରୁଥିବା ପୁଷ୍ପକ ନାମକ ବିମାନ, ଯକ୍ଷମାନେ ଉପରେ ଅଧିପତ୍ୟ ଓ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ହେବାର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଦେଲେ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯସ୍ ତୁ ଯଃ କ୍ରୋଧାଦର୍ଧଦେହୋଽଭଵନ୍ମୁନିଃ। ଵିଶ୍ରଵାନାମ ସକ୍ରୋଧଂ ପିତରଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଯିଏ କ୍ରୋଧରେ ଅର୍ଦ୍ଧ ଦେହ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ମୁନି ଥିଲେ। ବିଶ୍ରବା, ଯିଏ କ୍ରୋଧରେ ଥିଲେ, ସେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନାଥଙ୍କର ବାପା।
ବୁବୁଧେ ତଂ ତୁ ସକ୍ରୋଧଂ ପିତରଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। କୁବେରସ୍ତତ୍ପ୍ରସାଦାର୍ଥଂ ଯତତେ ସ୍ମ ସଦା ନୃପ
କୁବେର ଜାଣିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ବାପା ବିଶ୍ରବା କ୍ରୋଧିତ। ସେ ସଦା ବାପାଙ୍କର କୃପା ପାଇବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
ସ ରାଜରାଜୋ ଲଙ୍କାଯାଂ ନ୍ଯଵସନ୍ନରଵାହନଃ। ରାକ୍ଷସୀଃ ପ୍ରଦଦୌ ତିସ୍ରଃ ପିତୁର୍ଵୈ ପରିଚାରିକାଃ
ଲଙ୍କାରେ ବସୁଥିବା ରାବଣ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ତିନିଜଣ ଦାସୀ ରାକ୍ଷସୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ତାଃ ସଦା ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ସଂତୋଷଯିତୁମୁଦ୍ଯତାଃ। ଋଷିଂ ଭରତଶାର୍ଦୂଲ ନୃତ୍ଯଗୀତଵିଶାରଦାଃ
ସେମାନେ ସଦା ସେ ମହାତ୍ମା ଋଷିଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ।
ପୁଷ୍ପୋତ୍କଟା ଚ ରାକା ଚ ମାଲିନୀ ଚ ଵିଶାଂପତେ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ପର୍ଧଯାରାଜଞ୍ଶ୍ରେଯସ୍କାମାଃ ସୁମଧ୍ଯମାଃ
ପୁଷ୍ପୋଟ୍କଟା, ରାକା ଓ ମାଳିନୀ—ଏହି ତିନିଜଣ ଶୁଭ୍ର କଟି ଥିବା ନାରୀମାନେ—ପ୍ରତିଏକେ ଅନ୍ୟଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଟକ୍କର ଦେଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
ସ ତାସାଂ ଭଗଵାଂସ୍ତୁଷ୍ଟୋ ମହାତ୍ମା ପ୍ରଦଦୌ ଵରାନ୍। ଲୋକପାଲୋପମାନ୍ପୁତ୍ରାନକୈକସ୍ଯା ଯଥେପ୍ସିତାନ୍
ସେ ମହାତ୍ମା ଭଗବାନ୍ ସେମାନେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ, ଲୋକପାଳଙ୍କ ସମାନ ପୁଅ ଦେବାର ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ।
ପୁଷ୍ପୋତ୍କଟାଯାଂ ଜଜ୍ଞାତେ ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରୌ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରୌ। କୁମ୍ଭକର୍ଣଦଶଗ୍ରୀଵୌ ବଲେନାପ୍ରତିମୌ ଭୁଵି
ପୁଷ୍ପୋଟ୍କଟାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଦୁଇଜଣ ରାକ୍ଷସ ନାୟକ ଜନ୍ମିଲେ—କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦଶମୁଖୀ, ଯେଉଁମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଶକ୍ତିରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ।
ମାଲିନ ଜନଯାମାସ ପୁତ୍ରମେକଂ ଵିଭୀଷଣମ୍। ରାକାର୍ଯା ମିଥୁନଂ ଜଜ୍ଞେ ଖରଃ ଶୂର୍ପଣଖା ତଥା
ମାଳିନୀ ଏକ ପୁଅ—ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଜନ୍ମଦେଲେ; ରାକାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଏକ ଯୁଗଳ—ଖର ଓ ଶୂର୍ପଣଖା ଜନ୍ମିଲେ।
ଵିଭୀଷଣସ୍ତୁ ରୂପେଣ ସର୍ଵେଭ୍ଯୋଽଭ୍ଯଧିକୋଽଭଵତ୍। ସ ବଭୂଵ ମହାଭାଗୋ ଧର୍ମଗୋପ୍ତା କ୍ରିଯାରତିଃ
ବିଭୀଷଣ ରୂପରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ; ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ଓ କ୍ରିୟାରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ।
ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵଃ। ମହୋତ୍ସାହୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମହାସତ୍ଵପରାକ୍ରମଃ
ଦଶମୁଖୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ବିଶେଷ ଉତ୍ସାହ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରବଳ ପରାକ୍ରମ ଥିଲା।
କୁମ୍ଭକର୍ଣଓ ବଲେନାସୀତ୍ସର୍ଵେଭ୍ଯୋଽଭ୍ଯଧିକୋ ଯୁଧି। ମାଯାଵୀ ରଣଶୌଣ୍ଡଶ୍ଚରୌଦ୍ରଶ୍ଚ ରଜନୀଚରଃ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ; ସେ ମାୟାବୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଭୟଙ୍କର ଓ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଥିଲେ।
ଖରୋ ଧନୁଷି ଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଦ୍ଵିଟ୍ ପିଶିତାଶନଃ। ସିଦ୍ଧଵିଘ୍ନକରୀ ଚାପି ରୌଦ୍ରୀ ଶୂର୍ପଣଖା ତଦା
ଖର ଧନୁଷରେ ପ୍ରବଳ, ବ୍ରାହ୍ମଣଦ୍ୱେଷୀ ଓ ମାଂସ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ; ଶୂର୍ପଣଖା ଭୟଙ୍କର ଓ ସିଦ୍ଧମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ।
ସର୍ଵେ ଵେଦଵିଦଃ ଶୂରାଃ ସର୍ଵେସୁଚରିତଵ୍ରତାଃ। ଊଷୁଃ ପିତ୍ରା ସହ ରତା ଗନ୍ଧମାଦନପର୍ଵତେ
ସମସ୍ତେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ଶୂରବୀର ଓ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ; ସେମାନେ ପିତାଙ୍କ ସହିତ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସୁଥିଲେ।
ତତୋ ଵୈଶ୍ରଵଣଂ ତତ୍ର ଦଦୃଶୁର୍ନରଵାହନମ୍। ପିତ୍ରା ସାର୍ଧଂ ସମାସୀନମୃଦ୍ଧ୍ଯା ପରମଯା ଯୁତମ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ—ବିଶ୍ରବାଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ସହିତ ଦେବ ରଥରେ ବସିଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପଦାରେ ଭରପୂର।
ଜାତାମର୍ଷାସ୍ତତସ୍ତେ ତୁ ତପସେ ଧୃତନିଶ୍ଚଯାଃ। ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ତୋଷଯାମାସୁର୍ଘୋରେଣ ତପସା ତଦା
ତାପରେ ସେମାନେ ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଓ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଅତିଷ୍ଠଦେକପାଦେନ ସହସ୍ରଂ ପରିଵତ୍ସରାନ୍। ଵାଯୁଭକ୍ଷୋ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ପଞ୍ଚାଗ୍ନିଃ ସୁସମାହିତଃ
ଦଶମୁଖୀ ଏକ ପାଏଁ ହଜାର ବର୍ଷ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ରହିଲେ, ବାୟୁ ଖାଇ ଓ ପଞ୍ଚ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଧ୍ୟାନରେ ରହିଲେ।