ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ନୃପତିଂ ସର୍ଵପାପହରୋ ହରଃ। ଉମାପତିଃ ପଶୁପତିର୍ଯଜ୍ଞହା ତ୍ରିପୁରାର୍ଦନଃ
ଏଭଳି କହି, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା, ଉମାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ପଶୁମାନଙ୍କର ନାଥ, ବଳିଦାନ ବିନାଶକ, ତ୍ରିପୁରାସୁରଙ୍କୁ ମାରିଥିବା ହର ରାଜାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ—
ଵାମନୈର୍ଵିକଟୈଃ କୁବ୍ଜୈରୁଗ୍ରଶ୍ରଵଣଦର୍ଶନୈଃ। ଵୃତଃ ପାରିଷଦୈର୍ଘୋରୈର୍ନାନାପ୍ରହରଣୋଦ୍ଯତୈଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଦେହର ଅଜଗର, ବାଙ୍କା, କୁବଡ଼, ଭୟଭୀତ କଣ୍ଠସ୍ୱର ଓ ଦୃଶ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ତାଙ୍କର ସେବକମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଥିଲେ—
ତ୍ର୍ଯମ୍ବକୋ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ଭଗନେତ୍ରନିପାତନଃ। ଉମାସହାଯୋ ଭଗଵାଂସ୍ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ
ତିନି ଆଖି ଥିବା, ଭଗାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ନାଶ କରିଥିବା, ଉମାଙ୍କ ସହ ଥିବା ପବିତ୍ର ଭଗବାନ ଏଠାରେ ଏକାଏକି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘ ସମାନ ଶୂର।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ନୃପତିଃ ସ୍ଵମେଵ ଭଵନଂ ଯଯୌ। ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚ ଵନେ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ଯଵସନ୍କାମ୍ଯକେ ତଥା
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେ କାମ୍ୟକ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିଲେ।
ଏଵଂ ହୃତାଯାଂ କୃଷ୍ଣାଯାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କ୍ଲେଶମନୁତ୍ତମମ୍। ଅତ ଊର୍ଦ୍ଵଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ କିମକୁର୍ଵତ ପାଣ୍ଡଵାଃ
ଏଭଳି ଦ୍ରୌପଦୀ ହରାଯିବା ପରେ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ ଭୋଗ କରିବା ପରେ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମାନ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପରେ କଣ କଲେ?
ଏଵଂ କୃଷ୍ଣାଂ ମୋକ୍ଷଯିତ୍ଵାଵିନିର୍ଜିତ୍ଯ ଜଯଦ୍ରଥମ୍। ଆସାଂଚକ୍ରେ ମୁନିଗଣୈର୍ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଟିରଃ
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରି ଓ ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କୁ ହରାଇ, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମୁନିମାନେ ସହିତ ଉଚିତ କ୍ରିୟା କଲେ।
ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେମହର୍ଷୀଣାଂ ଶୃଣ୍ଵତାମନୁଶୋଚତାମ୍। ମାର୍କଣ୍ଡେଯମିଦଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନଃ
ମହାର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ସେମାନେ ଶୁଣୁଥିବା ଓ ଦୁଃଖ କରୁଥିବା ବେଳେ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ଦେଵର୍ଷୀଣାଂ ତ୍ଵଂ ଖ୍ଯାତୋ ଭୂତଭଵିଷ୍ଯଵିତ୍। ସଂଶଯଂ ପରିପୃଚ୍ଛମି ଚ୍ଛିନ୍ଧି ମେ ହୃଦି ସଂସ୍ଥିତମ୍
ଭଗବନ୍, ଆପଣ ଦେବଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଜାଣନ୍ତି; ମୋ ହୃଦୟରେ ଥିବା ସନ୍ଦେହ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛି।
ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ସୁତା ହ୍ଯେଷା ଵେଦିମଧ୍ଯାତ୍ସମୁତ୍ଥିତା। ଅଯୋନିଜା ମହାଭାଗାସ୍ନୁଷା ପାଣ୍ଡୋର୍ମହାତ୍ମନଃ
ଏହି ଡ୍ରୁପଦଙ୍କ ଝିଅ, ଯିଏ ବେଦିର ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ସେ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡୁଙ୍କର ବହୁମୂଲ୍ୟ ବୁହା।
ମନ୍ଯେ କାଲଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ଦୈଵଂ ଚ ଦୁରତିକ୍ରମମ୍। ଭଵିତଵ୍ଯଂ ଚ ଭୂତାନାଂ ଯସ୍ ନାସ୍ତି ଵ୍ଯତିକ୍ରମଃ
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଭଗବନ୍, ସମୟ ଓ ଦୈବକୁ କେହି ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ, ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବା, ତାହାକୁ କେହି ବଦଳାଇପାରେ ନାହିଁ।
କଥଂ ହି ପତ୍ନୀମସ୍ମାକଂ ଧର୍ମଜ୍ଞାଂ ଧର୍ମଚାରିଣୀମ୍। ସଂସ୍ପୃଶେଦୀଦୃଶୋ ଭାଵଃ ଶୁଚିଂ ସ୍ତୈନ୍ଯମିଵାନୃତମ୍
କିପରି ଏଭଳି ଭାଗ୍ୟ ଆମର ନୀତିଜ୍ଞା, ନୀତିପରାୟଣ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଛୁଇଁପାରିଲା? ଯେପରି ଶୁଚିତା ଚୋରି କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ହୁଏ।
ନ ହି ପାପଂ କୃତଂକିଂଚିତ୍କର୍ମ ଵା ନିନ୍ଦିତଂ କ୍ଵଚିତ୍। ଦ୍ରୌପଦ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣେଷ୍ଵେଵ ଧର୍ମଃ ସୁଚରିତୋ ମହାନ୍
ଦ୍ରୌପଦୀ କେବେ କୌଣସି ପାପ କିମ୍ବା ନିନ୍ଦନୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନାହାନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ମହାନ ଧର୍ମ ଭଲଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
ତାଂ ଜହାର ବଲାଦ୍ରାଜା ମୂଢବୁଦ୍ଧିର୍ଜଯଦ୍ରଥଃ। ତସ୍ଯାଃ ସଂହରଣାତ୍ପାପଃ ଶିରସଃ କେଶଵାପନମ୍
ତଥାପି ମୂଢ଼ ମନର ରାଜା ଜୟଦ୍ରଥ ତାଙ୍କୁ ବଳଜୋରେ ହରିନେଲା; ଏହି ଅପରାଧ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରୁ କେଶ କାଟାଯାଇଥିଲା।
ପରାଜଯଂ ଚ ସଂଗ୍ରାମେ ସସହାଃ ସମାପ୍ତଵାନ୍। ପ୍ରତ୍ଯାହୃତା ତଥାଽସ୍ମାଭିର୍ହତ୍ଵା ତତ୍ସୈନ୍ଧଵଂ ବଲମ୍
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଗଲା ଓ ତାହା ସହିଲା; ଆମେ ସେଇ ସିନ୍ଧୁ ସେନାକୁ ନଶ୍ଚିନ୍ନ କରି ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିଲୁ।
ତଦ୍ଦାରହରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତମସ୍ମାଭିରଵିତର୍କିତମ୍। ଦୁଃଖଶ୍ଚାଯଂ ଵନେ ଵାସୋ ମୃଗଯାଯାଂ ଚ ଜୀଵିକା
ଏହି ଦାମ୍ପତ୍ୟ ହରଣ ଅପେକ୍ଷା ଅଚିନ୍ତିତ ଭାବେ ଆମ ପାଖରେ ଆସିଲା, ଏବଂ ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସ ଓ ଶିକାର କରି ଜୀବିକା ଚାଲାଇବା ଦୁଃଖ ଆମେ ସହିଛୁ।
ହିଂସା ଚ ମୃଗଜାତୀନାଂ ଵନୌକୋଭିର୍ଵନୌକସାମ୍। ଜ୍ଞାତିଭିର୍ଵିପ୍ରଵାସଶ୍ଚ ମିଥ୍ଯାଵ୍ଯଵସିତୈରିଯମ୍
ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ଅରଣ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ହିଂସା କରୁଛନ୍ତି, ଆମେ ନିଜ ଜନମାନେଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଛୁ, ଏହା ସବୁ ଭୁଲ ନିଷ୍ପତ୍ତିର ଫଳ।
ଅସ୍ତି ନୂନଂ ମଯା କଶ୍ଚିଦଲ୍ପଭାଗ୍ଯତରୋ ନରଃ। ଭଵତା ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵୋ ଵା ଶ୍ରୁତପୂର୍ଵୋଽପି ଵା କ୍ଵଚିତ୍
ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଭଳି ଅଭାଗା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଲୋକ ନାହିଁ; କିମ୍ବା ଆପଣ କେବେ ଏମିତି କାହାକୁ ଦେଖିଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣିଛନ୍ତି?
ପ୍ରାପ୍ତମପ୍ରତିମଂ ଦୁଃଖଂ ରାମେଣ ଭରତର୍ଷଭ। ରକ୍ଷସା ଜାନକୀ ତସ୍ଯ ହୃତା ଭାର୍ଯା ବଲୀଯସା
ହେ ଭାରତବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାମଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଅପୂର୍ବ ଦୁଃଖ ଆସିଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଜାନକୀକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ହରିନେଇଥିଲା।
ଆଶ୍ରମାଦ୍ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ରାଵଣେନ ଦୁରାତ୍ମନା। ମାଯାମାସ୍ଥାଯ ତରସା ହତ୍ଵା ଗୃଧ୍ରଂ ଜଟାଯୁଷମ୍
ଆଶ୍ରମରୁ ଦୁଷ୍ଟ ମନର ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣ ମାୟା ଓ ବଳ ବ୍ୟବହାର କରି, ଗୃଧ୍ର ଜଟାୟୁକୁ ହତ୍ୟା କଲା।
ପ୍ରତ୍ଯାଜହାର ତାଂ ରାମଃ ସୁଗ୍ରୀଵବଲମାଶ୍ରିତଃ। ବଦ୍ଧ୍ଵା ସେତୁଂ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଲଙ୍କାଂ ଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ରାମ ଏହି ଦୁଃଖରୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସେନାରେ ଭରସା କରି, ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ସେତୁ ବନାଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଲଙ୍କାକୁ ଜଳାଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ପୁନି ଆଣିଲେ।
କସ୍ମିନ୍ନାମଃ କୁଲେ ଜାତଃ କିଂଵୀର୍ଯଃ କିଂପରାକ୍ରମଃ। ରାଵଣଃ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଵା କିଂ ଵୈରଂ ତସ୍ ତେନ ହ
ରାବଣ କେଉଁ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ କେମିତି, ଶକ୍ତି କେତେ, ସେ କାହାର ପୁଅ, ଏବଂ କାହିଁକି ଏମିତି ଶତୃତା ହେଲା?
ଏତନ୍ମେ ଭଗଵନ୍ସର୍ଵଂ ସମ୍ଯଗାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି। `ତ୍ଵଯା ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷୋଦୃଷ୍ଟଂ ଯଥାସର୍ଵମଶେଷତଃ।' ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଚରିତଂ ରାମସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ
ହେ ପୂଜ୍ୟ, ଆପଣ ସବୁକିଛି ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିଥିବାରୁ, ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଠିକ୍ ଭାବେ ମୋତେ କହିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ଅକ୍ଳିଷ୍ଟ କର୍ମ ଥିବା ରାମଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
ଅଜୋନାମାଭଵଦ୍ରାଜା ମହାନିକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶଜଃ। ତସ୍ ପୁତ୍ରୋ ଦଶରଥଃଶଶ୍ଵତ୍ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵାଞ୍ଛୁଚିଃ
ମହା ଇକ୍ଷ୍ବାକୁ ବଂଶରେ ଅଜ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଦଶରଥ, ସଦା ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲାଗିଥିବା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଆଚରଣର ଥିଲେ।
ଅଭଵଂସ୍ତସ୍ଯ ଚତ୍ଵାରଃ ପୁତ୍ରା ଧର୍ମାର୍ଥକୋଵିଦାଃ। ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଶତ୍ରୁଘ୍ନା ଭରତଶ୍ଚ ମହାବଲଃ
ତାଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ—ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭରତ।
ରାମସ୍ଯ ମାତା କୌସଲ୍ଯା କୈକେଯୀ ଭରତସ୍ଯ ତୁ। ସୁତୌ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶତ୍ରୁଘ୍ନୌ ସୁମିତ୍ରାଯାଃ ପରଂତପୌ
ରାମଙ୍କର ମାଆ କୌଶଲ୍ୟା, ଭରତଙ୍କର ମାଆ କୈକେୟୀ, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଏହି ଦୁଇ ଶତ୍ରୁଜୟୀ ପୁଅ, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଜନ୍ମ।
ଵିଦେହରାଜୋ ଜନକଃ ସୀତା ତସ୍ଯାତ୍ମଜା ଵିମୋ। ଯାଂ ଚକାର ସ୍ଵଯଂ ତ୍ଵଷ୍ଟା ରାମସ୍ଯ ମହିଷୀଂ ପ୍ରିଯାମ୍
ବିଦେହରାଜ ଜନକଙ୍କ ଝିଅ ସୀତା, ଯାହାକୁ ଦେବତା ତ୍ୱଷ୍ଟା ନିଜେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାଣୀ କରିଥିଲେ।
ଏତଦ୍ରାମସ୍ଯ ତେ ଜନ୍ମ ସୀତାଯାଶ୍ଚ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍। ରାଵଣସ୍ଯାପି ତେ ଜନ୍ମ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାସ୍ଯାମି ରଜନେଶ୍ଵର
ଏହିପରି ରାମ ଓ ସୀତାଙ୍କର ଜନ୍ମ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏବେ, ହେ ରାତିର ନାଥ, ରାବଣଙ୍କର ଜନ୍ମ କଥା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
ପିତାମହୋ ରାଵଣସ୍ଯ ସାକ୍ଷାଦ୍ଦେଵଃ ପ୍ରଜାପତିଃ। ସ୍ଵଯଂଭୂଃ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ପ୍ରଭୁଃ ସ୍ରଷ୍ଟା ମହାତପାଃ
ରାବଣଙ୍କର ପିତାମହ ସିଧାସଳଖ ଦେବତା ପ୍ରଜାପତି, ସ୍ୱୟଂଭୂ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ନାଥ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ମହାତପସ୍ବୀ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯୋ ନାମ ତସ୍ଯାସୀନ୍ମାନସୋ ଦଯିତଃ ସୁତଃ। ତସ୍ଯ ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ନାମ ଗଵି ପୁତ୍ରୋଽଭଵତ୍ପ୍ରଭୁଃ
ତାଙ୍କର ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପ୍ରିୟ ପୁଅ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ନାମକ ଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଗାଈଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁଅ ବୈଶ୍ରବଣ ନାମକ ଏକ ପ୍ରଭୁ ହେଲେ।
ପିତରଂ ସ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ପିତାମହମୁପସ୍ଥିତଃ। ତସ୍ଯ କୋପାତ୍ପିତା ରାଜନ୍ସସର୍ଜାତ୍ମାନମାତ୍ମନା
ସେ ତାଙ୍କର ବାପାକୁ ଛାଡ଼ି, ପିତାମହଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଏହାରେ ବାପା ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ନିଜ ଅଂଶରୁ ଆଉ ଏକ ଆତ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କଲେ।