ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସଟାସ୍ତସ୍ଯ ପଞ୍ଚଚକ୍ରେ ଵୃକୋଦରଃ। ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରେଣ ଵାଣେନ କିଂଚିଦବ୍ରୁଵତସ୍ତଦା
ଏଭଳି କହି, ଭୀମ ତାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଆକୃତିର ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ କିଛି ଶବ୍ଦ କହିଥିଲେ।
ଵିକଲ୍ପଯିତ୍ଵା ରାଜାନଂ ତତଃ ପ୍ରାହ ଵୃକୋଦରଃ। ଜୀଵିତୁଂ ଚେଚ୍ଛସେ ମୂଢ ହେତୁଂ ମେ ଗଦତଃ ଶୃଣୁ
ରାଜାଙ୍କୁ ଭାବିବା ପରେ, ଭୀମ କହିଲେ: 'ଯଦି ତୁମେ ଜୀବନ ରଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ମୂଢ଼, ମୋ ଶର୍ତ୍ତ ଶୁଣ।'
ଦାସୋସ୍ମୀତି ତ୍ଵଯା ଵାଚ୍ଯଂ ସଂସତ୍ସୁ ଚ ସଭାସୁ ଚ। ଏଵଂ ଚେଜ୍ଜୀଵିତଂ ଦଦ୍ଯାମେଷ ଯୁଦ୍ଧଜିତୋ ଵିଧିଃ
ସଭା ଓ ଆସରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ 'ମୁଁ ଦାସ' ଭାବେ କହିବାକୁ ପଡିବ; ଏହିପରି କଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜୀବନ ଦେଇବି, ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଥିବା ପାଇଁ ଏହି ନିୟମ।
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତଂ ରାଜା କୃଚ୍ଛ୍ରମାଣୋ ଜଯଦ୍ରଥଃ। ପ୍ରୋଵାଚ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ଭୀମମାହଵଶୋଭିନମ୍
ଏହିପରି କହି, ରାଜା ଜୟଦ୍ରଥ ଅତି କଷ୍ଟରେ ଭୀମଙ୍କୁ — ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ପୁରୁଷ ସିଂହ — 'ଯେପରି ଚାହୁଁଛ' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ତତ ଏନଂ ଵିଚେଷ୍ଟନ୍ତଂ ଵଦ୍ଧ୍ଵା ପାର୍ଥୋ ଵୃକୋଦରଃ। ରଥମାରୋପଯାମାସ ଵିସଂଜ୍ଞଂ ପାଂସୁକୁଣ୍ଠିତମ୍
ତାଙ୍କୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାବେଳେ, ଭୀମ ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଅସ୍ତିର ଓ ଧୂଳିରେ ଢ଼କା ଅବସ୍ଥାରେ ରଥରେ ରଖିଦେଲେ।
ତତସ୍ତଂ ରଥମାସ୍ଥାଯ ଭୀମଃ ପାର୍ତାନୁଗସ୍ତଦା। ଅଗ୍ର୍ଯମାଶ୍ରମମଧ୍ଯସ୍ଥାମଭ୍ଯଗଚ୍ଛଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ତାପରେ ଭୀମ, ପାର୍ଥଙ୍କ ସହିତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଅଗ୍ରାଶ୍ରମରେ ଅଛିଥିବା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଦର୍ଶଯାମାସ ଭୀମସ୍ତୁ ତଦଵସ୍ଥଂ ଜଯଦ୍ରଥମ୍। ତଂ ରାଜା ପ୍ରାହସଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତାମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଭୀମ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ; ରାଜା ଦେଖି ହସିଲେ ଏବଂ 'ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ' ବୋଲି କହିଲେ।
ରାଜାନଂ ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ଭୀମୋ ଦ୍ରୌପଦ୍ଯୈ କଥଯେତି ଵୈ। ଦାସଭାଵଂ ଗତୋ ହ୍ଯେଷ ପାଣ୍ଡୂନାଂ ପାପଚେତନଃ
ଭୀମ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କହ, ଏହି ପାପୀ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଦାସ ହୋଇଯାଇଛି।'
ତମୁଵାଚ ଚ ତତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଭ୍ରାତା ସପ୍ରଣଯଂ ଵଚଃ। ମୁଞ୍ଚେମମଧମାଚାରଂ ପ୍ରମାଣା ଯଦି ତେ ଵଯମ୍
ତାପରେ ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ ସ୍ନେହରେ କହିଲେ: 'ଯଦି ଆମେଁ ତୁମର ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଯୋଗ୍ୟ, ତେବେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ କରୁଥିବାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।'
ଦ୍ରୌପଦୀ ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ଭୀମମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍। ଦାସୋଽଯଂମୁଚ୍ଯତାଂ ରାତ୍ରସ୍ତ୍ଵଯାପଞ୍ଚଶିଖଃ କୃତଃ
ଦ୍ରୌପଦୀ, ଭୀମ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଖି, କହିଲେ: 'ଏହି ଦାସ, ଛାଡ଼ିଦିଅ; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ଚୁଡ଼ା ଦେଇ ଚିହ୍ନିତ କରିଛ।'
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଭୀମସ୍ତୁ ଭ୍ରାତ୍ରା ଚୈଵ ଚ କୃଷ୍ଣଯା। ମୁମୋଚ ତଂ ମହାପାପଂ ଜଯଦ୍ରଥମଚେତନମ୍
ଭାଇ ଓ କୃଷ୍ଣାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭୀମ ଏହି ମହାପାପୀ ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସ ମୁକ୍ତୋଽଭ୍ଯେତ୍ଯରାଜାନମଭିଵାଦ୍ଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍। ଵଵନ୍ଦେ ଵିହ୍ଵଲୋରାଜାତାଂଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧାନ୍ମୁନୀଂସ୍ତଦା
ମୁକ୍ତ ହେଇ, ସେ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲା, ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ବୃଦ୍ଧ ଓ ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ନମନ କଲା।
ତମୁଵାଚ ଧୃଣୀ ରାଜା ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ତଥାଜଯଦ୍ରଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୃହୀତଂ ସଵ୍ଯସାଚିନା
ଦୟାଳୁ ରାଜା ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସବ୍ୟସାଚୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଥିବା ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଅଦାସୋ ଗଚ୍ଛ ମୁକ୍ତୋସି ମୈଵଂ କାର୍ଷୀଃ ପୁନଃ କ୍ଵଚିତ୍। ସ୍ତ୍ରୀକାମୁକ ଧିଗସ୍ତୁ ତ୍ଵାଂ କ୍ଷୁଦ୍ରଃ କ୍ଷତ୍ରସହାଯଵାନ୍
ତୁମେ ଏବେ ଦାସ ନୁହେଁ; ଯାଅ, ମୁକ୍ତ ହେଲା। କେଉଁଠି ଏପରି କାମ କରିନିଅ। ଜନାନୀ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ, ନିମ୍ନ ଚରିତ୍ର ଓ ନିମ୍ନ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ସହ ମିଶିଥିବା ତୁମେ ଲଜ୍ଜା ପାଉ।
ଏଵଂଵିଧଂ ହି କ କୁର୍ଯାତ୍ତ୍ଵଦନଯଃ ପୁରୁଷାଧମଃ। `କର୍ମ ଧର୍ମଵିରୁଦ୍ଧଂ ଵୈ ଲୋକଦୁଷ୍ଟଂ ଚ ଦୁର୍ମତେ
ତୁମେ ଯେପରି କାମ କରିଛ, ଏପରି କାମ କିଏ କରିପାରିବ, ନିମ୍ନତମ ପୁରୁଷ? ଏହି କାମ ଧର୍ମବିରୋଧୀ ଓ ଲୋକକୁ ଦୁଷ୍ଟ କରେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା।
ଗତସତ୍ତ୍ଵମିଵ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କର୍ତାରମଶୁଭସ୍ଯ ତମ୍। ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କୃପାଂ ଚକ୍ରେ ନରାଧିପଃ
ଏହି ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଜଣେ ଜଣାକୁ ଜୀବନ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖି, ଭାରତମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦୟା କଲେ।
ଧର୍ମେ ତେ ଵର୍ଧତାଂ ଵୁଦ୍ଧିର୍ମା ଚାଧର୍ମେ ମନଃ କୃଥାଃ। ସାଶ୍ଚ ସାଥପାଦାତଃ ସ୍ଵସ୍ତି ଗଚ୍ଛ ଜଯଦ୍ରଥ
ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ଧର୍ମରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉ, ଅଧର୍ମ ପ୍ରତି ଚିତ୍ତ ଦିଅନି। ଏହି ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ସହିତ, ଶାନ୍ତିରେ ଯାଅ, ଜୟଦ୍ରଥ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସଵ୍ରୀଜଂ ତୂଷ୍ଣୀଂ କିଂଚିଦଵାଙ୍ଯୁଖଃ। ଜଗାମ ରାଜା ଦୁଃଖାର୍ତୋ ଗଙ୍ଗାଦ୍ଵାରାଯ ଭାରତ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ସହିତ, ନିରବ ଏବଂ ମୁହଁ ନମାଇ, ଦୁଃଖରେ ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଭାରତ।
ସ ଦେଵଂ ଶରଣଂ ଗତ୍ଵା ଵିରୂପାକ୍ଷମୁମାପତିମ୍। ତପଶ୍ଚଚାର ଵିପୁଲଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରୀତୋ ଵୃଷଧ୍ଵଜଃ
ସେ ଦେବୀ ଉମାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କଲେ; ବୃଷଧ୍ୱଜ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
ବଲିଂ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣାତ୍ପ୍ରୀଯମାଣସ୍ତ୍ରିଲୋଚନଃ। ଵରଂ ଚାସ୍ମୈ ଦଦୌ ଦେଵଃ ସ ଜଗ୍ରାହ ଚ ତଚ୍ଛୃଣୁ
ତିନି ଆଖି ଦେବତା, ଖୁସି ହୋଇ, ନିଜେ ତାଙ୍କର ବଳି ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ଏକ ଭଲ ଦାନ ଦେଲେ; ସେ କଣ ପାଇଲେ, ଶୁଣ।
ସମସ୍ତାନ୍ସରଥାନ୍ପଞ୍ଚଜଯେଯଂ ଯୁଧି ପାଣ୍ଡଵାନ୍। ଇତି ରାଜାଽବ୍ରଵୀଦ୍ଦେଵଂ ନେତି ଦେଵସ୍ତମବ୍ରଵୀତ୍
ରାଜା ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଏବଂ ତାଙ୍କର ରଥୀମାନେକୁ ଜିତିପାରିବି।' ଦେବତା କହିଲେ, 'ନାହିଁ।'
ଅଜଯ୍ଯାଂଶ୍ଚାପ୍ଯଵଧ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଵାରଯିଷ୍ଯସି ତାନ୍ଯୁଧି। ଋତେଽର୍ଜୁନଂ ମହାବାହୁଂ ନରଂ ନାମ ସୁରେଶ୍ଵରମ୍
'ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଜୟ ଏବଂ ଅବଧ୍ୟ କରିପାରିବ, କିନ୍ତୁ ଅର୍ଜୁନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାହୁଧରୀ, ଦେବତାମାନେ ଯାହାକୁ ସ୍ୱାମୀ କହନ୍ତି, ସେ ଛଡ଼ି।'
ବଦର୍ଯାଂ ତପ୍ତତପସଂ ନାରାଯଣସହାଯକମ୍। ଅଜିତଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ଦେଵୈରପି ଦୁରାସଦମ୍
'ବଦରୀରେ, ସେ ନାରାୟଣଙ୍କ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଅଜୟ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅପହ୍ରାସ୍ୟ।'
ମଯା ଦତ୍ତଂ ପାଶୁପତଂ ଦିଵ୍ଯମପ୍ରତିମଂ ଶରମ୍। ଅଵାପ ଲୋକପାଲେଭ୍ଯୋ ଵଜ୍ରାଦୀନ୍ସ ମହାଶରାନ୍
'ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପାଶୁପତ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇଛି; ଲୋକପାଳମାନେଠାରୁ ସେ ବଜ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ଅସ୍ତ୍ର ମିଳିଛି।'
ଦେଵଦେଵୋ ହ୍ଯନନ୍ତାତ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁଃ ସୁରଗୁରୁଃ ପ୍ରଭୁଃ। ପ୍ରଧାନପୁରୁଷୋଽଵ୍ଯକ୍ତୋଵିଶ୍ଵାତ୍ମାଵିଶ୍ଵମୂର୍ତିମାନ୍
'ଦେବମାନେର ଦେବତା, ଅନନ୍ତ ଆତ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବମାନେର ଗୁରୁ, ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ, ଅଦୂର୍ବ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଦେହର ମାଲିକ।'
ଯୁଗାନ୍ତକାଲେ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ କାଲାଗ୍ନିର୍ଦହତେ ଜଗତ୍। ସପର୍ଵତାର୍ଣଵଦ୍ଵୀପଂ ସଶୈଲଵନକାନନମ୍। ନିର୍ଦହନ୍ନାଗଲୋକାଂଶ୍ଚପାତାଲତଲଚାରିଣଃ
'ଯେତେବେଳେ ଯୁଗର ଶେଷ ଆସେ, କାଳାଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଜଳାଇ ଦେଇଥାଏ—ପାହାଡ଼, ସମୁଦ୍ର, ଦ୍ୱୀପ, ଶୈଳ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ କାନନ ସହିତ—ଅପରିଚଳିତ ନାଗ ଲୋକ ଓ ପାତାଳର ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ଦହି ଦେଇଥାଏ।'
ଅଥାନ୍ତରିକ୍ଷେ ସୁମହନ୍ନାନାଵର୍ଣାଃ ପଯୋଧରାଃ। ଘୋରସ୍ଵରା ଵିନଦିନସ୍ତଟିନ୍ମାଲାଵଲମ୍ବିନଃ। ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ଦିଶଃ ସର୍ଵାଵିଵର୍ଷନ୍ତଃ ସମନ୍ତତଃ
'ତାପରେ ଆକାଶରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ବଦଳ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରନ୍ତି, ବିଦ୍ୟୁତ ରେଖା ଲଟକିଥାଏ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଉଠି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି।'
ତତୋଽଗ୍ନୀଂ ଶମଯାମାସୁଃ ସଂଵର୍ତାଗ୍ନିନିଯାମକାଃ। ଅକ୍ଷମାତ୍ରୈଶ୍ଚ ଧାରାଭିସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯାପୂର୍ଯ ସର୍ଵଶଃ
'ସେମାନେ ଦହନାଗ୍ନିକୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତି—ସମ୍ବର୍ତ୍ତାଗ୍ନିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବାମାନେ—ଏବଂ ଏକ୍ଷମା ମାପର ଜଳଧାରା ସହିତ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପୂରି ଦେଇଥାନ୍ତି।'
ଏକାର୍ଣଵେ ତଦାତସ୍ମିନ୍ନୁପଶାନ୍ତଚରାଚରେ। ନଷ୍ଟଚନ୍ଦ୍ରାର୍କପଵନେ ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରଵର୍ଜିତେ। ଚତୁର୍ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତେ ସଲିଲେନାପ୍ଲୁତା ମହୀ
'ତାପରେ ଏକ ମାତ୍ର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ଚଳିତ ଓ ଅଚଳିତ ବସ୍ତୁ ଶାନ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପବନ, ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ, ଚାରି ଯୁଗର ହଜାର ଶେଷରେ, ପୃଥିବୀ ଜଳରେ ବିଲିନ ହୋଇଯାଏ।'
ତତୋ ନାରାଯଣାଖ୍ଯସ୍ତୁ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସହସ୍ରପାତ୍। ସହସ୍ରଶୀର୍ପା ପୁରୁଷଃ ସ୍ଵପ୍ନୁକାମସ୍ତ୍ଵତୀନ୍ଦ୍ରିଯଃ
'ତାପରେ ନାରାୟଣ, ଯାହାକୁ ହଜାର ଆଖି, ହଜାର ପାଦ, ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ପୁରୁଷ କୁହାଯାଏ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା, ଶୟନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିଥାନ୍ତି, ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି।'