ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି ତଂ ଭୀମଃ ସହସାଽଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ବଲୀ। ମା ଵଧୀରିତି ପାର୍ଥସ୍ତଂ ଦଯାଵାନ୍ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ଭୀମ, 'ଥାଉ, ଥାଉ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି ଶକ୍ତି ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଦୟାଳୁ ପାର୍ଥ, 'ମାରିନିବେ' ବୋଲି କହିଲେ।
ଜଯଦ୍ରଥସ୍ତୁ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯଭ୍ରାତରାଵୁଦ୍ଯତାଯୁଧୌ। ପ୍ରାଦାଵତ୍ତୂର୍ଣମଵ୍ଯଗ୍ରୋ ଜୀଵିତେପ୍ସୁଃ ସୁଦୁଃଖିତଃ
ଜୟଦ୍ରଥ, ଦୁଇ ଭାଇ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆଶା କରି, ଦୁଃଖରେ ଅବିଚଳିତ ଭାବରେ ଦୃତ ଭାଗିଗଲେ।
ଲତାଭିଃ ସଂଵୃତେ କକ୍ଷେ କିରୀଟଂ ରତ୍ନଭାସ୍ଵରମ୍। ଅପଵିଧ୍ଯପ୍ରଧାଵନ୍ତଂ ନିଲୀଯନ୍ତଂ ଵନାନ୍ତରେ
ଲତା ଦ୍ୱାରା ଢାକିଥିବା ଜଙ୍ଗଲରେ, ରତ୍ନ ଦୀପ୍ତି ଥିବା କିରିଟ ଫେଙ୍ଗି ଦେଇ, ଚୁପଚାପ ଭାଗି ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ଲୁଚିଗଲେ।
ଭୀମସେନସ୍ତୁ ତଂ କକ୍ଷେ ଲୀଯମାନଂ ଭଯାକୁଲମ୍। ମାର୍ଗମାଣୋଽଵତୀର୍ଯାଶୁ ରଥାଦ୍ରତ୍ନଵିଭୂପିତାତ୍'। ଅଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ନିଜଗ୍ରାହକେଶପକ୍ଷେ ହ୍ଯମର୍ଷଣଃ
ଭୀମସେନ, ଭୟରେ ଲୁଚିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଖୋଜି, ରତ୍ନ ଭୂଷିତ ରଥରୁ ଦୃତ ଉତରି, ତାଙ୍କୁ ଚୁଲରେ ଧରି ରୋଷରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଚ ତଂ ଭୀମୋ ନିଷ୍ପିପେପ ମହୀତଲେ। ଗଲେ ଗୃହୀତ୍ଵାରାଜାନଂ ପାତଯାମାସ ଚୈଵ ହ
ଭୀମ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ପୃଥିବୀରେ ପେଟିଲେ; ଗଳାରେ ଧରି ରାଜାକୁ ଭୂମିରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଲେ।
ପୁନଃ ସ ଜୀଵମାନସ୍ଯ ତସ୍ଯୋତ୍ପତିତୁମିଚ୍ଛତଃ। ପଦା ମୂର୍ଧ୍ନି ମହାବାହୁଃ ପ୍ରାହରଦ୍ଵିଲପିଷ୍ଯତଃ
ପୁଣି, ଉଠିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କୁ, ମହାବାହୁ ଭୀମ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ପାଉଁ ଦେଇ ମାରିଲେ, ତେଣୁ ସେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ତସ୍ଯ ଜାନୂ ଦଦୌ ଭମୋ ଜଘ୍ନେ ଚୈନମରତ୍ନିନା। ସ ମୋହମଗମଦ୍ରାଜା ପ୍ରହାରଵରପୀଡିତଃ
ଭୀମ ତାଙ୍କୁ ଗୁଡ଼ିକୁ ମାରିଲେ ଓ ମୁଷ୍ଟି ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆଘାତରେ ରାଜା ଅଚେତନ ହେଲେ।
ସରୋଷଂ ଭୀମସେନଂ ତୁ ଵାରଯାମାସ ଫଲ୍ଗୁନଃ। ଦୁଃଶଲାଯାଃ କୃତେରାଜା ଯତ୍ତ୍ଵାମାହେତି କୌରଵ
ଫଳ୍ଗୁନ ରୋଷରେ ଥିବା ଭୀମସେନଙ୍କୁ ରୋକିଲେ; 'ଦୁଃଶଳା ପାଇଁ ରାଜା ତୁମକୁ କହିଛନ୍ତି' ବୋଲି କୌରବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନାଯଂ ପାପସମାଚାରୋ ମତ୍ତୋ ଜୀଵିତୁମର୍ହତି। କୃଷ୍ଣାଯାସ୍ତଦନର୍ହାଯାଃ ପରିକ୍ଲେଷ୍ଟା ନରାଧମଃ
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ଲୋକଟି ଜୀବନ ରଖିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ନିମ୍ନତମ ପୁରୁଷ, ଯିଏ କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଛି।
କିଂନୁ ଶକ୍ଯଂ ମଯା କର୍ତୁଂ ଯଦ୍ରାଜା ସତତଂ ଘୃଣୀ। ତ୍ଵଂ ଚ ବାଲିଶଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସଦୈଵାସ୍ମାନ୍ପ୍ରବାଧସେ
ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି? ରାଜା ସଦା ଦୟାଳୁ, ତୁମେ ଶିଶୁମନ୍ତି ଭାବନାରେ ସଦା ଆମେଁକୁ ରୋକୁଛ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସଟାସ୍ତସ୍ଯ ପଞ୍ଚଚକ୍ରେ ଵୃକୋଦରଃ। ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରେଣ ଵାଣେନ କିଂଚିଦବ୍ରୁଵତସ୍ତଦା
ଏଭଳି କହି, ଭୀମ ତାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଆକୃତିର ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ କିଛି ଶବ୍ଦ କହିଥିଲେ।
ଵିକଲ୍ପଯିତ୍ଵା ରାଜାନଂ ତତଃ ପ୍ରାହ ଵୃକୋଦରଃ। ଜୀଵିତୁଂ ଚେଚ୍ଛସେ ମୂଢ ହେତୁଂ ମେ ଗଦତଃ ଶୃଣୁ
ରାଜାଙ୍କୁ ଭାବିବା ପରେ, ଭୀମ କହିଲେ: 'ଯଦି ତୁମେ ଜୀବନ ରଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ମୂଢ଼, ମୋ ଶର୍ତ୍ତ ଶୁଣ।'
ଦାସୋସ୍ମୀତି ତ୍ଵଯା ଵାଚ୍ଯଂ ସଂସତ୍ସୁ ଚ ସଭାସୁ ଚ। ଏଵଂ ଚେଜ୍ଜୀଵିତଂ ଦଦ୍ଯାମେଷ ଯୁଦ୍ଧଜିତୋ ଵିଧିଃ
ସଭା ଓ ଆସରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ 'ମୁଁ ଦାସ' ଭାବେ କହିବାକୁ ପଡିବ; ଏହିପରି କଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜୀବନ ଦେଇବି, ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଥିବା ପାଇଁ ଏହି ନିୟମ।
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତଂ ରାଜା କୃଚ୍ଛ୍ରମାଣୋ ଜଯଦ୍ରଥଃ। ପ୍ରୋଵାଚ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ଭୀମମାହଵଶୋଭିନମ୍
ଏହିପରି କହି, ରାଜା ଜୟଦ୍ରଥ ଅତି କଷ୍ଟରେ ଭୀମଙ୍କୁ — ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ପୁରୁଷ ସିଂହ — 'ଯେପରି ଚାହୁଁଛ' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ତତ ଏନଂ ଵିଚେଷ୍ଟନ୍ତଂ ଵଦ୍ଧ୍ଵା ପାର୍ଥୋ ଵୃକୋଦରଃ। ରଥମାରୋପଯାମାସ ଵିସଂଜ୍ଞଂ ପାଂସୁକୁଣ୍ଠିତମ୍
ତାଙ୍କୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାବେଳେ, ଭୀମ ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଅସ୍ତିର ଓ ଧୂଳିରେ ଢ଼କା ଅବସ୍ଥାରେ ରଥରେ ରଖିଦେଲେ।
ତତସ୍ତଂ ରଥମାସ୍ଥାଯ ଭୀମଃ ପାର୍ତାନୁଗସ୍ତଦା। ଅଗ୍ର୍ଯମାଶ୍ରମମଧ୍ଯସ୍ଥାମଭ୍ଯଗଚ୍ଛଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ତାପରେ ଭୀମ, ପାର୍ଥଙ୍କ ସହିତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଅଗ୍ରାଶ୍ରମରେ ଅଛିଥିବା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଦର୍ଶଯାମାସ ଭୀମସ୍ତୁ ତଦଵସ୍ଥଂ ଜଯଦ୍ରଥମ୍। ତଂ ରାଜା ପ୍ରାହସଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତାମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଭୀମ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ; ରାଜା ଦେଖି ହସିଲେ ଏବଂ 'ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ' ବୋଲି କହିଲେ।
ରାଜାନଂ ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ଭୀମୋ ଦ୍ରୌପଦ୍ଯୈ କଥଯେତି ଵୈ। ଦାସଭାଵଂ ଗତୋ ହ୍ଯେଷ ପାଣ୍ଡୂନାଂ ପାପଚେତନଃ
ଭୀମ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କହ, ଏହି ପାପୀ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଦାସ ହୋଇଯାଇଛି।'
ତମୁଵାଚ ଚ ତତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଭ୍ରାତା ସପ୍ରଣଯଂ ଵଚଃ। ମୁଞ୍ଚେମମଧମାଚାରଂ ପ୍ରମାଣା ଯଦି ତେ ଵଯମ୍
ତାପରେ ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ ସ୍ନେହରେ କହିଲେ: 'ଯଦି ଆମେଁ ତୁମର ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଯୋଗ୍ୟ, ତେବେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ କରୁଥିବାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।'
ଦ୍ରୌପଦୀ ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ଭୀମମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍। ଦାସୋଽଯଂମୁଚ୍ଯତାଂ ରାତ୍ରସ୍ତ୍ଵଯାପଞ୍ଚଶିଖଃ କୃତଃ
ଦ୍ରୌପଦୀ, ଭୀମ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଖି, କହିଲେ: 'ଏହି ଦାସ, ଛାଡ଼ିଦିଅ; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ଚୁଡ଼ା ଦେଇ ଚିହ୍ନିତ କରିଛ।'
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଭୀମସ୍ତୁ ଭ୍ରାତ୍ରା ଚୈଵ ଚ କୃଷ୍ଣଯା। ମୁମୋଚ ତଂ ମହାପାପଂ ଜଯଦ୍ରଥମଚେତନମ୍
ଭାଇ ଓ କୃଷ୍ଣାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭୀମ ଏହି ମହାପାପୀ ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସ ମୁକ୍ତୋଽଭ୍ଯେତ୍ଯରାଜାନମଭିଵାଦ୍ଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍। ଵଵନ୍ଦେ ଵିହ୍ଵଲୋରାଜାତାଂଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧାନ୍ମୁନୀଂସ୍ତଦା
ମୁକ୍ତ ହେଇ, ସେ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲା, ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ବୃଦ୍ଧ ଓ ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ନମନ କଲା।
ତମୁଵାଚ ଧୃଣୀ ରାଜା ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ତଥାଜଯଦ୍ରଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୃହୀତଂ ସଵ୍ଯସାଚିନା
ଦୟାଳୁ ରାଜା ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସବ୍ୟସାଚୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଥିବା ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଅଦାସୋ ଗଚ୍ଛ ମୁକ୍ତୋସି ମୈଵଂ କାର୍ଷୀଃ ପୁନଃ କ୍ଵଚିତ୍। ସ୍ତ୍ରୀକାମୁକ ଧିଗସ୍ତୁ ତ୍ଵାଂ କ୍ଷୁଦ୍ରଃ କ୍ଷତ୍ରସହାଯଵାନ୍
ତୁମେ ଏବେ ଦାସ ନୁହେଁ; ଯାଅ, ମୁକ୍ତ ହେଲା। କେଉଁଠି ଏପରି କାମ କରିନିଅ। ଜନାନୀ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ, ନିମ୍ନ ଚରିତ୍ର ଓ ନିମ୍ନ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ସହ ମିଶିଥିବା ତୁମେ ଲଜ୍ଜା ପାଉ।
ଏଵଂଵିଧଂ ହି କ କୁର୍ଯାତ୍ତ୍ଵଦନଯଃ ପୁରୁଷାଧମଃ। `କର୍ମ ଧର୍ମଵିରୁଦ୍ଧଂ ଵୈ ଲୋକଦୁଷ୍ଟଂ ଚ ଦୁର୍ମତେ
ତୁମେ ଯେପରି କାମ କରିଛ, ଏପରି କାମ କିଏ କରିପାରିବ, ନିମ୍ନତମ ପୁରୁଷ? ଏହି କାମ ଧର୍ମବିରୋଧୀ ଓ ଲୋକକୁ ଦୁଷ୍ଟ କରେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା।
ଗତସତ୍ତ୍ଵମିଵ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କର୍ତାରମଶୁଭସ୍ଯ ତମ୍। ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କୃପାଂ ଚକ୍ରେ ନରାଧିପଃ
ଏହି ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଜଣେ ଜଣାକୁ ଜୀବନ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖି, ଭାରତମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦୟା କଲେ।
ଧର୍ମେ ତେ ଵର୍ଧତାଂ ଵୁଦ୍ଧିର୍ମା ଚାଧର୍ମେ ମନଃ କୃଥାଃ। ସାଶ୍ଚ ସାଥପାଦାତଃ ସ୍ଵସ୍ତି ଗଚ୍ଛ ଜଯଦ୍ରଥ
ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ଧର୍ମରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉ, ଅଧର୍ମ ପ୍ରତି ଚିତ୍ତ ଦିଅନି। ଏହି ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ସହିତ, ଶାନ୍ତିରେ ଯାଅ, ଜୟଦ୍ରଥ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସଵ୍ରୀଜଂ ତୂଷ୍ଣୀଂ କିଂଚିଦଵାଙ୍ଯୁଖଃ। ଜଗାମ ରାଜା ଦୁଃଖାର୍ତୋ ଗଙ୍ଗାଦ୍ଵାରାଯ ଭାରତ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ସହିତ, ନିରବ ଏବଂ ମୁହଁ ନମାଇ, ଦୁଃଖରେ ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଭାରତ।
ସ ଦେଵଂ ଶରଣଂ ଗତ୍ଵା ଵିରୂପାକ୍ଷମୁମାପତିମ୍। ତପଶ୍ଚଚାର ଵିପୁଲଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରୀତୋ ଵୃଷଧ୍ଵଜଃ
ସେ ଦେବୀ ଉମାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କଲେ; ବୃଷଧ୍ୱଜ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
ବଲିଂ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣାତ୍ପ୍ରୀଯମାଣସ୍ତ୍ରିଲୋଚନଃ। ଵରଂ ଚାସ୍ମୈ ଦଦୌ ଦେଵଃ ସ ଜଗ୍ରାହ ଚ ତଚ୍ଛୃଣୁ
ତିନି ଆଖି ଦେବତା, ଖୁସି ହୋଇ, ନିଜେ ତାଙ୍କର ବଳି ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ଏକ ଭଲ ଦାନ ଦେଲେ; ସେ କଣ ପାଇଲେ, ଶୁଣ।