ସ ତୈଃ ପରିଵୃତୋ ରାଜାତତ୍ରୈଵୋପଵିଵେଶ ହ। ପ୍ରଵିଵେଶାଶ୍ରମଂ କୃଷ୍ଣା ଯମାଭ୍ଯାଂ ସହ ଭାମିନୀ
ସେଠାରେ, ସେମାନଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ବସିଥିବା ରାଜା ଉପବେଶ କଲେ; ଦୀପ୍ତିମାନ କୃଷ୍ଣା, ଦ୍ରୋଧର ଦୁଇ ପୁଅ ସହିତ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଭୀମସେନାର୍ଜୁନୌ ଚାପି ଶ୍ରୁତ୍ଵା କ୍ରୋଶଗତଂ ରିପୁମ୍। ସ୍ଵଯମଶ୍ଵାଂସ୍ତୁଦନ୍ତୌ ତୌ ଜଵେନୈଵାଭ୍ଯଧାଵତାମ୍
ଭୀମସେନ ଓ ଅର୍ଜୁନ, ଶତ୍ରୁ ନିକଟରେ ଥିବାକୁ ଶୁଣି, ନିଜେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦୃତ ଚଳାଇ, ତାଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଧାଡ଼ିଲେ।
ଇଦମତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ଚାତ୍ର ଚକାରାତିରଥୋଽର୍ଜୁନଃ। କ୍ରୋଶମାତ୍ରଗତାନଶ୍ଵାନ୍ସୈନ୍ଧଵସ୍ଯ ଜଘାନ ଯତ୍
ଏଠାରେ, ଅର୍ଜୁନ ଅତିଶୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାମ କଲେ; ଶତ୍ରୁ ରଥର ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ଚିତ୍କାର ଦୂରରୁ ମାରିଦେଲେ।
ସ ହି ଦିଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରସଂପନ୍ନଃ କୃଚ୍ଛ୍ରକାଲେଽପ୍ଯସଂଭ୍ରମଃ। ଅକରୋଦ୍ଦୁଷ୍କରଂ କର୍ମ ଶରୈରସ୍ତ୍ରାନୁମନ୍ତ୍ରିତୈଃ
ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଥିବା ଅର୍ଜୁନ, କଷ୍ଟ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଅଶାନ୍ତ ହେଲେନି; ମନ୍ତ୍ର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶର ଦେଇ ଦୁର୍ଲଭ କାମ କଲେ।
ତତୋଽଭ୍ଯଧାଵତାଂ ଵୀରାଵୁଭୌ ଭୀମଧନଂଜଯୌ। ହତାଶ୍ଵଂ ସୈନ୍ଧଵଂ ଭୀତମେକଂ ଵ୍ଯାକୁଲଚେତସମ୍
ତାପରେ, ଭୀମ ଓ ଧନଞ୍ଜୟ ଦୁଇ ଶୂର, ହତ ଘୋଡ଼ା, ଏକା, ଭୟଭିତ ଓ ଅସ୍ତିର ଚିତ୍ତ ସାଇନ୍ଧବ ରାଜାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସୈନ୍ଧଵସ୍ତୁ ହତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥାଽଶ୍ଵାନ୍ସ୍ଵାନ୍ସୁଦୁଃଖିତଃ। `ରଥାତ୍ପ୍ରସ୍କନ୍ଦ୍ଯ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଵୈ ପଲାଯନପରୋଽଭଵତ୍
ସାଇନ୍ଧବ ରାଜା ନିଜ ଘୋଡ଼ାମାନେ ମରିଯିବାକୁ ଦେଖି ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ରଥରୁ ଲାଫି ନିଜ ପାଉଁରେ ଦୃତ ଭାଗିଗଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଵିକ୍ରମକର୍ମାଣି କୁର୍ଵାଣଂ ଚ ଧନଂଜଯମ୍। ପଲାଯନକୃତୋତ୍ସାହଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵଦ୍ଯେନ ଵୈ ଵନମ୍
ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ସେ ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଦୃତ ଭାଗିଗଲେ।
ସୈନ୍ଧଵଂ ତ୍ଵମିସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯପରାକ୍ରାନ୍ତଂ ପଲାଯନେ। ଅନୁଯାଯ ମହାବାହୁଃ ଫଲ୍ଗୁନୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସାଇନ୍ଧବ ରାଜା ଶକ୍ତି ଦେଇ ପଳାଇବାକୁ ଦେଖି, ବଳଶାଳୀ ଫଳ୍ଗୁନ ସେଠାକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଅନନ ଵୀର୍ଯେଣ କଥଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ପ୍ରାର୍ଥଯସେ ବଲାତ୍। ରାଜପୁତ୍ର ନିଵର୍ତସ୍ଵ ନ ତେ ଯୁକ୍ତଂ ପଲାଯନମ୍
ଶକ୍ତି ନଥିବା ଦେହରେ କିପରି ତୁମେ ଜୋର ଦେଇ ଜନନୀକୁ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ? ରାଜପୁତ୍ର, ଫେରିଆ, ପଳାଇବା ତୁମ ପାଇଁ ଯଥାଯଥିକ ନୁହେଁ।
କଥଂ ହ୍ଯନୁଚରାନ୍ହିତ୍ଵା ଶତ୍ରୁମଧ୍ଯେ ପଲାଯସେ। ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯମାନଃ ପାର୍ଥେନ ସୈନ୍ଧଵୋ ନ ନ୍ଯଵର୍ତତ
କିପରି ତୁମେ ତୁମ ସାଥୀମାନେକୁ ଛାଡ଼ି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଳାଇଯାଉଛ? ପାର୍ଥ ଏପରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସାଇନ୍ଧବ ରାଜା ଫେରିଲେନି।
ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି ତଂ ଭୀମଃ ସହସାଽଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ବଲୀ। ମା ଵଧୀରିତି ପାର୍ଥସ୍ତଂ ଦଯାଵାନ୍ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ଭୀମ, 'ଥାଉ, ଥାଉ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି ଶକ୍ତି ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଦୟାଳୁ ପାର୍ଥ, 'ମାରିନିବେ' ବୋଲି କହିଲେ।
ଜଯଦ୍ରଥସ୍ତୁ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯଭ୍ରାତରାଵୁଦ୍ଯତାଯୁଧୌ। ପ୍ରାଦାଵତ୍ତୂର୍ଣମଵ୍ଯଗ୍ରୋ ଜୀଵିତେପ୍ସୁଃ ସୁଦୁଃଖିତଃ
ଜୟଦ୍ରଥ, ଦୁଇ ଭାଇ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆଶା କରି, ଦୁଃଖରେ ଅବିଚଳିତ ଭାବରେ ଦୃତ ଭାଗିଗଲେ।
ଲତାଭିଃ ସଂଵୃତେ କକ୍ଷେ କିରୀଟଂ ରତ୍ନଭାସ୍ଵରମ୍। ଅପଵିଧ୍ଯପ୍ରଧାଵନ୍ତଂ ନିଲୀଯନ୍ତଂ ଵନାନ୍ତରେ
ଲତା ଦ୍ୱାରା ଢାକିଥିବା ଜଙ୍ଗଲରେ, ରତ୍ନ ଦୀପ୍ତି ଥିବା କିରିଟ ଫେଙ୍ଗି ଦେଇ, ଚୁପଚାପ ଭାଗି ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ଲୁଚିଗଲେ।
ଭୀମସେନସ୍ତୁ ତଂ କକ୍ଷେ ଲୀଯମାନଂ ଭଯାକୁଲମ୍। ମାର୍ଗମାଣୋଽଵତୀର୍ଯାଶୁ ରଥାଦ୍ରତ୍ନଵିଭୂପିତାତ୍'। ଅଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ନିଜଗ୍ରାହକେଶପକ୍ଷେ ହ୍ଯମର୍ଷଣଃ
ଭୀମସେନ, ଭୟରେ ଲୁଚିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଖୋଜି, ରତ୍ନ ଭୂଷିତ ରଥରୁ ଦୃତ ଉତରି, ତାଙ୍କୁ ଚୁଲରେ ଧରି ରୋଷରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଚ ତଂ ଭୀମୋ ନିଷ୍ପିପେପ ମହୀତଲେ। ଗଲେ ଗୃହୀତ୍ଵାରାଜାନଂ ପାତଯାମାସ ଚୈଵ ହ
ଭୀମ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ପୃଥିବୀରେ ପେଟିଲେ; ଗଳାରେ ଧରି ରାଜାକୁ ଭୂମିରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଲେ।
ପୁନଃ ସ ଜୀଵମାନସ୍ଯ ତସ୍ଯୋତ୍ପତିତୁମିଚ୍ଛତଃ। ପଦା ମୂର୍ଧ୍ନି ମହାବାହୁଃ ପ୍ରାହରଦ୍ଵିଲପିଷ୍ଯତଃ
ପୁଣି, ଉଠିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କୁ, ମହାବାହୁ ଭୀମ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ପାଉଁ ଦେଇ ମାରିଲେ, ତେଣୁ ସେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ତସ୍ଯ ଜାନୂ ଦଦୌ ଭମୋ ଜଘ୍ନେ ଚୈନମରତ୍ନିନା। ସ ମୋହମଗମଦ୍ରାଜା ପ୍ରହାରଵରପୀଡିତଃ
ଭୀମ ତାଙ୍କୁ ଗୁଡ଼ିକୁ ମାରିଲେ ଓ ମୁଷ୍ଟି ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆଘାତରେ ରାଜା ଅଚେତନ ହେଲେ।
ସରୋଷଂ ଭୀମସେନଂ ତୁ ଵାରଯାମାସ ଫଲ୍ଗୁନଃ। ଦୁଃଶଲାଯାଃ କୃତେରାଜା ଯତ୍ତ୍ଵାମାହେତି କୌରଵ
ଫଳ୍ଗୁନ ରୋଷରେ ଥିବା ଭୀମସେନଙ୍କୁ ରୋକିଲେ; 'ଦୁଃଶଳା ପାଇଁ ରାଜା ତୁମକୁ କହିଛନ୍ତି' ବୋଲି କୌରବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନାଯଂ ପାପସମାଚାରୋ ମତ୍ତୋ ଜୀଵିତୁମର୍ହତି। କୃଷ୍ଣାଯାସ୍ତଦନର୍ହାଯାଃ ପରିକ୍ଲେଷ୍ଟା ନରାଧମଃ
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ଲୋକଟି ଜୀବନ ରଖିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ନିମ୍ନତମ ପୁରୁଷ, ଯିଏ କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଛି।
କିଂନୁ ଶକ୍ଯଂ ମଯା କର୍ତୁଂ ଯଦ୍ରାଜା ସତତଂ ଘୃଣୀ। ତ୍ଵଂ ଚ ବାଲିଶଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସଦୈଵାସ୍ମାନ୍ପ୍ରବାଧସେ
ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି? ରାଜା ସଦା ଦୟାଳୁ, ତୁମେ ଶିଶୁମନ୍ତି ଭାବନାରେ ସଦା ଆମେଁକୁ ରୋକୁଛ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସଟାସ୍ତସ୍ଯ ପଞ୍ଚଚକ୍ରେ ଵୃକୋଦରଃ। ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରେଣ ଵାଣେନ କିଂଚିଦବ୍ରୁଵତସ୍ତଦା
ଏଭଳି କହି, ଭୀମ ତାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଆକୃତିର ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ କିଛି ଶବ୍ଦ କହିଥିଲେ।
ଵିକଲ୍ପଯିତ୍ଵା ରାଜାନଂ ତତଃ ପ୍ରାହ ଵୃକୋଦରଃ। ଜୀଵିତୁଂ ଚେଚ୍ଛସେ ମୂଢ ହେତୁଂ ମେ ଗଦତଃ ଶୃଣୁ
ରାଜାଙ୍କୁ ଭାବିବା ପରେ, ଭୀମ କହିଲେ: 'ଯଦି ତୁମେ ଜୀବନ ରଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ମୂଢ଼, ମୋ ଶର୍ତ୍ତ ଶୁଣ।'
ଦାସୋସ୍ମୀତି ତ୍ଵଯା ଵାଚ୍ଯଂ ସଂସତ୍ସୁ ଚ ସଭାସୁ ଚ। ଏଵଂ ଚେଜ୍ଜୀଵିତଂ ଦଦ୍ଯାମେଷ ଯୁଦ୍ଧଜିତୋ ଵିଧିଃ
ସଭା ଓ ଆସରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ 'ମୁଁ ଦାସ' ଭାବେ କହିବାକୁ ପଡିବ; ଏହିପରି କଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜୀବନ ଦେଇବି, ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଥିବା ପାଇଁ ଏହି ନିୟମ।
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତଂ ରାଜା କୃଚ୍ଛ୍ରମାଣୋ ଜଯଦ୍ରଥଃ। ପ୍ରୋଵାଚ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ଭୀମମାହଵଶୋଭିନମ୍
ଏହିପରି କହି, ରାଜା ଜୟଦ୍ରଥ ଅତି କଷ୍ଟରେ ଭୀମଙ୍କୁ — ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ପୁରୁଷ ସିଂହ — 'ଯେପରି ଚାହୁଁଛ' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ତତ ଏନଂ ଵିଚେଷ୍ଟନ୍ତଂ ଵଦ୍ଧ୍ଵା ପାର୍ଥୋ ଵୃକୋଦରଃ। ରଥମାରୋପଯାମାସ ଵିସଂଜ୍ଞଂ ପାଂସୁକୁଣ୍ଠିତମ୍
ତାଙ୍କୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାବେଳେ, ଭୀମ ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଅସ୍ତିର ଓ ଧୂଳିରେ ଢ଼କା ଅବସ୍ଥାରେ ରଥରେ ରଖିଦେଲେ।
ତତସ୍ତଂ ରଥମାସ୍ଥାଯ ଭୀମଃ ପାର୍ତାନୁଗସ୍ତଦା। ଅଗ୍ର୍ଯମାଶ୍ରମମଧ୍ଯସ୍ଥାମଭ୍ଯଗଚ୍ଛଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ତାପରେ ଭୀମ, ପାର୍ଥଙ୍କ ସହିତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଅଗ୍ରାଶ୍ରମରେ ଅଛିଥିବା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଦର୍ଶଯାମାସ ଭୀମସ୍ତୁ ତଦଵସ୍ଥଂ ଜଯଦ୍ରଥମ୍। ତଂ ରାଜା ପ୍ରାହସଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତାମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଭୀମ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ; ରାଜା ଦେଖି ହସିଲେ ଏବଂ 'ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ' ବୋଲି କହିଲେ।
ରାଜାନଂ ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ଭୀମୋ ଦ୍ରୌପଦ୍ଯୈ କଥଯେତି ଵୈ। ଦାସଭାଵଂ ଗତୋ ହ୍ଯେଷ ପାଣ୍ଡୂନାଂ ପାପଚେତନଃ
ଭୀମ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କହ, ଏହି ପାପୀ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଦାସ ହୋଇଯାଇଛି।'
ତମୁଵାଚ ଚ ତତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଭ୍ରାତା ସପ୍ରଣଯଂ ଵଚଃ। ମୁଞ୍ଚେମମଧମାଚାରଂ ପ୍ରମାଣା ଯଦି ତେ ଵଯମ୍
ତାପରେ ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ ସ୍ନେହରେ କହିଲେ: 'ଯଦି ଆମେଁ ତୁମର ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଯୋଗ୍ୟ, ତେବେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ କରୁଥିବାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।'
ଦ୍ରୌପଦୀ ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ଭୀମମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍। ଦାସୋଽଯଂମୁଚ୍ଯତାଂ ରାତ୍ରସ୍ତ୍ଵଯାପଞ୍ଚଶିଖଃ କୃତଃ
ଦ୍ରୌପଦୀ, ଭୀମ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଖି, କହିଲେ: 'ଏହି ଦାସ, ଛାଡ଼ିଦିଅ; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ଚୁଡ଼ା ଦେଇ ଚିହ୍ନିତ କରିଛ।'