ନକୁଲସ୍ତ୍ଵପଭୀସ୍ତସ୍ମାଦ୍ରଥାଚ୍ଚର୍ମାସିପାଣିମାନ୍। ଉଦ୍ଧାମ୍ଯ ସ୍ତାନମାସ୍ଥାଯ ତସ୍ଥୌ ଗିରିଵାଚଲଃ
ନକୁଳ ତାହାଠାରୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ରଥରୁ ଉତରି, ତଳୱାର ଓ ଢାଳ ହାତରେ ଧରି, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।
ସୁରଥସ୍ତଂ ଗଜଵରଂ ଵଧାଯ ନକୁଲସ୍ଯ ତୁ। ପ୍ରେଷଯାମାସ ସକ୍ରୋଧମତ୍ଯୁଚ୍ଛ୍ରିତକରଂ ତତଃ
ସୁରଥ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ନକୁଳଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ହାତୀକୁ ଉଚ୍ଚ ଶୁଣ୍ଡ ଉଠାଇ ପଠାଇଲେ।
ନକୁଲସ୍ତସ୍ଯ ନାଗସ୍ଯ ସମୀପପରିଵର୍ତିନଃ। ସଵିଷାଣଂ ଭୁଜଂ ମୂଲେ ଖଙ୍ଗେନ ନିରକୃନ୍ତତ
ହାତୀ ନିକଟରେ ଘୂରୁଥିବାବେଳେ, ନକୁଳ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ତାହାର ଶୁଣ୍ଡ ସହିତ ହାତକୁ ମୂଳରୁ କାଟିଦେଲେ।
ସ ଵିନଦ୍ଯମହାନାଦଂ ଗଜଃ କିଙ୍କିଣିଭୂଷଣଃ। ପତନ୍ନଵାକ୍ଶିରା ଭୂମୌ ହସ୍ତ୍ଯାରୋହମପୋଥଯତ୍
ଘଣ୍ଟି ଲଗା ହାତୀଟି ବଡ଼ ଚିତ୍କାର କରି, ମୁଣ୍ଡ ଆଗକୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ତାହାର ଚାଳକକୁ ଚେପିଦେଲା।
ସ ତତ୍କର୍ମ ମହତ୍କୃତ୍ଵା ଶୂରୋ ମାଦ୍ରଵତୀସୁତଃ। ଭୀମସେନରଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଶର୍ମ ଲେଭେ ମହାରଥଃ
ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସେ ଶୂର ବୀର, ଏହି ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରି ଭୀମସେନଙ୍କ ରଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲେ।
ଭୀମସ୍ତ୍ଵାପତତୋ ରାଜ୍ଞଃ କୋଟିକାଶ୍ଯସ୍ ସଂଗରେ। ସୂତସ୍ଯ ନୁଦତୋ ଵାହାନ୍କ୍ଷୁରେଣାପାହରଚ୍ଛିରଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଜା କୋଟିକାଶ୍ୟ ଭୀମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ଆସୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ସାରଥି ଘୋଡ଼ାକୁ ଦୃତି କରୁଥିଲା, ଭୀମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରରେ ସାରଥିର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଲେ।
ନ ବୁବୋଧ ହତଂ ସୂତଂ ସ ରାଜା ବାହୁଶାଲିନା। ତସ୍ଯାଶ୍ଵା ଵ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ସଙ୍ଖ୍ଯେ ହତମସୂତାସ୍ତତସ୍ତତଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଜଣେ ନିଜ ସାରଥି ମୃତ ହେବାକୁ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ; ତାପରେ ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଏଉଁଠା ଓଉଁଠା ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ଵିରଥଂ ହତସୂତଂ ତଂ ଭୀମଃ ପ୍ରହରତାଂଵରଃ। ଜଘାନ ତଲଯୁକ୍ତେନ ପ୍ରାସେନାଭ୍ଯେତ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵଃ
ଭୀମ, ପ୍ରହାରକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ରଥ ଓ ସାରଥି ହୀନ ରାଜାକୁ ନିକଟରେ ଗଲେ ଏବଂ ସିଂହ ପରି ତାଙ୍କୁ ତାଳ ଦେଇ ମାରିଦେଲେ।
ଦ୍ଵାଦଶାନାଂ ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ସୌଵୀରାଣାଂ ଧନଂଜଯଃ। ଚକର୍ତ ନିଶିତୈର୍ଭଲ୍ଲୈର୍ଧନୂଂଷି ଚ ଶିରାଂସି ଚ
ଧନଞ୍ଜୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସଉବୀର ଦ୍ୱାଦଶ ନେତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଓ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ଶିବୀନିକ୍ଷ୍ଵାକୁମୁଖ୍ଯାଂଶ୍ଚ ତ୍ରିଗର୍ତାନ୍ସୈନ୍ଧଵାନପି। ଜଘାନାତିରଥଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ବାଣଗୋଚରମାଗତାନ୍
ସେ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧରେ ଶିବି, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ତ୍ରିଗର୍ତ୍, ସିନ୍ଧୁ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ବାଣର ଆଘାତରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
ସୂଦିତାଃ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ବହଵଃ ସଵ୍ଯସାଚିନା। ସପତାକାଶ୍ଚ ମାତଙ୍ଗାଃ ସଧ୍ଵଜାଶ୍ଚ ମହାରଥାଃ
ସବ୍ୟସାଚୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଯୋଦ୍ଧା ଘାୟିତ ହେଇ ପଡିଥିଲେ; ପତାକା ଧାରଣ କରିଥିବା ହାତୀ ଓ ଧ୍ୱଜା ସହ ମହାରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଘାୟିତ ହେଇଥିଲେ।
ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯ ପୃଥିଵୀଂ ତସ୍ଥୁଃ ସର୍ଵମାଯୋଧନଂ ପ୍ରତି। ଶରୀରାଣ୍ଯଶିରସ୍କାନି ଵିଦେହାନି ଶିରାଂସି ଚ
ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ମୃତ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଶିରହୀନ ଦେହ ଭୂମିକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରି ଥିଲା।
ଶ୍ଵଗୃଧ୍ରକଙ୍କକାକୋଲଭାସଗୋମାଯୁଵାଯସାଃ। ଅତୃପ୍ଯଂସ୍ତତ୍ରଵୀରାଣାଂ ହତାନାଂ ମାସଶୋଣିତୈଃ
ସେଠାରେ କୁକୁର, ଗୃଧ୍ର, କଂକ, କାକ, ଭାସ, ଶ୍ୱାନ, କାଳିଆ କାକ ମୃତ ବୀରମାନଙ୍କ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ଉପରେ ଅତି ଲୋଭରେ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ।
ଏଵଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଶରଜ୍ଵାଲୈର୍ଗାଣ୍ଡୀଵାନିଲଚୋଦିତୈଃ। ସେନେନ୍ଧନଂ ଦଦାହାଶୁ ସରୋଷଃ ପାର୍ଥପାଵକଃ
ଗାଣ୍ଡୀବର ବାଣର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଗ୍ନି ଝାଡ଼ି, ପାର୍ଥ ରୋଷରେ ତାଳ ଦେଇ ସେନାକୁ ଦୃତି ଭାବେ ଜଳାଇଦେଲେ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ ଦେଇଥାଏ।
ଚକ୍ରାଣାଂ ପତିତାନାଂ ଚ ଯୁଗାନାଂ ଚ ମହୀପତେ। ତୂଣୀରାଣଆଂ ପତାକାନାଂ ଧ୍ଵଜାନାଂ ଚ ରଥୈଃ ସହ
ହେ ରାଜା, ଭୂମିରେ ଭାଗ୍ନ ଚକ୍ର, ଯୁଗ, ତୁଣୀର, ପତାକା, ଧ୍ୱଜ ଓ ରଥ ଏକାଠି ହୋଇ ପଡିଥିଲା।
ଈଷାଣାମନୁକର୍ଷାଣାଂ ତ୍ରିଵେଣୂନାଂ ତଥୈଵ ଚ। ଅକ୍ଷାଣାମଥ ଯୋକ୍ରାଣାଂ ପ୍ରତୋଦାନାଂ ଚ ରାଶଯଃ
ଅକ୍ଷ, ରଥର ଦଣ୍ଡ, ତିନି ମାଂସ ଦଣ୍ଡ, ଚକ୍ର, ଯୁଗ୍ରା, ପ୍ରତୋଦ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶ ଏଉଁଠା ଓଉଁଠା ଏକାଠି ହୋଇଥିଲା।
ଶିରସାଂ ପତିତାନାଂ ଚ କୁଣ୍ଡଲୋଷ୍ଣୀଷଧାରିଣାମ୍। ଭୁଜାନାଂ ମକୁଟାନାଂ ଚ ହାରାଣାମଙ୍ଗଦୈଃ ସହ
କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଉଷ୍ଣୀଷ ପିନ୍ଧିଥିବା ମୃତ ମୁଣ୍ଡ, ମକୁଟ ଧାରଣ କରିଥିବା ଭୁଜ, ହାର ଓ ଅଙ୍ଗଦ ଏକାଠି ହୋଇ ପଡିଥିଲା।
ଛତ୍ରାଣାଂ ଵ୍ଯଜନାନାଂ ଚ ଚର୍ମଣଆଂ ଵର୍ମଣାଂ ତଥା। ଛିନ୍ନାନାଂ କାର୍ମୁକାଣାଂ ଚ ପଟ୍ଟସାନାଂ ତଥୈଵ ଚ
ଛତା, ବିଜନ, ଚର୍ମ, ବର୍ମ, ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଧନୁଷ ଓ ତଳୱାର ମଧ୍ୟ ଭୂମିରେ ଏଉଁଠା ଓଉଁଠା ପଡିଥିଲା।
ଶକ୍ତୀନାମଥ ଖଙ୍ଗାନାଂ ଦଣ୍ଡାନାଂ ସହ ତେମରୈଃ। ରାଶଯଶ୍ଚାତ୍ରଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ତତ୍ରତତ୍ର ଵିଶାଂପତେ
ଶକ୍ତି, ତଳୱାର, ଦଣ୍ଡ, ଗଦା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଏଉଁଠା ଓଉଁଠା ଏକାଠି ହୋଇଥିଲା, ହେ ନରପତି।
ପତିତୈଶ୍ଚୈଵ ମାତଙ୍ଗୈଃ ସଯୋଧୈଃ ପର୍ଵତୋପମୈଃ। ହଯୈର୍ଦ୍ଵିଧାକୃତୈଃ ସାର୍ଧଂ ସାଦିଭିଃ ସାଯୁଧୈସ୍ତଥା
ପଡିଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି ହାତୀ, ସେମାନଙ୍କ ସହ ଯୋଦ୍ଧା, ଦୁଇ ଭାଗ ହୋଇଥିବା ଘୋଡ଼ା, ତାଙ୍କ ସାରଥି ଓ ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ ଭୂମିକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରିଥିଲା।
ଵିପ୍ରଵିଦ୍ଧୈ ରଥୈଶ୍ଚୈଵ ନିହତୈଶ୍ଚପଦାତିଭିଃ। ଅଗମ୍ଯରୂପା ପୃଥିଵୀ ମାଂସଶୋଣିତକର୍ଦମା
ଭାଙ୍ଗିଥିବା ରଥ ଓ ମୃତ ପଦାତିମାନେ ଭୂମିରେ ପଡିଥିଲେ; ମାଂସ ଓ ରକ୍ତର କାଦୁ ଭୂମିକୁ ଅଗମ୍ୟ କରିଦେଲା।
ହତେଷୁ ତେଷୁ ଵୀରେଷୁ ସିନ୍ଧୁରାଜୋ ଜଯଦ୍ରଥଃ। ଵିମୁଚ୍ଯ କୃଷ୍ଣାଂ ସଂତ୍ରସ୍ତଃ ପଲାଯନପରୋଽଭଵତ୍
ସେ ବୀରମାନେ ମୃତ ହେବା ପରେ, ସିନ୍ଧୁରାଜ ଜୟଦ୍ରଥ ଭୟଭୀତ ହୋଇ କୃଷ୍ଣାକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ସ ତସ୍ମିନ୍ସଂକୁଲେ ସୈନ୍ଯେ ଦ୍ରୌପଦୀମଵତାର୍ଯ ତାମ୍। ପ୍ରାଣପ୍ରେପ୍ସୁରୁପାଧାଵଦ୍ଵନଂ ତତ୍ର ନରାଧମଃ
ସେହି ଅସ୍ତିର ସେନାରେ, ଦୁଃଖୀ ଲୋକଟି ନିଜ ପ୍ରାଣ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ରଖି ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଳାଇଗଲା।
ଦ୍ରୌପଦୀଂ ଧର୍ମରାଜସ୍ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧୌମ୍ଯପୁରସ୍କୃତାମ୍। ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରେଣ ଵୀରେଣ ରଥମାରୋପଯତ୍ତଦା
ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଧୌମ୍ୟଙ୍କ ଆଗରେ ଏବଂ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୂର ନିକଟରେ ଦେଖି, ସେତିବେଳେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ରଥରେ ଉଠାଇଲେ।
ତତସ୍ତଦ୍ଵିଦ୍ରୁତଂ ସୈନ୍ଯମପଯାତେ ଜଯଦ୍ରଥେ। ଆଦିଶ୍ଯାଦିଶ୍ଯ ନାରାଚୈରାଜଘାନ ଵୃକୋଦରଃ
ଯେତେବେଳେ ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କ ସେନା ଭୟରେ ଭାଗିଗଲା, ଭୀମ ତାଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆଘାତ କରିଲେ।
ସଵ୍ଯସାଚୀ ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପଲାଯନ୍ତଂ ଜଯଦ୍ରଥମ୍। ଵାରଯାମାସ ନିଘ୍ନନ୍ତଂ ଭୀମଂ ସୈନ୍ଧଵସୈନିକାନ୍
ଅର୍ଜୁନ ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କୁ ପଳାଇଯିବା ଦେଖି, ଭୀମଙ୍କୁ ରୋକିଲେ, ଯେଉଁଠି ଭୀମ ସୈନ୍ଧବ ସେନାକୁ ମାରୁଥିଲେ।
ଯସ୍ଯାପଚାରାତ୍ପ୍ରାପ୍ତୋଽଯମସ୍ମାନ୍କ୍ଲେଶୋ ଦୁରାସଦଃ। ତମସ୍ମିନ୍ସମରୋଦ୍ଦେଶେ ନ ପଶ୍ଯାମି ଜଯଦ୍ରଥମ୍
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଏହି ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ପଡିଛୁ, ସେ ଜୟଦ୍ରଥକୁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଭୂମିରେ ଦେଖୁନାହିଁ।
ମୂଢଂ ନୈକୃତିକଂ ଦୁଷ୍ଟଂ ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାଃ କ୍ଲେଶକାରିଣମ୍'। ତମେଵାନ୍ଵିଷ ଭଦ୍ରଂ ତେ କିଂ ତେ ଯୋଧୈର୍ନିପାତିତୈଃ। ଅନାମିଷମିଦଂ କର୍ମ କଥଂ ଵା ମନ୍ଯତେ ଭଵାନ୍
ଏହି ମୂଢ଼, ଧୋଖାବାଜ, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଛି, ତାକୁ ଅନୁସରଣ କର; ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଯୋଧାମାନେ କେତେ ମରିଲେ ମୋତେ କଣ ଲାଭ? ଏହି କାମରେ କିଛି ଲାଭ ନାହିଁ—ତୁମେ ଏହାକୁ କିପରି ଭାବୁଛ?
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଭୀମସେନସ୍ତୁ ଗୁଡାକେଶେନ ଧୀମତା। ଯୁଧିଷ୍ଠିରମଭିପ୍ରେତ୍ଯ ଵାଗ୍ମୀ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଗୁଡାକେଶ ଏପରି କହିଲେ, ଭୀମସେନ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଖି, କଥା କହିଲେ।
ହତପ୍ରଵୀରା ରିପଵୋ ଭୂଯିଷ୍ଠଂ ଵିଦ୍ରୁତା ଦିଶଃ। ଗୃହୀତ୍ଵା ଦ୍ରୌପଦୀଂ ରାଜନ୍ନିଵର୍ତତୁ ଭଵାନିତଃ
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଶୂରମାନେ ମରିଗଲେ, ଅଧିକାଂଶ ଶତ୍ରୁ ଦିଗଦିଗରେ ପଳାଇଗଲେ; ରାଜା, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ନେଇ ଏଠାରୁ ଫେରିଯାଅ।