ରାଜା ସ୍ଵଯଂ ସୁଵୀରାଣାଂ ପ୍ରଵରାଣାଂ ପ୍ରହାରିଣାମ୍। ନିମେଷମାତ୍ରେଣ ଶତଂ ଜଘାନ ସମରେ ତଦା
ସୁବୀର ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ୱୟଂ ରାଜା, ସେଇ ସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶତମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
ଦଦୃଶେ ନକୁଲସ୍ତତ୍ରରଥାତ୍ପ୍ରସ୍କନ୍ଦ୍ଯ ଖଙ୍ଗଧୃତ୍। ଶିରାଂସି ପାଦରକ୍ଷାଣାଂ ବୀଜଵତ୍ପ୍ରଵପନ୍ମୁହୁଃ
ସେଠାରେ ନକୁଳଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଲା, ସେ ରଥରୁ ଝାପି ପଡ଼ି, ତଳୱାର ହାତରେ ଧରି, ପଦାତିମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କଟି କଟି ମାଟିରେ ମଣିଆ ବିଆ ପରି ଛିଟିଯାଉଥିଲେ।
ସହଦେଵସ୍ତୁ ସଂଯାଯ ରଥେନ ଗଜଯୋଧିନଃ। ପାତଯାମାସ ନାରାଚୈର୍ଦ୍ରୁମେଭ୍ଯ ଇଵ ବର୍ହିଣଃ
ସହଦେବ ତାଙ୍କ ରଥ ନେଇ ହାତୀ ଚାଳକଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ତୀରରେ ତାଙ୍କୁ ଗଛରୁ ପକ୍ଷୀ ଝରିଯିବା ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଇଦେଲେ।
ତତସ୍ତ୍ରିଗର୍ତଃ ସଧନୁରଵତୀର୍ଯ ମହାରଥାତ୍। ଗଦଯା ଚତୁରୋ ଵାହାନ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତସ୍ ତଦାଽଵଧୀତ୍
ତାପରେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ରାଜା ତାଙ୍କ ବଡ଼ ରଥରୁ ଅବତରି, ଗଦା ନେଇ, ରାଜାଙ୍କର ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରିଦେଲେ।
ତମଥାଭ୍ଯାଗତଂ ରାଜା ପଦାତିଂ କୁନ୍ତିନନ୍ଦନଃ। ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରେଣ ବାଣଏନ ଵିଵ୍ଯାଧୋରସି ଧର୍ମରାଟ୍
ସେହି ପଦାତି ଆସୁଥିବାବେଳେ, କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ ଧର୍ମରାଜ ଏକ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ତୀର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ବାଣ ଲାଗିଦେଲେ।
ସ ଭିନ୍ନହୃଦଯୋ ଵୀରୋ ଵକ୍ରାଚ୍ଛୋଣିତମୁଦ୍ଵମନ୍। ପପାତାଭିମୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଚିନ୍ନମୂଲ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ
ହୃଦୟ ଫାଟିଯିବାରୁ ସେ ଶୂରବୀର ରକ୍ତ ଝାରି, ମୂଳ କଟା ଗଛ ପରି ମୁହଁ ଆଗକୁ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରସେନଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତୁ ରଥାତ୍ପ୍ରସ୍କନ୍ଦ୍ଯ ଧର୍ମରାଟ୍। ହତାଶ୍ଵଃ ସହଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରତିପେଦେ ମହାରଥମ୍
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରସେନଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା, ଘୋଡ଼ା ମରିଯିବାରୁ ତାଙ୍କ ରଥରୁ ଉତରି, ସହଦେବଙ୍କ ବଡ଼ ରଥକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ।
ନକୁଲଂ ତ୍ଵଭିସଂଵାର୍ଯ କ୍ଷେମଂକରମହାମୁଖୌ। ଉଭାଵୁଭତସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ଶରଵର୍ଷୈରଵର୍ଷତାମ୍
ନକୁଳଙ୍କୁ ଘେରି, କ୍ଷେମଙ୍କର ଓ ମହାମୁଖ, ଦୁଇପଟେ ରୁଷ୍ଟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ବର୍ଷା କରିଲେ।
ତୌ ଶରୈରଭିଵର୍ଷନ୍ତୌ ଜୀମୂତାଵିଵ ଵାର୍ଷିକୌ। ଏକୈକେନ ଵିପାଠେନ ଜଘ୍ନେ ମାଦ୍ରଵତୀସୁତଃ
ସେ ଦୁଇଜଣ ମେଘ ପରି ତୀର ବର୍ଷା କରୁଥିବା ବେଳେ, ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର ନକୁଳ ପ୍ରତ୍ୟେକୁ ଏକ ଏକ ତୀରରେ ମାରିଦେଲେ।
ତ୍ରିଗର୍ତରାଜଃ ସୁରଥସ୍ତସ୍ଯାଥ ଗଜୂର୍ଗତଃ। ରଥମାକ୍ଷେପଯାମାସ ଗଜେନ ଗଜଯାନଵିତ୍
ତାପରେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ରାଜା ସୁରଥ ହାତୀ ଚଢ଼ି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ନକୁଳଙ୍କ ରଥକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ନକୁଲସ୍ତ୍ଵପଭୀସ୍ତସ୍ମାଦ୍ରଥାଚ୍ଚର୍ମାସିପାଣିମାନ୍। ଉଦ୍ଧାମ୍ଯ ସ୍ତାନମାସ୍ଥାଯ ତସ୍ଥୌ ଗିରିଵାଚଲଃ
ନକୁଳ ତାହାଠାରୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ରଥରୁ ଉତରି, ତଳୱାର ଓ ଢାଳ ହାତରେ ଧରି, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।
ସୁରଥସ୍ତଂ ଗଜଵରଂ ଵଧାଯ ନକୁଲସ୍ଯ ତୁ। ପ୍ରେଷଯାମାସ ସକ୍ରୋଧମତ୍ଯୁଚ୍ଛ୍ରିତକରଂ ତତଃ
ସୁରଥ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ନକୁଳଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ହାତୀକୁ ଉଚ୍ଚ ଶୁଣ୍ଡ ଉଠାଇ ପଠାଇଲେ।
ନକୁଲସ୍ତସ୍ଯ ନାଗସ୍ଯ ସମୀପପରିଵର୍ତିନଃ। ସଵିଷାଣଂ ଭୁଜଂ ମୂଲେ ଖଙ୍ଗେନ ନିରକୃନ୍ତତ
ହାତୀ ନିକଟରେ ଘୂରୁଥିବାବେଳେ, ନକୁଳ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ତାହାର ଶୁଣ୍ଡ ସହିତ ହାତକୁ ମୂଳରୁ କାଟିଦେଲେ।
ସ ଵିନଦ୍ଯମହାନାଦଂ ଗଜଃ କିଙ୍କିଣିଭୂଷଣଃ। ପତନ୍ନଵାକ୍ଶିରା ଭୂମୌ ହସ୍ତ୍ଯାରୋହମପୋଥଯତ୍
ଘଣ୍ଟି ଲଗା ହାତୀଟି ବଡ଼ ଚିତ୍କାର କରି, ମୁଣ୍ଡ ଆଗକୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ତାହାର ଚାଳକକୁ ଚେପିଦେଲା।
ସ ତତ୍କର୍ମ ମହତ୍କୃତ୍ଵା ଶୂରୋ ମାଦ୍ରଵତୀସୁତଃ। ଭୀମସେନରଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଶର୍ମ ଲେଭେ ମହାରଥଃ
ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସେ ଶୂର ବୀର, ଏହି ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରି ଭୀମସେନଙ୍କ ରଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲେ।
ଭୀମସ୍ତ୍ଵାପତତୋ ରାଜ୍ଞଃ କୋଟିକାଶ୍ଯସ୍ ସଂଗରେ। ସୂତସ୍ଯ ନୁଦତୋ ଵାହାନ୍କ୍ଷୁରେଣାପାହରଚ୍ଛିରଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଜା କୋଟିକାଶ୍ୟ ଭୀମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ଆସୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ସାରଥି ଘୋଡ଼ାକୁ ଦୃତି କରୁଥିଲା, ଭୀମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରରେ ସାରଥିର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଲେ।
ନ ବୁବୋଧ ହତଂ ସୂତଂ ସ ରାଜା ବାହୁଶାଲିନା। ତସ୍ଯାଶ୍ଵା ଵ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ସଙ୍ଖ୍ଯେ ହତମସୂତାସ୍ତତସ୍ତତଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଜଣେ ନିଜ ସାରଥି ମୃତ ହେବାକୁ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ; ତାପରେ ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଏଉଁଠା ଓଉଁଠା ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ଵିରଥଂ ହତସୂତଂ ତଂ ଭୀମଃ ପ୍ରହରତାଂଵରଃ। ଜଘାନ ତଲଯୁକ୍ତେନ ପ୍ରାସେନାଭ୍ଯେତ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵଃ
ଭୀମ, ପ୍ରହାରକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ରଥ ଓ ସାରଥି ହୀନ ରାଜାକୁ ନିକଟରେ ଗଲେ ଏବଂ ସିଂହ ପରି ତାଙ୍କୁ ତାଳ ଦେଇ ମାରିଦେଲେ।
ଦ୍ଵାଦଶାନାଂ ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ସୌଵୀରାଣାଂ ଧନଂଜଯଃ। ଚକର୍ତ ନିଶିତୈର୍ଭଲ୍ଲୈର୍ଧନୂଂଷି ଚ ଶିରାଂସି ଚ
ଧନଞ୍ଜୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସଉବୀର ଦ୍ୱାଦଶ ନେତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଓ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ଶିବୀନିକ୍ଷ୍ଵାକୁମୁଖ୍ଯାଂଶ୍ଚ ତ୍ରିଗର୍ତାନ୍ସୈନ୍ଧଵାନପି। ଜଘାନାତିରଥଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ବାଣଗୋଚରମାଗତାନ୍
ସେ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧରେ ଶିବି, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ତ୍ରିଗର୍ତ୍, ସିନ୍ଧୁ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ବାଣର ଆଘାତରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
ସୂଦିତାଃ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ବହଵଃ ସଵ୍ଯସାଚିନା। ସପତାକାଶ୍ଚ ମାତଙ୍ଗାଃ ସଧ୍ଵଜାଶ୍ଚ ମହାରଥାଃ
ସବ୍ୟସାଚୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଯୋଦ୍ଧା ଘାୟିତ ହେଇ ପଡିଥିଲେ; ପତାକା ଧାରଣ କରିଥିବା ହାତୀ ଓ ଧ୍ୱଜା ସହ ମହାରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଘାୟିତ ହେଇଥିଲେ।
ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯ ପୃଥିଵୀଂ ତସ୍ଥୁଃ ସର୍ଵମାଯୋଧନଂ ପ୍ରତି। ଶରୀରାଣ୍ଯଶିରସ୍କାନି ଵିଦେହାନି ଶିରାଂସି ଚ
ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ମୃତ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଶିରହୀନ ଦେହ ଭୂମିକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରି ଥିଲା।
ଶ୍ଵଗୃଧ୍ରକଙ୍କକାକୋଲଭାସଗୋମାଯୁଵାଯସାଃ। ଅତୃପ୍ଯଂସ୍ତତ୍ରଵୀରାଣାଂ ହତାନାଂ ମାସଶୋଣିତୈଃ
ସେଠାରେ କୁକୁର, ଗୃଧ୍ର, କଂକ, କାକ, ଭାସ, ଶ୍ୱାନ, କାଳିଆ କାକ ମୃତ ବୀରମାନଙ୍କ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ଉପରେ ଅତି ଲୋଭରେ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ।
ଏଵଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଶରଜ୍ଵାଲୈର୍ଗାଣ୍ଡୀଵାନିଲଚୋଦିତୈଃ। ସେନେନ୍ଧନଂ ଦଦାହାଶୁ ସରୋଷଃ ପାର୍ଥପାଵକଃ
ଗାଣ୍ଡୀବର ବାଣର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଗ୍ନି ଝାଡ଼ି, ପାର୍ଥ ରୋଷରେ ତାଳ ଦେଇ ସେନାକୁ ଦୃତି ଭାବେ ଜଳାଇଦେଲେ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ ଦେଇଥାଏ।
ଚକ୍ରାଣାଂ ପତିତାନାଂ ଚ ଯୁଗାନାଂ ଚ ମହୀପତେ। ତୂଣୀରାଣଆଂ ପତାକାନାଂ ଧ୍ଵଜାନାଂ ଚ ରଥୈଃ ସହ
ହେ ରାଜା, ଭୂମିରେ ଭାଗ୍ନ ଚକ୍ର, ଯୁଗ, ତୁଣୀର, ପତାକା, ଧ୍ୱଜ ଓ ରଥ ଏକାଠି ହୋଇ ପଡିଥିଲା।
ଈଷାଣାମନୁକର୍ଷାଣାଂ ତ୍ରିଵେଣୂନାଂ ତଥୈଵ ଚ। ଅକ୍ଷାଣାମଥ ଯୋକ୍ରାଣାଂ ପ୍ରତୋଦାନାଂ ଚ ରାଶଯଃ
ଅକ୍ଷ, ରଥର ଦଣ୍ଡ, ତିନି ମାଂସ ଦଣ୍ଡ, ଚକ୍ର, ଯୁଗ୍ରା, ପ୍ରତୋଦ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶ ଏଉଁଠା ଓଉଁଠା ଏକାଠି ହୋଇଥିଲା।
ଶିରସାଂ ପତିତାନାଂ ଚ କୁଣ୍ଡଲୋଷ୍ଣୀଷଧାରିଣାମ୍। ଭୁଜାନାଂ ମକୁଟାନାଂ ଚ ହାରାଣାମଙ୍ଗଦୈଃ ସହ
କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଉଷ୍ଣୀଷ ପିନ୍ଧିଥିବା ମୃତ ମୁଣ୍ଡ, ମକୁଟ ଧାରଣ କରିଥିବା ଭୁଜ, ହାର ଓ ଅଙ୍ଗଦ ଏକାଠି ହୋଇ ପଡିଥିଲା।
ଛତ୍ରାଣାଂ ଵ୍ଯଜନାନାଂ ଚ ଚର୍ମଣଆଂ ଵର୍ମଣାଂ ତଥା। ଛିନ୍ନାନାଂ କାର୍ମୁକାଣାଂ ଚ ପଟ୍ଟସାନାଂ ତଥୈଵ ଚ
ଛତା, ବିଜନ, ଚର୍ମ, ବର୍ମ, ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଧନୁଷ ଓ ତଳୱାର ମଧ୍ୟ ଭୂମିରେ ଏଉଁଠା ଓଉଁଠା ପଡିଥିଲା।
ଶକ୍ତୀନାମଥ ଖଙ୍ଗାନାଂ ଦଣ୍ଡାନାଂ ସହ ତେମରୈଃ। ରାଶଯଶ୍ଚାତ୍ରଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ତତ୍ରତତ୍ର ଵିଶାଂପତେ
ଶକ୍ତି, ତଳୱାର, ଦଣ୍ଡ, ଗଦା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଏଉଁଠା ଓଉଁଠା ଏକାଠି ହୋଇଥିଲା, ହେ ନରପତି।
ପତିତୈଶ୍ଚୈଵ ମାତଙ୍ଗୈଃ ସଯୋଧୈଃ ପର୍ଵତୋପମୈଃ। ହଯୈର୍ଦ୍ଵିଧାକୃତୈଃ ସାର୍ଧଂ ସାଦିଭିଃ ସାଯୁଧୈସ୍ତଥା
ପଡିଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି ହାତୀ, ସେମାନଙ୍କ ସହ ଯୋଦ୍ଧା, ଦୁଇ ଭାଗ ହୋଇଥିବା ଘୋଡ଼ା, ତାଙ୍କ ସାରଥି ଓ ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ ଭୂମିକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରିଥିଲା।