ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵଚ୍ଚ ତଂ ସଦ୍ଯୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵାମିଷଶଙ୍କଯା। ତୁଣ୍ଡଯୁଦ୍ଧମଥାକାଶେ ତାଵୁଭୌ ସଂପ୍ରଚକ୍ରତୁଃ
ଅନ୍ୟ ଶ୍ୟେନ ମାଂସ ଭାବି, ସେଠାରେ ସହସା ଆକ୍ରମଣ କଲା; ଏବଂ ଦୁଇଟି ପକ୍ଷୀ ଆକାଶରେ ତାଙ୍କର ଠୁଣ୍ଡାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଯୁଦ୍ଧ୍ଯତୋରପତଦ୍ରେତସ୍ତଚ୍ଚାପି ଯମୁନାମ୍ଭସି। ତତ୍ରାଦ୍ରିକେତି ଵିଖ୍ଯାତା ବ୍ରହ୍ମଶାପାଦ୍ଵରାପ୍ସରା
ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଶୁକ୍ର ଖସିଯାଇ ଯମୁନା ନଦୀର ପାଣିରେ ପଡ଼ିଲା; ସେଠାରେ ଏକ ଦେବକନ୍ୟା ଅଦ୍ରିକା ନାମରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ ମାଛ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ମୀନଭାଵମନୁପ୍ରାପ୍ତା ବଭୂଵ ଯମୁନାଚରୀ। ଶ୍ଯେନପାଦପରିଭ୍ରଷ୍ଟଂ ତଦ୍ଵୀର୍ଯମଥ ଵାସଵମ୍
ମାଛ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ ଅଦ୍ରିକା ଯମୁନାରେ ଘୁରୁଥିଲେ; ଶ୍ୟେନର ତଳନୁଖୁଣିଠାରୁ ଖସିପଡ଼ିଥିବା ସେ ଶୁକ୍ରକୁ ମାଛ ରୂପ ଥିବା ସେ ଜୋରରେ ଧରିଲେ।
ଜଗ୍ରାହ ତରସୋପେତ୍ଯ ସାଽଦ୍ରିକା ମତ୍ସ୍ଯରୂପିଣୀ। କଦାଚିଦପି ମତ୍ସୀଂ ତାଂ ବବନ୍ଧୁର୍ମତ୍ସ୍ଯଜୀଵିନଃ
ଅଦ୍ରିକା ମାଛ ରୂପରେ ତୁରନ୍ତ ସେ ଶୁକ୍ରକୁ ଗିଲେ; କିଛି ସମୟ ପରେ ମାଛ ଧରୁଥିବା ମଣିଷମାନେ ସେ ମାଛକୁ ଧରିଲେ।
ମାସେ ଚ ଦଶମେ ପ୍ରାପ୍ତେ ତଦା ଭରତସତ୍ତମ।। ଉଜ୍ଜହ୍ରୁରୁଦରାତ୍ତସ୍ଯାଃ ସ୍ତ୍ରୀଂ ପୁମାଂସଂ ଚ ମାନୁଷୌ
ଦଶମ ମାସ ଆସିଲାବେଳେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ମାଛର ପେଟରୁ ଏକ ଝିଅ ଓ ଏକ ପୁଅ ମଣିଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଆଶ୍ଚର୍ଯଭୂତଂ ତଦ୍ଗତ୍ଵା ରାଜ୍ଞେଽଥ ପ୍ରତ୍ଯଵେଦଯନ୍। କାଯେ ମତ୍ସ୍ଯା ଇମୌ ରାଜନ୍ସଂଭୂତୌ ମାନୁଷାଵିତି
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ହେ ରାଜା, ଏହି ମାଛର ଶରୀରରୁ ଏହି ଦୁଇ ମଣିଷ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି।'
ତଯୋଃ ପୁମାଂସଂ ଜଗ୍ରାହ ରାଜୋପରିଚରସ୍ତଦା। ସ ମତ୍ସ୍ଯୋ ନାମ ରାଜାସୀଦ୍ଧାର୍ମିକଃ ସତ୍ଯସଙ୍ଗରଃ
ସେ ଦୁଇଁ ମଧ୍ୟରୁ, ରାଜା ଉପରିଚର ବସୁ ପୁଅଟିକୁ ନେଲେ; ସେ ରାଜା 'ମାଛ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟବାନ୍।
ସାଽପ୍ସରା ମୁକ୍ତଶାପା ଚ କ୍ଷଣେନ ସମପଦ୍ଯତ। ଯା ପୁରୋକ୍ତା ଭଗଵତା ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଗତା ଶୁଭା
ସେ ଅପ୍ସରା, ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଦେବୀ ରୂପ ପୁନି ପାଇଲେ; ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଶୁ ଯୋନିରେ ପଡ଼ିଥିବା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥିଲେ।
ମାନୁଷୌ ଜନଯିତ୍ଵା ତ୍ଵଂ ଶାପମୋକ୍ଷମଵାପ୍ସ୍ଯସି। ତତଃ ସାଜନଯିତ୍ଵା ତୌ ଵିଶସ୍ତା ମତ୍ସ୍ଯଘାତିଭିଃ
'ତୁମେ ଦୁଇ ମଣିଷ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ପରେ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା।' ଏଭଳି, ସେ ଦୁଇଁକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ, ମାଛ ଧରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ମତ୍ସ୍ଯରୂପଂ ସା ଦିଵ୍ଯଂ ରୂପମଵାପ୍ଯ ଚ। ସିଦ୍ଧର୍ଷିଚାରଣପଥଂ ଜଗାମାଥ ଵରାପ୍ସରାଃ
ମାଛ ରୂପକୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ଦେବୀ ରୂପ ପୁନି ପାଇଲେ ଏବଂ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅପ୍ସରା ହୋଇ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଚାରଣମାନେ ଯେଉଁପଥରେ ଯାଆନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଚଲିଗଲେ।
ସା କନ୍ଯା ଦୁହିତା ତସ୍ଯା ମତ୍ସ୍ଯା ମତ୍ସ୍ଯସଗନ୍ଧିନୀ। ରାଜ୍ଞା ଦତ୍ତା ଚ ଦାଶାଯ କନ୍ଯେଯଂ ତେ ଭଵତ୍ଵିତି
ସେ ଝିଅ, ମାଛର ଝିଅ ଥିବାରୁ, ମାଛ ଗନ୍ଧ ଥିଲା; ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦାଶଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ, 'ଏହି ଝିଅ ତୁମରୁ ହେଉ।'
ରୂପସତ୍ଵସମାଯୁକ୍ତା ସର୍ଵୈଃ ସମୁଦିତା ଗୁଣୈଃ। ସା ତୁ ସତ୍ଯଵତୀ ନାମ ମତ୍ସ୍ଯଘାତ୍ଯଭିସଂଶ୍ରଯାତ୍
ସେ ଝିଅ ରୂପ, ଚରିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ; ମାଛ ଧରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ସହ ଯୋଗରେ ଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ 'ସତ୍ୟବତୀ' ବୋଲି ଡାକାଯାଉଥିଲା।
ଆସୀତ୍ସା ମତ୍ସ୍ଯଗନ୍ଧୈଵ କଂଚିତ୍କାଲଂ ଶୁଚିସ୍ମିତା। ଶୁଶ୍ରୂଷାର୍ଥଂ ପିତୁର୍ନାଵଂ ଵାହଯନ୍ତୀଂ ଜଲେ ଚ ତାମ୍
କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେ ଶୁଭ୍ର ହସିଥିବା ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଶରୀରରେ ମାଛ ଗନ୍ଧ ଥିଲା; ସେ ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ନଦୀରେ ତାଙ୍କର ନୌକା ଚଲାଉଥିଲେ।
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ପରିକ୍ରାମନ୍ନପଶ୍ଯଦ୍ଵୈ ପରାଶରଃ। ଅତୀଵ ରୂପସଂପନ୍ନାଂ ସିଦ୍ଧାନାମପି କାଙ୍କ୍ଷିତାମ୍
ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବାବେଳେ, ପରାଶର ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଜଳରେ ଦେଖିଲେ—ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ସିଦ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ସ ଚ ତାଂ ଧୀମାଂଶ୍ଚକମେ ଚାରୁହାସିନୀମ୍। ଦିଵ୍ଯାଂ ତାଂ ଵାସଵୀଂ କନ୍ଯାଂ ରମ୍ଭୋରୂଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ
ସେ ପଣ୍ଡିତ ଋଷି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସହିତ, ଭଲ ହସିଥିବା ଶୁଭ୍ରବଦନୀ, ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର କନ୍ୟା, କଦଳୀ ଗଛର ତଣ୍ଡା ପରି ଉରୁଥିବା ସେ ଅପୂର୍ବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା କଲେ।
ସଂଭଵଂ ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ ଶକ୍ତିଜଃ। କ୍ଵ କର୍ଣଧାରୋ ନୌର୍ଯେନ ନୀଯତେ ବ୍ରୂହି ଭାମିନି
ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଭାବି, ଏବଂ ଚିହ୍ନି ପରେ, ଶକ୍ତିଙ୍କ ପୁଅ କହିଲେ: 'ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହି ନୌକାକୁ କିଏ ଚାଳାଉଛି? କାହା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଚାଲିଛି, ମୋତେ କୁହ।'
ଅନପତ୍ଯସ୍ଯ ଦାଶସ୍ଯ ସୁତା ତତ୍ପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା। ସହସ୍ରଜନସଂପନ୍ନା ନୌର୍ମଯା ଵାହ୍ଯତେ ଦ୍ଵିଜ
ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଦ୍ୱିଜ, ମୋ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ, ଯିଏ ପୁଅ ବିହୀନ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ଝିଅ ହୋଇ, ଏହି ହଜାର ଲୋକରେ ଭରିଥିବା ନୌକାକୁ ଚାଳାଉଛି।'
ଶୋଭନଂ ଵାସଵି ଶୁଭେ କିଂ ଚିରାଯସି ଵାହ୍ଯତାମ୍। କଲଶଂ ଭଵିତା ଭଦ୍ରେ ସହସ୍ରାର୍ଧେନ ସଂମିତମ୍
‘ଓ ଶୋଭାମୟୀ ବାସବୀ, ଓ ଶୁଭେ, କାହିଁକି ଏତେ ବିଳମ୍ବ କରୁଛ? ନୌକାକୁ ଚାଳାଅ। ଭଦ୍ରେ, ଭଡ଼ା ହେବ ହଜାର ମୁଦ୍ରାର ଅର୍ଧଭରି ଘଡ଼ା।’
ମତ୍ସ୍ଯଗନ୍ଧା ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନାଵଂ ଵାହଯତାଂ ଜଲେ
ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧା 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହି, ନୌକାକୁ ପାଣିରେ ଚାଳିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଵୀକ୍ଷମାଣଂ ମୁନିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚେଦଂ ଵଚସ୍ତଦା। ମତ୍ସ୍ଯଗନ୍ଧେତି ମାମାହୁର୍ଦାଶରାଜସୁତାଂ ଜନାଃ
ଋଷି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଥିବା ବେଳେ, ସେ କହିଲେ: 'ମୋତେ ଲୋକେ ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧା ବୋଲି କହନ୍ତି, ମୁଁ ଦାଶ ରାଜାଙ୍କର ଝିଅ।'
ଦିଵ୍ଯଜ୍ଞାନେନ ଦୃଷ୍ଟଂ ହି ଦୃଷ୍ଟମାତ୍ରେଣ ତେ ଵପୁଃ
ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ମୋତେ ଦେଖିଲ, ତୁମର ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୋର ରୂପକୁ ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଅନୁଭବ କରିପାରିଲ।
ପ୍ରଣଯଗ୍ରହଣାର୍ଥାଯ ଵକ୍ଷ୍ଯେଵ ଵାସଵି ତଚ୍ଛୃଣୁ। ବର୍ହିଷଦ ଇତି ଖ୍ଯାତାଃ ପିତରଃ ସୋମପାସ୍ତୁତେ
ପ୍ରେମ ଗ୍ରହଣ ପାଇଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି କହିବି, ବାସବୀ, ଶୁଣ: ସେହି ପିତୃମାନେ ବର୍ହିଷଦ୍ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯେଉଁମାନେ ସୋମପାନ କରନ୍ତି।
ତେଷାଂ ତ୍ଵଂ ମାନସୀ କନ୍ଯା ଅଚ୍ଛୋଦା ନାମ ଵିଶ୍ରୁତା। ଅଚ୍ଛୋଦଂ ନାମ ତଦ୍ଦିଵ୍ଯଂ ସରୋ ଯସ୍ମାତ୍ସମୁତ୍ଥିତମ୍
ତୁମେ ସେମାନଙ୍କର ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଝିଅ, ଅଚ୍ଛୋଦା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କାରଣ ତୁମେ ଅଚ୍ଛୋଦା ନାମକ ଦିବ୍ୟ ସରୋବରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛ।
ତ୍ଵଯା ନ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵାସ୍ତୁ ପିତରସ୍ତେ କଦାଚନ। ସଂଭୂତା ମନସା ତେଷାଂ ପିତୄନ୍ସ୍ଵାନ୍ନାଭିଜାନତୀ
ତୁମେ କେବେ ତୁମ ପିତୃମାନେକୁ ଦେଖିନାହାଁ, ସେମାନଙ୍କର ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାରୁ, ତୁମେ ନିଜ ପିତୃମାନେକୁ ଚିହ୍ନିନାହାଁ।
ସା ତ୍ଵନ୍ଯଂ ପିତରଂ ଵଵ୍ରେ ସ୍ଵାନତିକ୍ରମ୍ଯ ତାନ୍ପିତୄନ୍। ନାମ୍ନା ଵସୁରିତି ଖ୍ଯାତଂ ମନୁପୁତ୍ରଂ ଦିଵି ସ୍ଥିତମ୍
ସେ ନିଜ ପିତୃମାନେକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କୁ ପିତା ବାଛିଲେ, ଯିଏ ମନୁଙ୍କର ପୁଅ ଭାବରେ ବସୁ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଥିଲେ।
ଅଦ୍ରିକାଽପ୍ସରସା ଯୁକ୍ତଂ ଵିମାନେ ଦିଵି ଵିଷ୍ଠିତମ୍। ସା ତେନ ଵ୍ଯଭିଚାରେଣ ମନସା କାମଚାରିଣୀ
ସେ ବସୁ, ଆଦ୍ରିକା ନାମକ ଅପ୍ସରା ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗର ବିମାନରେ ବସିଥିଲେ; ଏହି ମନସିକ ଅନ୍ୟାୟ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳିତ ହୋଇ ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ପିତରଂ ପ୍ରାର୍ଥଯିତ୍ଵାଽନ୍ଯଂ ଯୋଗାଦ୍ଭଷ୍ଟା ପପାତ ସା। ଅପଶ୍ଯତ୍ପତମାନା ସା ଵିମାନତ୍ରଯମନ୍ତିକାତ୍
ଅନ୍ୟ ପିତାକୁ ଚାହିଁ, ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡ଼ିଗଲେ; ପଡ଼ିବା ବେଳେ, ସେ ନିକଟରୁ ତିନିଟି ବିମାନ ଦେଖିଲେ।
ତ୍ରସରେଣୁପ୍ରମାଣାଂସ୍ତାଂସ୍ତତ୍ରାପଶ୍ଯତ୍ସ୍ଵକାନ୍ପିତୄନ୍। ସୁସୂକ୍ଷ୍ମାନପରିଵ୍ଯକ୍ତାନଙ୍ଗୈରଙ୍ଗେଷ୍ଵିଵାହିତାନ୍
ସେଠାରେ ସେ ନିଜ ପିତୃମାନେକୁ ଧୂଳିକଣା ପରି ଛୋଟ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଦେହରେ, ଅଙ୍ଗ ଅଙ୍ଗ ସହିତ ମିଶିଥିବା ପରି ଦେଖିଲେ।
ତାତେତି ତାନୁଵାଚାର୍ତା ପତନ୍ତୀ ସା ହ୍ଯଧୋମୁଖୀ। ତୈରୁକ୍ତା ସା ତୁ ମାଭୈଷୀସ୍ତେନ ସା ସଂସ୍ଥିତା ଦିଵି
ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନକୁ କରି ପଡ଼ୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ଦୁଃଖରେ 'ପିତା' ବୋଲି ଡାକିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଭୟ କରିନାହ', ଏଭଳି ତାହା ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହିଗଲେ।
ତତଃ ପ୍ରସାଦଯାମାସ ସ୍ଵାନ୍ପିତୄନ୍ଦୀନଯା ଗିରା। ତାମୂଚୁଃ ପିତରଃ କନ୍ଯାଂ ଭ୍ରୈଷ୍ଟଶ୍ଵର୍ଯାଂ ଵ୍ଯତିକ୍ରମାତ୍
ତାପରେ ସେ ନିଜ ପିତୃମାନେକୁ ଦୟାଭରା କଥାରେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ପିତୃମାନେ ଝିଅକୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଅନ୍ୟାୟ କରି ତୁମ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ହରାଇଛ।'