ଇତ୍ଯେତେ ଵୈ କଥିତାଃ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରା ଯାଂସ୍ତ୍ଵଂ ମୋହାଦଵମତ୍ଯ ପ୍ରଵୃତ୍ତଃ। ଯଦ୍ଯେତେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯସେ ରିଷ୍ଟଦେହଃ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଜୀଵିତଂ ଚ
ଏଭଳି ମୁଁ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ବିଷୟରେ କହିଲି, ଯାହାକୁ ତୁମେ ମୂଢ଼ତାରେ ଅବମାନ କରି ଏହି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଛ। ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କଠାରୁ ଜୀବନ ସହିତ ମୁକ୍ତି ପାଉଛ, ତେବେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ଓ ଜୀବନ ଲାଭ କରିବ।
ତତଃ ପାର୍ଥାଃ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରକଲ୍ପା- ସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତ୍ରସ୍ତାନ୍ପ୍ରାଞ୍ଜଲୀଂସ୍ତାନ୍ପଦାତୀନ୍। ଯଥାଽନୀକଂ ଶରଵର୍ଷାନ୍ଧକାରଂ ଚକ୍ରୁଃ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ସର୍ଵତସ୍ତେ ନିଗୃହ୍ଯ
ତାପରେ ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ, ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ଭୟଭୀତ ଓ ହାତ ଜୋଡିଥିବା ପଦାତିମାନେକୁ ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତେ କ୍ରୋଧ ଦମନ କରି, ଶତ୍ରୁ ସେନା ଉପରେ ତୀର ବର୍ଷାର ଅନ୍ଧାର କରିଦେଲେ।
ସଂତିଷ୍ଠଧ୍ଵଂ ପ୍ରହରତ ତୂର୍ଣଂ ଵିପରିଧାଵତ। ଇତି ସ୍ମ ସୈନ୍ଧଵୋ ରାଜା ଚୋଦଯାମାସ ତାନ୍ନୃପନ୍
“ଦୃଢ଼ ହେଉ, ତୁରନ୍ତ ଆକ୍ରମଣ କର, ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ଦେଉ!”—ଏଭଳି ସିନ୍ଧୁରାଜା ତାଙ୍କ ସେନାପତିମାନେକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ତତୋ ଘୋରତମଃ ଶବ୍ଦୋରଣେ ସମଭଵତ୍ତଦା। ଭୀମାର୍ଜୁନଯମାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୈନ୍ଯାନାଂ ସଯୁଧିଷ୍ଠିରାନ୍
ତାପରେ ସେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଯେତେବେଳେ ଭୀମ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସେନାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଗଲେ।
ଶିବିସିଂଧୁତ୍ରିଗର୍ତାନାଂ ଵିଷାଦଶ୍ଚାପ୍ଯଜାଯତ। ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରାନ୍ଵ୍ଯାଘ୍ରାନିଵ ବଲୋତ୍କଟାନ୍
ଶିବି, ସିନ୍ଧୁ ଓ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ପୁରୁଷସିଂହ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ, ବାଘ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେଖିଲେ।
ହେମବିନ୍ଦୁଂ ମହୋତ୍ସେଧାଂ ସର୍ଵଶୈକ୍ଯାଯସୀଂ ଗଦାମ୍। ପ୍ରଗୃହ୍ଯାଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ଭୀମଃ ସୈନ୍ଧଵଂ କାଲଚୋଦିତମ୍
ଭୀମ, ସୁନାର ଗୁଠି ଲାଗିଥିବା ବଡ଼ ଲୋହା ଗଦା ଧରି, ଭାଗ୍ୟର ଦେଶନାରେ ସିନ୍ଧୁରାଜା ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
ତଦନ୍ତରମଥାଵୃତ୍ଯ କୋଟିକାଶ୍ଯୋଽଭ୍ଯହାରଯତ୍। ମହତା ରଥଵଂଶେନ ପରିଵାର୍ଯ ଵୃକୋଧରମ୍
ତାପରେ କୋଟିକାଶ୍ୟ ଦିଗବଦଳି ଏକ ବଡ଼ ରଥବାହିନୀ ସହିତ ଭୀମଙ୍କୁ ଚାରିପଟେ ଘେରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଆସିଲେ।
ଶକ୍ତିତୋମରନାରାଚୈର୍ଵୀରବାହୁପ୍ରଚୋଦିତୈଃ। କୀର୍ଯମାଣୋପି ବହୁଭିର୍ନ ସ୍ମ ଭୀମୋଽଭ୍ଯକମ୍ପତ
ବହୁ ସାହସୀ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କର ଭାଲ, ତୋମର ଓ ତୀରର ଆକ୍ରମଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଭୀମ କେବେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ ନାହିଁ।
ଗଜଂ ତୁ ସଗଜାରୋହଂ ପଦାତୀଂଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଦଶ। ଜଘାନ ଗଦଯା ଭୀମଃ ସୈନ୍ଧଵଧ୍ଵଜଂନୀମୁଖେ
ଭୀମ ତାଙ୍କ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ସୈନ୍ଧବ ଧ୍ୱଜର ସାମ୍ନାରେ ଏକ ହାତୀ ଓ ତାହାର ଚାଳକ ସହିତ ଚଉଦ ଜଣ ପଦାତିକୁ ମାରିଦେଲେ।
ପାର୍ଥଃ ପଞ୍ଚଶତାଞ୍ଶୂରାନ୍ପାର୍ଵତୀଯାନ୍ମହାରଥାନ୍। ପରୀପ୍ସମାନଃ ସୌଵୀରଂ ଜଘାନ ଧ୍ଵଜିନୀମୁଖେ
ଅର୍ଜୁନ ସୌବୀରକୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହିଁ, ସେନାର ଆଗରେ ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳର ପାଞ୍ଚଶଏ ଶୂରବୀର ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
ରାଜା ସ୍ଵଯଂ ସୁଵୀରାଣାଂ ପ୍ରଵରାଣାଂ ପ୍ରହାରିଣାମ୍। ନିମେଷମାତ୍ରେଣ ଶତଂ ଜଘାନ ସମରେ ତଦା
ସୁବୀର ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ୱୟଂ ରାଜା, ସେଇ ସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶତମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
ଦଦୃଶେ ନକୁଲସ୍ତତ୍ରରଥାତ୍ପ୍ରସ୍କନ୍ଦ୍ଯ ଖଙ୍ଗଧୃତ୍। ଶିରାଂସି ପାଦରକ୍ଷାଣାଂ ବୀଜଵତ୍ପ୍ରଵପନ୍ମୁହୁଃ
ସେଠାରେ ନକୁଳଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଲା, ସେ ରଥରୁ ଝାପି ପଡ଼ି, ତଳୱାର ହାତରେ ଧରି, ପଦାତିମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କଟି କଟି ମାଟିରେ ମଣିଆ ବିଆ ପରି ଛିଟିଯାଉଥିଲେ।
ସହଦେଵସ୍ତୁ ସଂଯାଯ ରଥେନ ଗଜଯୋଧିନଃ। ପାତଯାମାସ ନାରାଚୈର୍ଦ୍ରୁମେଭ୍ଯ ଇଵ ବର୍ହିଣଃ
ସହଦେବ ତାଙ୍କ ରଥ ନେଇ ହାତୀ ଚାଳକଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ତୀରରେ ତାଙ୍କୁ ଗଛରୁ ପକ୍ଷୀ ଝରିଯିବା ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଇଦେଲେ।
ତତସ୍ତ୍ରିଗର୍ତଃ ସଧନୁରଵତୀର୍ଯ ମହାରଥାତ୍। ଗଦଯା ଚତୁରୋ ଵାହାନ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତସ୍ ତଦାଽଵଧୀତ୍
ତାପରେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ରାଜା ତାଙ୍କ ବଡ଼ ରଥରୁ ଅବତରି, ଗଦା ନେଇ, ରାଜାଙ୍କର ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରିଦେଲେ।
ତମଥାଭ୍ଯାଗତଂ ରାଜା ପଦାତିଂ କୁନ୍ତିନନ୍ଦନଃ। ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରେଣ ବାଣଏନ ଵିଵ୍ଯାଧୋରସି ଧର୍ମରାଟ୍
ସେହି ପଦାତି ଆସୁଥିବାବେଳେ, କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ ଧର୍ମରାଜ ଏକ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ତୀର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ବାଣ ଲାଗିଦେଲେ।
ସ ଭିନ୍ନହୃଦଯୋ ଵୀରୋ ଵକ୍ରାଚ୍ଛୋଣିତମୁଦ୍ଵମନ୍। ପପାତାଭିମୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଚିନ୍ନମୂଲ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ
ହୃଦୟ ଫାଟିଯିବାରୁ ସେ ଶୂରବୀର ରକ୍ତ ଝାରି, ମୂଳ କଟା ଗଛ ପରି ମୁହଁ ଆଗକୁ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରସେନଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତୁ ରଥାତ୍ପ୍ରସ୍କନ୍ଦ୍ଯ ଧର୍ମରାଟ୍। ହତାଶ୍ଵଃ ସହଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରତିପେଦେ ମହାରଥମ୍
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରସେନଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା, ଘୋଡ଼ା ମରିଯିବାରୁ ତାଙ୍କ ରଥରୁ ଉତରି, ସହଦେବଙ୍କ ବଡ଼ ରଥକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ।
ନକୁଲଂ ତ୍ଵଭିସଂଵାର୍ଯ କ୍ଷେମଂକରମହାମୁଖୌ। ଉଭାଵୁଭତସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ଶରଵର୍ଷୈରଵର୍ଷତାମ୍
ନକୁଳଙ୍କୁ ଘେରି, କ୍ଷେମଙ୍କର ଓ ମହାମୁଖ, ଦୁଇପଟେ ରୁଷ୍ଟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ବର୍ଷା କରିଲେ।
ତୌ ଶରୈରଭିଵର୍ଷନ୍ତୌ ଜୀମୂତାଵିଵ ଵାର୍ଷିକୌ। ଏକୈକେନ ଵିପାଠେନ ଜଘ୍ନେ ମାଦ୍ରଵତୀସୁତଃ
ସେ ଦୁଇଜଣ ମେଘ ପରି ତୀର ବର୍ଷା କରୁଥିବା ବେଳେ, ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର ନକୁଳ ପ୍ରତ୍ୟେକୁ ଏକ ଏକ ତୀରରେ ମାରିଦେଲେ।
ତ୍ରିଗର୍ତରାଜଃ ସୁରଥସ୍ତସ୍ଯାଥ ଗଜୂର୍ଗତଃ। ରଥମାକ୍ଷେପଯାମାସ ଗଜେନ ଗଜଯାନଵିତ୍
ତାପରେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ରାଜା ସୁରଥ ହାତୀ ଚଢ଼ି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ନକୁଳଙ୍କ ରଥକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ନକୁଲସ୍ତ୍ଵପଭୀସ୍ତସ୍ମାଦ୍ରଥାଚ୍ଚର୍ମାସିପାଣିମାନ୍। ଉଦ୍ଧାମ୍ଯ ସ୍ତାନମାସ୍ଥାଯ ତସ୍ଥୌ ଗିରିଵାଚଲଃ
ନକୁଳ ତାହାଠାରୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ରଥରୁ ଉତରି, ତଳୱାର ଓ ଢାଳ ହାତରେ ଧରି, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।
ସୁରଥସ୍ତଂ ଗଜଵରଂ ଵଧାଯ ନକୁଲସ୍ଯ ତୁ। ପ୍ରେଷଯାମାସ ସକ୍ରୋଧମତ୍ଯୁଚ୍ଛ୍ରିତକରଂ ତତଃ
ସୁରଥ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ନକୁଳଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ହାତୀକୁ ଉଚ୍ଚ ଶୁଣ୍ଡ ଉଠାଇ ପଠାଇଲେ।
ନକୁଲସ୍ତସ୍ଯ ନାଗସ୍ଯ ସମୀପପରିଵର୍ତିନଃ। ସଵିଷାଣଂ ଭୁଜଂ ମୂଲେ ଖଙ୍ଗେନ ନିରକୃନ୍ତତ
ହାତୀ ନିକଟରେ ଘୂରୁଥିବାବେଳେ, ନକୁଳ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ତାହାର ଶୁଣ୍ଡ ସହିତ ହାତକୁ ମୂଳରୁ କାଟିଦେଲେ।
ସ ଵିନଦ୍ଯମହାନାଦଂ ଗଜଃ କିଙ୍କିଣିଭୂଷଣଃ। ପତନ୍ନଵାକ୍ଶିରା ଭୂମୌ ହସ୍ତ୍ଯାରୋହମପୋଥଯତ୍
ଘଣ୍ଟି ଲଗା ହାତୀଟି ବଡ଼ ଚିତ୍କାର କରି, ମୁଣ୍ଡ ଆଗକୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ତାହାର ଚାଳକକୁ ଚେପିଦେଲା।
ସ ତତ୍କର୍ମ ମହତ୍କୃତ୍ଵା ଶୂରୋ ମାଦ୍ରଵତୀସୁତଃ। ଭୀମସେନରଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଶର୍ମ ଲେଭେ ମହାରଥଃ
ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସେ ଶୂର ବୀର, ଏହି ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରି ଭୀମସେନଙ୍କ ରଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲେ।
ଭୀମସ୍ତ୍ଵାପତତୋ ରାଜ୍ଞଃ କୋଟିକାଶ୍ଯସ୍ ସଂଗରେ। ସୂତସ୍ଯ ନୁଦତୋ ଵାହାନ୍କ୍ଷୁରେଣାପାହରଚ୍ଛିରଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଜା କୋଟିକାଶ୍ୟ ଭୀମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ଆସୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ସାରଥି ଘୋଡ଼ାକୁ ଦୃତି କରୁଥିଲା, ଭୀମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରରେ ସାରଥିର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଲେ।
ନ ବୁବୋଧ ହତଂ ସୂତଂ ସ ରାଜା ବାହୁଶାଲିନା। ତସ୍ଯାଶ୍ଵା ଵ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ସଙ୍ଖ୍ଯେ ହତମସୂତାସ୍ତତସ୍ତତଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଜଣେ ନିଜ ସାରଥି ମୃତ ହେବାକୁ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ; ତାପରେ ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଏଉଁଠା ଓଉଁଠା ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ଵିରଥଂ ହତସୂତଂ ତଂ ଭୀମଃ ପ୍ରହରତାଂଵରଃ। ଜଘାନ ତଲଯୁକ୍ତେନ ପ୍ରାସେନାଭ୍ଯେତ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵଃ
ଭୀମ, ପ୍ରହାରକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ରଥ ଓ ସାରଥି ହୀନ ରାଜାକୁ ନିକଟରେ ଗଲେ ଏବଂ ସିଂହ ପରି ତାଙ୍କୁ ତାଳ ଦେଇ ମାରିଦେଲେ।
ଦ୍ଵାଦଶାନାଂ ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ସୌଵୀରାଣାଂ ଧନଂଜଯଃ। ଚକର୍ତ ନିଶିତୈର୍ଭଲ୍ଲୈର୍ଧନୂଂଷି ଚ ଶିରାଂସି ଚ
ଧନଞ୍ଜୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସଉବୀର ଦ୍ୱାଦଶ ନେତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଓ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ଶିବୀନିକ୍ଷ୍ଵାକୁମୁଖ୍ଯାଂଶ୍ଚ ତ୍ରିଗର୍ତାନ୍ସୈନ୍ଧଵାନପି। ଜଘାନାତିରଥଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ବାଣଗୋଚରମାଗତାନ୍
ସେ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧରେ ଶିବି, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ତ୍ରିଗର୍ତ୍, ସିନ୍ଧୁ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ବାଣର ଆଘାତରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।