କୃଷ୍ଣକୃଷ୍ଣ ମହାବାହୋ ଦେଵକୀନନ୍ଦନାଵ୍ଯଯ। ଵାସୁଦେଵ ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରଣତାର୍ତିଵିନାଶନ
“କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ, ବଳବାନ, ଦେବକୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଅବିନାଶୀ, ବାସୁଦେବ, ଜଗତ୍ର ନାଥ, ଶରଣାଗତଙ୍କ ଦୁଃଖ ନଶାଇବା ହେବା।”
ଵିଶ୍ଵାତ୍ମନ୍ଵିଶ୍ଵଜନକ ଵିଶ୍ଵହର୍ତଃ ପ୍ରଭୋଽଵ୍ଯଯ। ପ୍ରପନ୍ନପାଲ ଗୋପାଲ ପ୍ରଜାପାଲ ପରାତ୍ପର। ଆକୂତୀନାଂ ଚ ଚିତ୍ତୀନାଂ ପ୍ରଵର୍ତକ ନତାଽସ୍ମି ତେ
“ଜଗତ୍ର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଜନକ, ସମସ୍ତ ନଶାଇବା, ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ; ଶରଣାଗତଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ଲୋକଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ସମସ୍ତଠାରୁ ଉଚ୍ଚ; ଭାବ ଓ ଚିନ୍ତାର ଆରମ୍ଭକାରୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।”
ଵରେଣ୍ଯ ଵରଦାନନ୍ତ ଅଗତୀନାଂ ଗତିପ୍ରଦ। ପୁରାଣପୁରୁଷ ପ୍ରାଣମନୋଵୃତ୍ତ୍ଯାଦ୍ଯଗୋଚର
“ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଦାନଦେଇବାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଅନନ୍ତ, ଅଶ୍ରୟହୀନଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇବା; ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଅଗୋଚର, ଜୀବନ ଓ ଚିନ୍ତାର ଉତ୍ସ।”
ସର୍ଵାଧ୍ଯକ୍ଷ ପରାଧ୍ଯକ୍ଷ ତ୍ଵାମହଂ ଶରଣଂ ଗତା। ପାହି ମାଂ କୃପଯା ଦେଵ ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲ
“ସମସ୍ତର ନିର୍ଦେଶକ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିର୍ଦେଶକ, ମୁଁ ତୁମର ଶରଣ ନେଇଛି; ଦୟା କରି ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ଦେବ, ଶରଣାଗତଙ୍କ ପ୍ରେମୀ।”
ନୀଲୋତ୍ପଲଦଲଶ୍ଯାମ ପଦ୍ମଗର୍ଭାରୁଣେକ୍ଷଣ। ପୀତାମ୍ବରପରୀଧାନ ଲସତ୍କୌସ୍ତୁଭଭୂଷଣ
“ନୀଳ ଉତ୍ପଳ ପତ୍ର ପରି ଶ୍ୟାମ ଚର୍ମ, ପଦ୍ମ ଗର୍ଭ ପରି ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ପୀତ ଛାଦର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଚମକୁଥିବା କୌସ୍ତୁଭ ମଣିରେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି।”
ତ୍ଵମାଦିରନ୍ତୋ ଭୂତାନାଂ ତ୍ଵମେଵ ଚ ପରାଯଣମ୍। ପରାତ୍ପରତରଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ସର୍ଵତୋମୁଖଃ
“ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଶେଷ ଆଶ୍ରୟ; ସମସ୍ତଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଆଲୋକ, ଜଗତ୍ର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁହଁ।”
ତ୍ଵାମେଵାହୁଃ ପରଂ ବୀଜଂ ନିଧାନଂ ସର୍ଵସଂପଦାମ୍। ତ୍ଵଯା ନାଥେନ ଦେଵେଶ ସର୍ଵାପଦ୍ମ୍ଯୋ ଭଯଂ ନ ହି
“ତୁମକୁ ଏକମାତ୍ର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୀଜ ଓ ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପଦର ଭଣ୍ଡାର କୁହାଯାଏ; ଦେବତାଙ୍କ ଦେବ, ତୁମେ ନାଥ ହେଲେ, କୌଣସି ବିପଦର ଭୟ ନାହିଁ।”
ଦୁଃଶାସନାଦହଂ ପୂର୍ଵଂ ସଭାଯାଂ ମୋଚିତା ଯଥା। ତଥୈଵ ସଂକଟାଦସ୍ମାନ୍ମାମୁଦ୍ଧର୍ତୁମିହାର୍ହସି
“ପୂର୍ବରୁ ସଭାରେ ଦୁଃଶାସନଙ୍କ ହାତରୁ ମୋତେ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ଏହି ଦୁଃଖରୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ଉଚିତ।”
ଏଵଂ ସ୍ତୁତସ୍ତଦା ଦେଵଃ କୃଷ୍ଣଯା ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ। ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାଃ ସଂକଟଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦେଵଦେଵୋ ଜଗତ୍ପତିଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି ପ୍ରାପ୍ତ ଭକ୍ତପ୍ରିୟ ଦେବ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଦୁଃଖ ଜାଣି, ଦେବତାଙ୍କ ଦେବ, ଜଗତ୍ର ନାଥ,
ପାର୍ସ୍ଵସ୍ଥାଂ ଶଯନେ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରୁକ୍ମିଣୀଂ କେଶଵଃ ପ୍ରଭୁଃ। ତତ୍ରାଜଗାମ ତ୍ଵରିତୋ ହ୍ଯଚିନ୍ତ୍ଯଗତିରୀଶ୍ଵରଃ
ଶୟନରେ ପାଖରେ ଥିବା ରୁକ୍ମିଣୀକୁ ଛାଡି, କେଶବ ପ୍ରଭୁ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଗତିରେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ।
ତତସ୍ତଂ ଦ୍ରୌପଦୀ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାପ୍ରଣମ୍ଯ ପରଯା ମୁଦା। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଵାସୁଦେଵାଯ ମୁନେରାଗମନାଦିକମ୍
ତାପରେ ଦ୍ରୌପଦୀ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ନମସ୍କାର କରି, ଵାସୁଦେବଙ୍କୁ ମୁନିଙ୍କ ଆଗମନ ଓ ଅନ୍ୟ ଘଟଣା ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ତତସ୍ତାମବ୍ରଵୀତ୍କୃଷ୍ଣଃ କ୍ଷୁଧିତୋସ୍ମି ଭୃଶାତୁରଃ। ଶୀଘ୍ରଂ ଭୋଜଯ ମାଂ କୃଷ୍ଣେ ପଶ୍ଚାତ୍ସର୍ଵଂ କରିଷ୍ଯସି
ତାପରେ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ମୁଁ ଖାଲି ଭାଇ ଅତି ଅସୁସ୍ଥ ଅଛି; ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ଖାଇବା ଦିଅ, ପରେ ସବୁ କାମ କରିବ।”
ନିଶମ୍ଯ ତଦ୍ଵଚଃ କୃଷ୍ଣା ଲଜ୍ଜିତା ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ସ୍ଥାଲ୍ଯାଂ ଭାସ୍କରଦତ୍ତାଯାମନ୍ନଂ ମଦ୍ଭୋଜନାଵଧି
ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣା ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ କହିଲେ, “ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିଆ ହାଣ୍ଡିରେ ମୋର ଭୋଜନ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି।”
ଭୁକ୍ତଵତ୍ଯସ୍ମ୍ଯହଂ ଦେଵ ତସ୍ମାଦନ୍ନଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ତତଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଭଗଵାନ୍କୃଷ୍ଣାଂ କମଲଲୋଚନଃ
“ମୁଁ ଆଗରୁ ଖାଇ ନେଇଛି, ଦେବ, ତେଣୁ ଏବେ ଖାଦ୍ୟ ନାହିଁ।” ତାପରେ କମଳନୟନ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୃଷ୍ଣେ ନ ନର୍ମକାଲୋଽଯଂ କ୍ଷୁଚ୍ଛ୍ରମେଣାତୁରେ ମଯି। ଶୀଘ୍ରଂ ଗଚ୍ଛ ମମ ସ୍ଥାଲୀମାନଯିତ୍ଵା ପ୍ରଦର୍ଶଯ
“କୃଷ୍ଣା, ଏହି ସମୟ ମଜା କରିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଖାଲି ଭାଇ ଅତି ଅସୁସ୍ଥ ଅଛି। ଶୀଘ୍ର ଯାଇ, ମୋର ହାଣ୍ଡି ଆଣି ଦେଖା।”
ଇତି ନିର୍ବନ୍ଧତଃ ସ୍ଥାଲୀମାନାଯ୍ଯ ସ ଯଦୂଦ୍ଵହଃ। ସ୍ଥାଲ୍ଯାଃ କଣ୍ଠେଽଥ ସଂଲଗ୍ନଂ ଶାକାନ୍ନଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯକେଶଵଃ
ଏଭଳି ଅନୁରୋଧ କରିବା ପରେ, ଯଦୁବଂଶୀ ହାଣ୍ଡି ଆଣିଲେ; ଏବଂ କେଶବ ହାଣ୍ଡିର କଣ୍ଠରେ ଲଗିଥିବା ଶାକ ଭାତ ଦେଖିଲେ।
ଉପଯୁଜ୍ଯାବ୍ରଵୀଦେନାମନେନ ହରିରୀଶ୍ଵରଃ। ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ପ୍ରୀଯତାଂ ଦେଵସ୍ତୁଷ୍ଟଶ୍ଚାସ୍ତ୍ଵିତି ଯଜ୍ଞଭୂକ୍
ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କରି ହରି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା ଏବଂ ଈଶ୍ୱର, କହିଲେ—‘ଦେବତା ଖୁସି ହେଉନ୍ତୁ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ’, କାରଣ ସେ ଯଜ୍ଞର ଭୋଗୀ।
ଆକାରଯ ମୁନୀଞ୍ଶୀଘ୍ରଂ ଭୋଜନାଯେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍। ଭୀମସେନଂ ମହାବାହୁଃ କୃଷ୍ଣଃ କ୍ଲେଶଵିନାଶନଃ
ମହାବଳୀ ଭୀମସେନଙ୍କୁ, ଦୁଃଖ ନାଶ କରିଥିବା କୃଷ୍ଣ କହିଲେ—‘ସାଧୁମାନେ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଭୋଜନର ଆହ୍ୱାନ କର।’
ତତୋ ଜଗାମ ତ୍ଵରିତୋ ଭୀମସେନୋ ମହାଯଶାଃ। ଆକାରିତୁଂ ତୁ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଭୋଜନାର୍ଥଂ ନୃପୋତ୍ତମ। ସ୍ନାତୁଂ ଗତାନ୍ଦେଵନଦ୍ଯାଂ ଦୁର୍ଵାସଃପ୍ରଭୃତୀନ୍ମୁନୀନ୍
ମହାଯଶସ୍ୱୀ ଭୀମସେନ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ପାଇଁ ଭୋଜନର ଆହ୍ୱାନ କରିବାକୁ ଯାଇଲେ, ରାଜାଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲେ, ଦୁର୍ବାସା ଓ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ।
ତେ ଚାଵତୀର୍ଣାଃ ସଲିଲେ କୃତଵନ୍ତୋଽଘମର୍ଷଣମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୋଦ୍ଗାରାନ୍ସାନ୍ନରସାଂସ୍ତୃପ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ଯୁତାଃ। ଉତ୍ତୀର୍ଯ ସଲିଲାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଦୃଷ୍ଟଵନ୍ତଃ ପରସ୍ପରମ୍
ସେମାନେ ଜଳରେ ଅବତରି, ପାପ ଶୁଧିର କ୍ରିୟା କରିଲେ; ଭୋଜନର ଅବଶିଷ୍ଟ ଦେଖି, ସେମାନେ ପ୍ରମାଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇଗଲେ; ଜଳରୁ ବାହାରି, ଏକାପରେକ ଦେଖିଲେ।
ଦୁର୍ଵାସସମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯତେ ସର୍ଵେ ମୁନଯୋଽବ୍ରୁଵନ୍। ରାଜ୍ଞା ହିକାରଯିତ୍ଵାଽନ୍ନଂ ଵଯଂ ସ୍ନାତୁଂ ସମାଗତାଃ
ଦୁର୍ବାସାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ କହିଲେ—‘ରାଜା ଆମକୁ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଡାକିଛନ୍ତି, ଆମେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ।’
ଆକଣ୍ଠତୃପ୍ତା ଵିପ୍ରର୍ଷେ କିଂସ୍ଵିଦ୍ଭୁଞ୍ଜାମହେ ଵଯମ୍। ଵୃଥା ପାକଃ କୃତୋସ୍ମାଭିସ୍ତତ୍ର କିଂ କରଵାମହେ
‘ମହାମାନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ହୋଇଛୁ; ଏବେ ଆମେ କଣ ଖାଇବା? ଆମେ ଯାହା ପାକ କରିଛୁ, ତାହା ଅନବସ୍ଥାରେ ହେଇଗଲା—ଏଠାରେ ଆମେ କଣ କରିବା?’
ଵୃଥା ପାକେନ ରାଜର୍ଷେରପରାଧଃ କୃତୋ ମହାନ୍। ମାଽସ୍ମାନଧାକ୍ଷୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ପାଣ୍ଡଵାଃ କ୍ରୂରଚକ୍ଷୁଷା
ଅନବସ୍ଥାରେ ପାକ କରି, ରାଜା ଋଷିଙ୍କୁ ଏକ ବଡ଼ ଅପରାଧ କରିଛୁ; ଆମକୁ ଦେଖି ଦୟାକରି ପାଣ୍ଡବମାନେ କ୍ରୁର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦୋଷ ଦେଉନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ସ୍ମୃତ୍ଵାଽନୁଭାଵଂ ରାଜର୍ଷେରମ୍ବରୀଷସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ବିଭେମି ସୁତରାଂ ଵିପ୍ରା ହରିପାଦାଶ୍ରଯାଜ୍ଜନାତ୍
ଧୀର ରାଜା ଋଷି ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ମନେ ପକାଇ, ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ହରିଙ୍କ ପାଦରେ ଶରଣ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ବହୁତ ଭୟଭିତ ହେଉଛି।
ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵେ ଧର୍ମପରାଯଣାଃ। ଶୂରାଶ୍ଚକୃତଵିଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଵ୍ରତିନସ୍ତପସି ସ୍ଥିତାଃ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ସମସ୍ତେ ମହାତ୍ମା, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଶୂର, ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ନିୟମ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ।
ସଦାଚାରରତା ନିତ୍ଯଂ ଵାସୁଦେଵପରାଯଣାଃ। କ୍ରୁଦ୍ଧାସ୍ତେ ନିର୍ଦହେଯୁର୍ଵୈ ତୂଲରାଶିମିଵାନଲଃ। ତତ ଏତାନପୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ଶିଷ୍ଯାଃ ଶୀଘ୍ରଂ ପଲାଯତ
ସେମାନେ ସଦା ଉତ୍ତମ ଆଚରଣରେ ଲଗିଥିବା, ନିତ୍ୟ ଭାବେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଶରଣ କରିଥିବା; କ୍ରୁଧିତ ହେଲେ, ଅଗ୍ନି ତୁଳା ଗଛକୁ ଜଳାଇଦେଇଥିବା ପରି ସେମାନେ ଦହିପାରିବେ। ଏହିପରି ଭୟରେ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସେମାନେ ପଚାରିବା ଛାଡ଼ି ଶୀଘ୍ର ପଳାଇଗଲେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ଦ୍ଵିଜାଃ ସର୍ଵେ ମୁନିନା ଗୁରୁଣା ତଦା। ପାଣ୍ଡଵେଭ୍ଯୋ ଭୃଶଂ ଭୀତା ଦୁଦ୍ରୁଵୁସ୍ତେ ଦିଶୋ ଦଶ
ଗୁରୁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେ ସମୟରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାଇଁ ବହୁତ ଭୟଭିତ ହୋଇ, ଦଶ ଦିଶାରେ ପଳାଇଗଲେ।
ଭୀମସେନୋ ଦେଵନଦ୍ଯାମପଶ୍ଯନ୍ମୁନିସତ୍ତମାନ୍। ତୀର୍ଥେ ଷ୍ଵିତସ୍ତତସ୍ତସ୍ଯା ଵିଚଚାର ଗଵେଷଯନ୍
ଭୀମସେନ ଦେବନଦୀରେ ମୁନିମାନେ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ; ସେ ତୀରରେ ଏଉଁଠାଉଁ ଘୁଞ୍ଚି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଖୋଜିଲେ।
ତତ୍ରସ୍ଥେଭ୍ଯସ୍ତାପସେଭ୍ଯଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାଶ୍ଚୈଵ ଵିଦ୍ରୁତାନ୍। ଯୁଧିଷ୍ଠିରମଥାଭ୍ଯେତ୍ଯ ତଂ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ସେଠାରେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଠାରୁ ସେମାନେ ପଳାଇଯିବା ବିଷୟ ଶୁଣି, ଭୀମସେନ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଜଣାଇଲେ।
ତତସ୍ତେ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ର୍ଯାଗମନକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ। ପ୍ରତୀକ୍ଷନତଃ କିଯତ୍କାଲଂ ଜିତାତ୍ମାନୋଽଵତସ୍ଥିରେ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅତିଥିମାନେ ଆସିବାକୁ ଆଶା କରି, କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରି, ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ରହିଲେ।