କର୍ଣୋପି ଭ୍ରାତୃସହିତମିତ୍ଯୁଵାଚ ନୃପଂ ମୁଦା। ଦୁଷ୍ଟ୍ଯା କାମଃ ସୁସଂଵୃତ୍ତୋଦିଷ୍ଟ୍ଯା କୌରଵ ଵର୍ଧସେ। ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତେ ଶତ୍ରଵୋ ମଗ୍ନା ଦୁସ୍ତରେ ଵ୍ଯସନାର୍ଣଵେ
କର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଭଲ ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ସଫଳ ହୋଇଛି; ଭଲ ଭାଗ୍ୟରେ କୌରବ, ତୁମେ ବୃଦ୍ଧି ହେଉଛ; ଭଲ ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ ଅପାର ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଯାଇଛନ୍ତି।'
ଦୁର୍ଵାସଃକ୍ରୋଧଜେ ଵହ୍ନୌ ପତିତାଃ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନାଃ। ସ୍ଵୈରେଵ ତେ ମହାପାପୈର୍ଗତା ଵୈ ଦୁସ୍ତରଂ ତମଃ
ଦୁର୍ବାସାଙ୍କର କ୍ରୋଧର ଅଗ୍ନିରେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ପଡିଯାଇଛନ୍ତି; ନିଜ ମହାପାପରେ, ସେମାନେ ଅପାର ଅନ୍ଧାରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି।
ଇତ୍ଥଂ ତେ ନିକୃତିପ୍ରଜ୍ଞା ରାଜନ୍ଦୁର୍ଯୋଧନାଦଯଃ। ହସନ୍ତଃ ପ୍ରୀତମନସୋ ଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଵଂସ୍ଵଂ ନିକେତନମ୍
ଏଭଳି ଚତୁର ଚିନ୍ତାରେ ଦୁର୍ଯୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ, ହସି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଭରି, ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତଃ କଦାଚିଦ୍ଦୁର୍ଵାସାଃ ସୁଖାସୀନାଂସ୍ତୁ ପାଣ୍ଡଵାନ୍। ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚାଵସ୍ଥିତାଂ କୃଷ୍ଣାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତସ୍ମିନ୍ଵନେ ମୁନିଃ। ଅଭ୍ଯାଗଚ୍ଛତ୍ପରିଵୃତଃ ଶିଷ୍ଯୈରଯୁତସଂମିତୈଃ
ତାପରେ କିଛି ସମୟରେ, ଦୁର୍ବାସା ମୁନି ପାଣ୍ଡବମାନେ ସୁବିଧାରେ ବସିଛନ୍ତି ଓ କୃଷ୍ଣା ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ତାଙ୍କ ଦଶ ହଜାର ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯାନ୍ତଂ ତମତିଥିଂ ସ ଚ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଜଗାମାଭିମୁଖଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ସହ ଭ୍ରାତୃଭିରଚ୍ଯୁତଃ
ଅତିଥି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଶ୍ରୀମତ୍ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଓ ଅଚ୍ୟୁତ ସହିତ ଏଗୋଟିଆ ହେଇ ମିଳିବାକୁ ଗଲେ।
ତସ୍ମୈ ବଦ୍ଧ୍ଵାଞ୍ଜଲିଂ ସମ୍ଯଗୁପଵେଶ୍ଯ ଵରାସନେ। ଵିଧିଵତ୍ପୂଜଯିତ୍ଵା ତମାତିଥ୍ଯନ ନ୍ଯମନ୍ତ୍ରଯତ୍। ଆହ୍ନିକଂ ଭଗଵନ୍କୃତ୍ଵା ଶୀଘ୍ରମେହୀତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ହାତ ଜୋଡି, ଭଲ ଆସନରେ ବସାଇଲେ; ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅତିଥି ଭାବରେ ସମ୍ମାନ କରି, ନିମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ: 'ଭଗବନ୍, ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶୀଘ୍ର ଆସନ୍ତୁ.'
ଜଗାମ ଚ ମୁନିଃ ସୋପି ସ୍ନାତୁଂ ଶିଷ୍ଯୈଃ ସହାନଘଃ। ଭୋଜଯେତ୍ସହଶିଷ୍ଯଂ ମାଂ କଥମିତ୍ଯଵିଚିନ୍ତଯନ୍
ମୁନି ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲେ, ଓ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ: 'ମୁଁ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଓ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେକୁ ଖାଇବା ଦେଇପାରିବି?'
ନ୍ଯମଜ୍ଜତ୍ସଲିଲେ ଚାପି ମୁନିସଙ୍ଘଃ ସମାହିତଃ
ମୁନିମାନେ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ପାଣିରେ ବିଲିନ ହେଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରାଜନ୍ଦ୍ରୌପଦୀ ଯୋପିତାଂ ଵରା। ଚିନ୍ତାମଵାପ ପରମାମନ୍ନହେତୋଃ ପତିଵ୍ରତା
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ରାଜା, ଦ୍ରୌପଦୀ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଥିଲେ, ଖାଦ୍ୟ ନଥିବାରୁ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡିଗଲେ।
ସା ଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ଚ ଯଦା ନାନ୍ନହେତୁମଵିନ୍ଦତ। ମନସା ଚିନ୍ତଯାମାସ କୃଷ୍ଣଂ କଂସନିଷୂଦନମ୍
ସେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କାହିଁକି ଖାଦ୍ୟ ନାହିଁ ତାହାର କାରଣ ମିଳିଲା ନାହିଁ; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ମନରେ କଂସଘାତୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କୃଷ୍ଣକୃଷ୍ଣ ମହାବାହୋ ଦେଵକୀନନ୍ଦନାଵ୍ଯଯ। ଵାସୁଦେଵ ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରଣତାର୍ତିଵିନାଶନ
“କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ, ବଳବାନ, ଦେବକୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଅବିନାଶୀ, ବାସୁଦେବ, ଜଗତ୍ର ନାଥ, ଶରଣାଗତଙ୍କ ଦୁଃଖ ନଶାଇବା ହେବା।”
ଵିଶ୍ଵାତ୍ମନ୍ଵିଶ୍ଵଜନକ ଵିଶ୍ଵହର୍ତଃ ପ୍ରଭୋଽଵ୍ଯଯ। ପ୍ରପନ୍ନପାଲ ଗୋପାଲ ପ୍ରଜାପାଲ ପରାତ୍ପର। ଆକୂତୀନାଂ ଚ ଚିତ୍ତୀନାଂ ପ୍ରଵର୍ତକ ନତାଽସ୍ମି ତେ
“ଜଗତ୍ର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଜନକ, ସମସ୍ତ ନଶାଇବା, ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ; ଶରଣାଗତଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ଲୋକଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ସମସ୍ତଠାରୁ ଉଚ୍ଚ; ଭାବ ଓ ଚିନ୍ତାର ଆରମ୍ଭକାରୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।”
ଵରେଣ୍ଯ ଵରଦାନନ୍ତ ଅଗତୀନାଂ ଗତିପ୍ରଦ। ପୁରାଣପୁରୁଷ ପ୍ରାଣମନୋଵୃତ୍ତ୍ଯାଦ୍ଯଗୋଚର
“ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଦାନଦେଇବାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଅନନ୍ତ, ଅଶ୍ରୟହୀନଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇବା; ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଅଗୋଚର, ଜୀବନ ଓ ଚିନ୍ତାର ଉତ୍ସ।”
ସର୍ଵାଧ୍ଯକ୍ଷ ପରାଧ୍ଯକ୍ଷ ତ୍ଵାମହଂ ଶରଣଂ ଗତା। ପାହି ମାଂ କୃପଯା ଦେଵ ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲ
“ସମସ୍ତର ନିର୍ଦେଶକ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିର୍ଦେଶକ, ମୁଁ ତୁମର ଶରଣ ନେଇଛି; ଦୟା କରି ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ଦେବ, ଶରଣାଗତଙ୍କ ପ୍ରେମୀ।”
ନୀଲୋତ୍ପଲଦଲଶ୍ଯାମ ପଦ୍ମଗର୍ଭାରୁଣେକ୍ଷଣ। ପୀତାମ୍ବରପରୀଧାନ ଲସତ୍କୌସ୍ତୁଭଭୂଷଣ
“ନୀଳ ଉତ୍ପଳ ପତ୍ର ପରି ଶ୍ୟାମ ଚର୍ମ, ପଦ୍ମ ଗର୍ଭ ପରି ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ପୀତ ଛାଦର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଚମକୁଥିବା କୌସ୍ତୁଭ ମଣିରେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି।”
ତ୍ଵମାଦିରନ୍ତୋ ଭୂତାନାଂ ତ୍ଵମେଵ ଚ ପରାଯଣମ୍। ପରାତ୍ପରତରଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ସର୍ଵତୋମୁଖଃ
“ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଶେଷ ଆଶ୍ରୟ; ସମସ୍ତଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଆଲୋକ, ଜଗତ୍ର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁହଁ।”
ତ୍ଵାମେଵାହୁଃ ପରଂ ବୀଜଂ ନିଧାନଂ ସର୍ଵସଂପଦାମ୍। ତ୍ଵଯା ନାଥେନ ଦେଵେଶ ସର୍ଵାପଦ୍ମ୍ଯୋ ଭଯଂ ନ ହି
“ତୁମକୁ ଏକମାତ୍ର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୀଜ ଓ ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପଦର ଭଣ୍ଡାର କୁହାଯାଏ; ଦେବତାଙ୍କ ଦେବ, ତୁମେ ନାଥ ହେଲେ, କୌଣସି ବିପଦର ଭୟ ନାହିଁ।”
ଦୁଃଶାସନାଦହଂ ପୂର୍ଵଂ ସଭାଯାଂ ମୋଚିତା ଯଥା। ତଥୈଵ ସଂକଟାଦସ୍ମାନ୍ମାମୁଦ୍ଧର୍ତୁମିହାର୍ହସି
“ପୂର୍ବରୁ ସଭାରେ ଦୁଃଶାସନଙ୍କ ହାତରୁ ମୋତେ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ଏହି ଦୁଃଖରୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ଉଚିତ।”
ଏଵଂ ସ୍ତୁତସ୍ତଦା ଦେଵଃ କୃଷ୍ଣଯା ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ। ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାଃ ସଂକଟଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦେଵଦେଵୋ ଜଗତ୍ପତିଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି ପ୍ରାପ୍ତ ଭକ୍ତପ୍ରିୟ ଦେବ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଦୁଃଖ ଜାଣି, ଦେବତାଙ୍କ ଦେବ, ଜଗତ୍ର ନାଥ,
ପାର୍ସ୍ଵସ୍ଥାଂ ଶଯନେ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରୁକ୍ମିଣୀଂ କେଶଵଃ ପ୍ରଭୁଃ। ତତ୍ରାଜଗାମ ତ୍ଵରିତୋ ହ୍ଯଚିନ୍ତ୍ଯଗତିରୀଶ୍ଵରଃ
ଶୟନରେ ପାଖରେ ଥିବା ରୁକ୍ମିଣୀକୁ ଛାଡି, କେଶବ ପ୍ରଭୁ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଗତିରେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ।
ତତସ୍ତଂ ଦ୍ରୌପଦୀ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାପ୍ରଣମ୍ଯ ପରଯା ମୁଦା। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଵାସୁଦେଵାଯ ମୁନେରାଗମନାଦିକମ୍
ତାପରେ ଦ୍ରୌପଦୀ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ନମସ୍କାର କରି, ଵାସୁଦେବଙ୍କୁ ମୁନିଙ୍କ ଆଗମନ ଓ ଅନ୍ୟ ଘଟଣା ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ତତସ୍ତାମବ୍ରଵୀତ୍କୃଷ୍ଣଃ କ୍ଷୁଧିତୋସ୍ମି ଭୃଶାତୁରଃ। ଶୀଘ୍ରଂ ଭୋଜଯ ମାଂ କୃଷ୍ଣେ ପଶ୍ଚାତ୍ସର୍ଵଂ କରିଷ୍ଯସି
ତାପରେ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ମୁଁ ଖାଲି ଭାଇ ଅତି ଅସୁସ୍ଥ ଅଛି; ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ଖାଇବା ଦିଅ, ପରେ ସବୁ କାମ କରିବ।”
ନିଶମ୍ଯ ତଦ୍ଵଚଃ କୃଷ୍ଣା ଲଜ୍ଜିତା ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ସ୍ଥାଲ୍ଯାଂ ଭାସ୍କରଦତ୍ତାଯାମନ୍ନଂ ମଦ୍ଭୋଜନାଵଧି
ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣା ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ କହିଲେ, “ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିଆ ହାଣ୍ଡିରେ ମୋର ଭୋଜନ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି।”
ଭୁକ୍ତଵତ୍ଯସ୍ମ୍ଯହଂ ଦେଵ ତସ୍ମାଦନ୍ନଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ତତଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଭଗଵାନ୍କୃଷ୍ଣାଂ କମଲଲୋଚନଃ
“ମୁଁ ଆଗରୁ ଖାଇ ନେଇଛି, ଦେବ, ତେଣୁ ଏବେ ଖାଦ୍ୟ ନାହିଁ।” ତାପରେ କମଳନୟନ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୃଷ୍ଣେ ନ ନର୍ମକାଲୋଽଯଂ କ୍ଷୁଚ୍ଛ୍ରମେଣାତୁରେ ମଯି। ଶୀଘ୍ରଂ ଗଚ୍ଛ ମମ ସ୍ଥାଲୀମାନଯିତ୍ଵା ପ୍ରଦର୍ଶଯ
“କୃଷ୍ଣା, ଏହି ସମୟ ମଜା କରିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଖାଲି ଭାଇ ଅତି ଅସୁସ୍ଥ ଅଛି। ଶୀଘ୍ର ଯାଇ, ମୋର ହାଣ୍ଡି ଆଣି ଦେଖା।”
ଇତି ନିର୍ବନ୍ଧତଃ ସ୍ଥାଲୀମାନାଯ୍ଯ ସ ଯଦୂଦ୍ଵହଃ। ସ୍ଥାଲ୍ଯାଃ କଣ୍ଠେଽଥ ସଂଲଗ୍ନଂ ଶାକାନ୍ନଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯକେଶଵଃ
ଏଭଳି ଅନୁରୋଧ କରିବା ପରେ, ଯଦୁବଂଶୀ ହାଣ୍ଡି ଆଣିଲେ; ଏବଂ କେଶବ ହାଣ୍ଡିର କଣ୍ଠରେ ଲଗିଥିବା ଶାକ ଭାତ ଦେଖିଲେ।
ଉପଯୁଜ୍ଯାବ୍ରଵୀଦେନାମନେନ ହରିରୀଶ୍ଵରଃ। ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ପ୍ରୀଯତାଂ ଦେଵସ୍ତୁଷ୍ଟଶ୍ଚାସ୍ତ୍ଵିତି ଯଜ୍ଞଭୂକ୍
ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କରି ହରି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା ଏବଂ ଈଶ୍ୱର, କହିଲେ—‘ଦେବତା ଖୁସି ହେଉନ୍ତୁ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ’, କାରଣ ସେ ଯଜ୍ଞର ଭୋଗୀ।
ଆକାରଯ ମୁନୀଞ୍ଶୀଘ୍ରଂ ଭୋଜନାଯେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍। ଭୀମସେନଂ ମହାବାହୁଃ କୃଷ୍ଣଃ କ୍ଲେଶଵିନାଶନଃ
ମହାବଳୀ ଭୀମସେନଙ୍କୁ, ଦୁଃଖ ନାଶ କରିଥିବା କୃଷ୍ଣ କହିଲେ—‘ସାଧୁମାନେ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଭୋଜନର ଆହ୍ୱାନ କର।’
ତତୋ ଜଗାମ ତ୍ଵରିତୋ ଭୀମସେନୋ ମହାଯଶାଃ। ଆକାରିତୁଂ ତୁ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଭୋଜନାର୍ଥଂ ନୃପୋତ୍ତମ। ସ୍ନାତୁଂ ଗତାନ୍ଦେଵନଦ୍ଯାଂ ଦୁର୍ଵାସଃପ୍ରଭୃତୀନ୍ମୁନୀନ୍
ମହାଯଶସ୍ୱୀ ଭୀମସେନ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ପାଇଁ ଭୋଜନର ଆହ୍ୱାନ କରିବାକୁ ଯାଇଲେ, ରାଜାଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲେ, ଦୁର୍ବାସା ଓ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ।
ତେ ଚାଵତୀର୍ଣାଃ ସଲିଲେ କୃତଵନ୍ତୋଽଘମର୍ଷଣମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୋଦ୍ଗାରାନ୍ସାନ୍ନରସାଂସ୍ତୃପ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ଯୁତାଃ। ଉତ୍ତୀର୍ଯ ସଲିଲାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଦୃଷ୍ଟଵନ୍ତଃ ପରସ୍ପରମ୍
ସେମାନେ ଜଳରେ ଅବତରି, ପାପ ଶୁଧିର କ୍ରିୟା କରିଲେ; ଭୋଜନର ଅବଶିଷ୍ଟ ଦେଖି, ସେମାନେ ପ୍ରମାଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇଗଲେ; ଜଳରୁ ବାହାରି, ଏକାପରେକ ଦେଖିଲେ।