ନିଗୃହୀତେନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମଃ ସମଯୋଜଯଦାତ୍ମନି। ଯୁକ୍ତଚିତ୍ତଂ ଯଥାଽଽତ୍ମାନଂ ଯୁଯୋଜ ପରମେଶ୍ଵରେ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ମନକୁ ନିଜ ଅନ୍ତରରେ ବସାଇଲେ; ମନ ଶାନ୍ତ ହେବା ପରେ, ଆତ୍ମାକୁ ପରମେଶ୍ୱର ସହିତ ଏକତା କଲେ।
ଧ୍ଯାନଯୋଗାଦ୍ବଲଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିମନୁତ୍ତମାମ୍। ଜଗାମ ଶାଶ୍ଵତୀଂ ସିଦ୍ଧିଂ ପରାଂ ନିର୍ଵାଣଲକ୍ଷଣାମ୍
ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗର ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରି, ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧି ପାଇ, ସେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ସିଦ୍ଧି ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିର୍ବାଣ ଲକ୍ଷଣାତ୍ମକ ମୁକ୍ତିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପିକୌନ୍ତେଯ ନ ଶୋକଂ କର୍ତୁମର୍ହସି। ରାଜ୍ଯାତ୍ସ୍ଫୀତାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟସ୍ତପସା ତଦଵାପ୍ସ୍ଯସି
ତେଣୁ ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଏହି ସମୃଦ୍ଧ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ସେହି ରାଜ୍ୟ ଫେରି ପାଇବ।
ସୁଖସ୍ଯାନନ୍ତରଂ ଦୁଃଖଂ ଦୁଃଖସ୍ଯାନନ୍ତରଂ ସୁଖମ୍। ପର୍ଯାଯେଣୋପସର୍ପନ୍ତେ ନରଂ ନେମିମରା ଇଵ
ସୁଖ ପରେ ଦୁଃଖ ଆସେ, ଦୁଃଖ ପରେ ସୁଖ ଆସେ; ଏମିତି ଏହି ଦୁଇଟି ପାଳିକ୍ରମେ ଲୋକଙ୍କୁ ଆସିଥାଏ, ଚକ୍ରର ତୀର ଯେପରି।
ପିତୃପୈତାମହଂ ରାଜ୍ଯଂପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସ୍ଯମିତଵିକ୍ରମ। ଵର୍ଷାତ୍ରଯୋଦଶାଦୂର୍ଧ୍ଵଂଵ୍ଯେତୁ ତେ ମାନସୋ ଜ୍ଵରଃ
ହେ ପ୍ରବଳ ବୀର, ତୁମେ ତୁମ ପିତା ଓ ପୁରୁଷ ପିତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଇବ। ତେର ଦିନ ବର୍ଷ ପରେ ତୁମର ମନର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଶାନ୍ତ ହେଉ।
ସ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାଭଗଵାନ୍ଵ୍ଯାସଃ ପାଣ୍ଡଵନନ୍ଦନମ୍। ଜଗାମ ତପସେ ଧୀମାନ୍ପୁନରେଵାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି
ଏପରି କହି, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ବ୍ୟାସଦେବ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ପୁଣି ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଵସତ୍ସ୍ଵେଵଂ ଵନେ ତେଷୁ ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ। ରମମାଣଏଷୁ ଚିତ୍ରାବିଃ କଥାଭିର୍ମୁନିଭିଃ ସହ
ଏପରିଭାବରେ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ, ମୁନିମାନଙ୍କ ସହ ବିଭିନ୍ନ ଚମତ୍କାର କଥାରେ ଆନନ୍ଦ ଉଠୁଥିଲେ।
ସୂର୍ଯଦତ୍ତାକ୍ଷଯାନ୍ନେନ କୃଷ୍ଣାଯା ଭୋଜନାଵଧି। ବ୍ରାହ୍ମଣାଂସ୍ତର୍ପମାଣେଷୁ ଯେ ଚାନ୍ନାର୍ଥମୁପାଗତାଃ। ଆରଣ୍ଯାନାଂ ମୃଗାଣାଂ ଚ ମାଂସୈର୍ନାନାଵିଧୈରପି
ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଅକ୍ଷୟ ଅନ୍ନରୁ, ଦ୍ରୌପଦୀ ଭୋଜନ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖାଇବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ ସେମାନେ ତୃପ୍ତି ହେଉଥିଲେ; ଏହା ସହିତ ଅରଣ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୃଗମାନଙ୍କ ମାଂସ ଦେଇ ମଧ୍ୟ।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ଦୁରାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵେ ଦୁର୍ଯୋଧନାଦଯଃ। କଥଂ ତେଷ୍ଵନ୍ଵଵର୍ତନ୍ତ ପାପାଚାରା ମହାମୁନେ
ହେ ମହାମୁନି, ଦୁଷ୍ଟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଆଦିରେ, କିପରି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରୁଥିଲେ ଓ ସେମାନେ କେମିତି ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ?
ଦଃଶାସନସ୍ଯ କର୍ଣସ୍ଯ ଶକୁନେଶ୍ଚ ମତେ ସ୍ଥିତାଃ। ଏତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ଭଗଵନ୍ଵୈଶଂପାଯନ ପୃଚ୍ଛତଃ
ଦୁଃଶାସନ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶକୁନିଙ୍କ ମତ ଅନୁସାରେ, ହେ ପୂଜ୍ୟ ବୈଶମ୍ପାୟନ, ଆମେ ପଚାରୁଛୁ, ଦୟାକରି ଏହି କଥା କହ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେଷାଂ ତଥା ଵୃତ୍ତିଂ ନଗରେ ଵସତାମିଵ। ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ମହାରାଜ ତେଷୁ ପାପମରୋଚଯତ୍
ସେମାନେ ଯେପରି ନଗରରେ ବସୁଥିବା ପରି ଜୀବନଯାପନ କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ମହାରାଜ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ମନରେ ଦୁଷ୍ଟ ଚିନ୍ତା ଉପଜିଲା।
ତଥା ତୈର୍ନିକୃତିପ୍ରଜ୍ଞୈଃ କର୍ଣଦୁଃଶାସନାଦିଭିଃ। ନାନୋପାଯୈରଧଂ ତେଷୁ ଚିନ୍ତଯତ୍ସୁ ଦୁରାତ୍ମସୁ
ଏଭଳି ଚତୁର ଓ ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଃଶାସନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରି ତାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ କୁକର୍ମ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ।
ଅଭ୍ଯାଗଚ୍ଛତ୍ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ତପସ୍ଵୀ କସୁମହାଯଶାଃ। ଶିଷ୍ଯାଯୁତସମୋପେତୋ ଦୁର୍ଵାସା ନାମ କାମତଃ
ସେତେବେଳେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ତପସ୍ବୀ ଓ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଦୁର୍ବାସା ନାମକ ମୁନି ଅନେକ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ସହ ଇଚ୍ଛାକ୍ରମେ ଆସିଲେ।
ତମାଗତମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମୁନିଂ ପରମକୋପନମ୍। ସହିତୋ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ଶ୍ରୀମାନାତିଥ୍ଯେନ ନ୍ଯମନ୍ତ୍ରଯତ୍
ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧୀ ଦେଖି, ଶ୍ରୀମାନ୍ ପାଣ୍ଡବ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଆତିଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରି ନିମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ଵିଧିଵତ୍ପୂଜଯାମାସ ସ୍ଵଯଂ କିଂକରଵତ୍ସ୍ଥିତଃ। ଅହାନି କତିଚିତ୍ତତ୍ର ତସ୍ଥୌ ସ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ସେ ନିଜେ ଦାସ ପରି ଦଢ଼ି ଥିଲେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମୁନିଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ସେ ମହାମୁନି କିଛି ଦିନ ସେଠାରେ ରହିଲେ।
ତଂ ଚ ପର୍ଯଚରଦ୍ରାଜା ଦିଵାରାତ୍ରମତନ୍ଦ୍ରିତଃ। ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ମହାରାଜ ଶାପାତ୍ତସ୍ଯ ଵିଶଙ୍କିତଃ
ସେ ରାଜା ଦିନ ଓ ରାତି ଅକ୍ଷୟ ଭାବେ ମୁନିଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ; ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ତାଙ୍କ ଶାପକୁ ଭୟ କରୁଥିଲେ।
କ୍ଷୁଧିତୋଽସ୍ମି ଦଦସ୍ଵାନ୍ନଂ ଶୀଘ୍ରଂ ମମ ନରାଧିପ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଗଚ୍ଛତି ସ୍ନାତୁଂ ପ୍ର୍ଯାଗଚ୍ଚତି ଵୈ ଚିରାତ୍
ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଭୁଖା, ରାଜା, ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ଖାଇବା ଦିଅ,' ଏହିପରି କହି ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ, ବହୁ ଦେରେ ପୁଣି ଫେରିଲେ।
ନ ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯଦ୍ଯମେ ନାସ୍ତି କ୍ଷୁଧେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵୈତ୍ଯଦର୍ଶନମ୍। ଅକସ୍ମାଦେତ୍ଯ ଚ ବ୍ରୂତେ ଭୋଜନଯାସ୍ମାଂସ୍ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ
ସେ କେବେ କହିଦେଉଥିଲେ, 'ମୁଁ ଆଜି ଖାଇବି ନାହିଁ, ମୋତେ ଭୁଖ ନାହିଁ,' ଏହିପରି କହି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଉଥିଲେ; ପୁଣି ଅଚାନକ ଆସି, ଖାଇବା ତିଆରି କରିବାକୁ ତାଡ଼ନା ଦେଉଥିଲେ।
କଦାଚିଚ୍ଚ ନିଶୀଥେ ସ ଉତ୍ଥାଯ ନିକୃତୌ ସ୍ଥିତଃ। ପୂର୍ଵଵତ୍କାରଯିତ୍ଵାଽନ୍ନଂ ନ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଗର୍ହଯନ୍ସ୍ମ ସଃ
କେବେ କେବେ ମଧ୍ୟରାତିରେ ଉଠି, ପୂର୍ବପରି ଖାଇବା ତିଆରି କରାଇ, ସେ ଖାଉନଥିଲେ, ବିନା କାରଣରେ ଦୋଷ ଦେଉଥିଲେ।
ଵର୍ତମାନେ ତଥା ତସ୍ମିନ୍ଯଦା ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ନୃପଃ। ଵିକୃତିଂ ନୈତି ନ କ୍ରୋଧଂ ତଦା ତୁଷ୍ଟୋଽଭଵନ୍ମୁନିଃ
ଏପରି ଘଟଣା ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ଯେତେବେଳେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ରାଜା କୌଣସି ଅସ୍ଥିରତା କିମ୍ବା କ୍ରୋଧ ଦେଖାଉନଥିଲେ, ମୁନି ଖୁସି ହେଉଥିଲେ।
ଆହଚୈନଂ ଦୁରାଧର୍ଷୋ ଵରଦୋଽସ୍ମୀତି ଭାରତ
ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଦୁର୍ଜୟ, ମୁଁ ଚାହିଲେ ଦାନ ଦେଇପାରିବି.'
ଵରଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯତ୍ତେ ମନସି ଵର୍ତତେ। ମଯି ପ୍ରୀତେ ତୁ ଯଦ୍ଧର୍ମ୍ଯଂ ନାଲଭ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯତେ ତଵ
ତୁମେ ଏକ ଦାନ ଚୟନ କର, ତୁମର ଭଲ ହେଉ। ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଆଛି ତାହା ଚାହିଅ। ମୁଁ ଖୁସି ହେଲେ, ତୁମ ପାଇଁ କୌଣସି ଧର୍ମମୟ ଆଶା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିବ ନାହିଁ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ମହର୍ଷେର୍ଭାଵିତାତ୍ମନଃ। ଅମନ୍ଯତ ପୁନର୍ଜାତମାତ୍ମାନଂ ସ ସୁଯୋଧନଃ
ଏହି ମହାର୍ଷିଙ୍କର ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସୁୟୋଧନ ନିଜକୁ ପୁନଃ ଜନ୍ମିଥିବା ଭାବିଲେ।
ପ୍ରାଗେଵ ମନ୍ତ୍ରିତଂ ଚାସୀତ୍କର୍ଣଦୁଃଶାସନାଦିଭିଃ। ଯାଚନୀଯଂ ମୁନେସ୍ତୁଷ୍ଟାଦିତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଦୁର୍ମତିଃ
ପୂର୍ବରୁ କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଃଶାସନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ—'ମୁନି ଖୁସି ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ କିଛି ଚାହିଅ,' ଏହିପରି ଦୁଷ୍ଟ ମନ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲା।
ଅତିହର୍ଷାନ୍ଵିତୋ ରାଜନ୍ଵରମେନମଯାଚତ। ଶିଷ୍ଯୈଃ ସହ ମମ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଯଥା ଜାତୋଽତିଥିର୍ଭଵାନ୍
ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଭରି ରାଜା, ସେ ଏହି ଦାନ ଚାହିଲେ: 'ମୁଁ ଓ ମୋର ଶିଷ୍ୟମାନେ ଯେପରି ତୁମେ ଆମ ଅତିଥି ହେଲେ—'
ଅସ୍ମତ୍କୁଲେ ମହାରାଜୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଵନେ ଵସତି ଧର୍ମାତ୍ମା ଭ୍ରାତୃଭିଃ ପରିଵାରିତଃ। ଗୁଣଵାଞ୍ଶୀଲସଂପନ୍ନସ୍ତସ୍ଯ ତ୍ଵମତିଥିର୍ଭଵ
'ଆମ ବଂଶରେ ମହାରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଅଗ୍ରଜ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଅଟୁଟ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି, ଗୁଣ ଓ ଶୀଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—ତୁମେ ତାଙ୍କର ଅତିଥି ହେଉ।'
ଯଦା ଚ ରାଜପୁତ୍ରୀ ସା ସୁକୁମାରୀ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ଭୋଜଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପତୀଂଶ୍ଚ ଵରଵର୍ଣିନୀ
'ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ରାଜକୁମାରୀ, ସୁକୁମାର ଓ ପ୍ରଶଂସିତ, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କର ପତିମାନେକୁ ଖାଇବା ଦେଇଥିବେ—'
ଵିଶ୍ରାନ୍ତା ଚ ସ୍ଵଯଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ସୁଖାସୀନା ଭଵେଦ୍ଯଦା। ତଦା ତ୍ଵଂ ତତ୍ରଗଚ୍ଛେଥା ଯଦ୍ଯନୁଗ୍ରାହ୍ଯତା ମଯି
'ଏବଂ ସେ ନିଜେ ବିଶ୍ରାମ କରି, ଖାଇ, ସୁବିଧାରେ ବସିଥିବେ, ତେବେ ତୁମେ ସେଠାକୁ ଯିବା—ଯଦି ମୋପାଇଁ ଦୟା କରିବାକୁ ଚାହୁଛ।'
ତଥା କରିଷ୍ଯେ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରୀତ୍ଯେତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୁଯୋଧନମ୍। ଦୁର୍ଵାସା ଅପିଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରୋ ଯଥାଗତମଗାତ୍ତତଃ
'ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ଏହିପରି କରିବି,' ଏହିପରି କହି ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ଦୁର୍ବାସା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।
କୃତାର୍ଥମପି ଚାତ୍ମାନଂ ତଦା ମେନେ ସୁଯୋଧନଃ। କରେଣ ଚ କରଂ ଗୃହ୍ଯ କର୍ଣସ୍ଯ ମୁଦିତୋ ଭୃଶମ୍
ଯଦିଓ ତାଙ୍କର କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସୁୟୋଧନ ଏହି ସମୟରେ ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବିଲେ, ଏବଂ ବହୁତ ଖୁସିରେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ହାତ ଧରିଲେ।