ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସଦନାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍। ଶୁଦ୍ଧଂ ସନାତନଂ ଜ୍ଯୋତିଃ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମେତି ଯଦ୍ଵିଦୁଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଗୃହ ଉପରେ ଅଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦ, ଯାହା ଶୁଦ୍ଧ, ଚିରନ୍ତନ ଆଲୋକ, ଯାହାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ନ ତତ୍ରଵିପ୍ର ଗଚ୍ଛନ୍ତି ପୁରୁଷା ଵିଷଯାତ୍ମକାଃ। ଦମ୍ଭଲୋଭମହାକ୍ରୋଧମୋହଦ୍ରୋହୈରଭିଦ୍ରୁତାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେମାନେ ଭୋଗବାସନାରେ ଆସକ୍ତ, ଦମ୍ଭ, ଲୋଭ, ବଡ଼ କ୍ରୋଧ, ଭ୍ରମ ଓ ଶତ୍ରୁତାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ସେମାନେ ସେଠି ଯାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ନିର୍ମମା ନିରହଂକାରା ନିର୍ଦ୍ଵିନ୍ଦ୍ଵାଃ ସଂଯତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ। ଧ୍ଯାନଯୋଗପରାଶ୍ଚୈଵ ତତ୍ରଗଚ୍ଛନ୍ତି ମାନଵାଃ ।।]
ଯେମାନେ ମମତା ଓ ଅହଂକାରରୁ ମୁକ୍ତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ଉପରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା, ସେମାନେ ସେଠି ପହଞ୍ଚିଥାନ୍ତି।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯତଂ ଯନ୍ମାଂ ପୃଚ୍ଛସି ମୁଦ୍ଗଲ। ତଵାନୁକମ୍ପଯା ସାଧୋ ସାଧୁ ଗଚ୍ଛାମ ମାଚିରମ୍
ମୁଦ୍ଗଳ, ତୁମେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ, ମୁଁ ସବୁ କଥା ଖୋଲି କହିଦେଲି; ତୁମ ପ୍ରତି ଦୟା ଦେଖି, ମୁଁ କହୁଛି, ଆମେ ବିଳମ୍ବ ନକରି ଚାଲିବା।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ମୌଦ୍ଗଲ୍ଯୋ ଵାକ୍ଯଂ ଵିମମୃଶେ ଧିଯା। ଵିମୃଶ୍ଯ ଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଦେଵଦୂତମୁଵାଚହ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ଚିନ୍ତା କଲେ; ଭଲ ଭାବେ ବିଚାର କରି, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବଦୂତକୁ କହିଲେ।
ଦେଵଦୂତ ନମସ୍ତେଽମ୍ତୁ ଗଚ୍ଛ ତାତ ଯଥାସୁଖମ୍। ମହାଦୋଷେଣ ମେ କାର୍ଯଂ ନ ସ୍ଵର୍ଗେଣ ସୁଖେନ ଚା
ଦେବଦୂତ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି; ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଉ। ମୋର ସ୍ୱର୍ଗର ଶୁଖ ଓ ଦୋଷ ସହିତ କୌଣସି କାମ ନାହିଁ।
ପତନାନ୍ତେ ମହାଦୁଃଖଂ ପରିତାପଃ ସୁଦାରୁଣଃ। ସ୍ଵର୍ଗଭାଜଃ ପତନ୍ତୀହ ତସ୍ମାତ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ ନ କାମଯେ
ପତନ ଶେଷରେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଓ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅଛି; ସ୍ୱର୍ଗର ଭୋଗୀମାନେ ଏଠାରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଚାହେଁ ନାହିଁ।
ଯତ୍ରଗତ୍ଵାନ ଶୋଚନ୍ତି ନ ଵ୍ଯଥନ୍ତିଚଲନ୍ତି ଵା। ତଦହଂ ସ୍ଥାନମତ୍ଯନ୍ତଂ ମାର୍ଗଯିଷ୍ଯାମି କେଵଲମ୍
ଯେଉଁ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ, ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖି ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗି ନାହିଁ, ଫେରି ଆସନ୍ତି ନାହିଁ, ମୁଁ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନକୁ ଖୋଜିବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ମୁନିର୍ଵାକ୍ଯଂ ଦେଵଦୂତଂଵିସୃଜ୍ଯ ତମ୍। ଶିଲୋଞ୍ଛଵୃତ୍ତିମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଶମମାତିଷ୍ଠଦୁତ୍ତମମ୍
ଏଭଳି କଥା କହି, ମୁନି ଦେବଦୂତକୁ ବିଦାୟ କଲେ, ଶିଳୋଞ୍ଚ ଜୀବନ ଛାଡି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାନ୍ତିରେ ବସିଗଲେ।
ତୁଲ୍ଯନିନ୍ଦାସ୍ତୁତିର୍ଭୂତ୍ଵାସମଲୋଷ୍ଟାଶ୍ମକାଞ୍ଚନଃ। ଜ୍ଞାନଯୋଗେନ ଶୁଦ୍ଧେନ ଧ୍ଯାନନିତ୍ଯୋ ବଭୂଵ ହ
ନିନ୍ଦା ଓ ସ୍ତୁତିକୁ ସମାନ ଭାବରେ ଦେଖି, ମାଟି, ପଥର ଓ ସୁନାକୁ ଏକ ଭାବରେ ଗଣି, ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ସଦା ଲଗି ରହି, ସେ ଅଟୁଟ ହେଲେ।
ନିଗୃହୀତେନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମଃ ସମଯୋଜଯଦାତ୍ମନି। ଯୁକ୍ତଚିତ୍ତଂ ଯଥାଽଽତ୍ମାନଂ ଯୁଯୋଜ ପରମେଶ୍ଵରେ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ମନକୁ ନିଜ ଅନ୍ତରରେ ବସାଇଲେ; ମନ ଶାନ୍ତ ହେବା ପରେ, ଆତ୍ମାକୁ ପରମେଶ୍ୱର ସହିତ ଏକତା କଲେ।
ଧ୍ଯାନଯୋଗାଦ୍ବଲଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିମନୁତ୍ତମାମ୍। ଜଗାମ ଶାଶ୍ଵତୀଂ ସିଦ୍ଧିଂ ପରାଂ ନିର୍ଵାଣଲକ୍ଷଣାମ୍
ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗର ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରି, ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧି ପାଇ, ସେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ସିଦ୍ଧି ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିର୍ବାଣ ଲକ୍ଷଣାତ୍ମକ ମୁକ୍ତିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପିକୌନ୍ତେଯ ନ ଶୋକଂ କର୍ତୁମର୍ହସି। ରାଜ୍ଯାତ୍ସ୍ଫୀତାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟସ୍ତପସା ତଦଵାପ୍ସ୍ଯସି
ତେଣୁ ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଏହି ସମୃଦ୍ଧ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ସେହି ରାଜ୍ୟ ଫେରି ପାଇବ।
ସୁଖସ୍ଯାନନ୍ତରଂ ଦୁଃଖଂ ଦୁଃଖସ୍ଯାନନ୍ତରଂ ସୁଖମ୍। ପର୍ଯାଯେଣୋପସର୍ପନ୍ତେ ନରଂ ନେମିମରା ଇଵ
ସୁଖ ପରେ ଦୁଃଖ ଆସେ, ଦୁଃଖ ପରେ ସୁଖ ଆସେ; ଏମିତି ଏହି ଦୁଇଟି ପାଳିକ୍ରମେ ଲୋକଙ୍କୁ ଆସିଥାଏ, ଚକ୍ରର ତୀର ଯେପରି।
ପିତୃପୈତାମହଂ ରାଜ୍ଯଂପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସ୍ଯମିତଵିକ୍ରମ। ଵର୍ଷାତ୍ରଯୋଦଶାଦୂର୍ଧ୍ଵଂଵ୍ଯେତୁ ତେ ମାନସୋ ଜ୍ଵରଃ
ହେ ପ୍ରବଳ ବୀର, ତୁମେ ତୁମ ପିତା ଓ ପୁରୁଷ ପିତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଇବ। ତେର ଦିନ ବର୍ଷ ପରେ ତୁମର ମନର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଶାନ୍ତ ହେଉ।
ସ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାଭଗଵାନ୍ଵ୍ଯାସଃ ପାଣ୍ଡଵନନ୍ଦନମ୍। ଜଗାମ ତପସେ ଧୀମାନ୍ପୁନରେଵାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି
ଏପରି କହି, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ବ୍ୟାସଦେବ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ପୁଣି ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଵସତ୍ସ୍ଵେଵଂ ଵନେ ତେଷୁ ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ। ରମମାଣଏଷୁ ଚିତ୍ରାବିଃ କଥାଭିର୍ମୁନିଭିଃ ସହ
ଏପରିଭାବରେ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ, ମୁନିମାନଙ୍କ ସହ ବିଭିନ୍ନ ଚମତ୍କାର କଥାରେ ଆନନ୍ଦ ଉଠୁଥିଲେ।
ସୂର୍ଯଦତ୍ତାକ୍ଷଯାନ୍ନେନ କୃଷ୍ଣାଯା ଭୋଜନାଵଧି। ବ୍ରାହ୍ମଣାଂସ୍ତର୍ପମାଣେଷୁ ଯେ ଚାନ୍ନାର୍ଥମୁପାଗତାଃ। ଆରଣ୍ଯାନାଂ ମୃଗାଣାଂ ଚ ମାଂସୈର୍ନାନାଵିଧୈରପି
ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଅକ୍ଷୟ ଅନ୍ନରୁ, ଦ୍ରୌପଦୀ ଭୋଜନ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖାଇବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ ସେମାନେ ତୃପ୍ତି ହେଉଥିଲେ; ଏହା ସହିତ ଅରଣ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୃଗମାନଙ୍କ ମାଂସ ଦେଇ ମଧ୍ୟ।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ଦୁରାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵେ ଦୁର୍ଯୋଧନାଦଯଃ। କଥଂ ତେଷ୍ଵନ୍ଵଵର୍ତନ୍ତ ପାପାଚାରା ମହାମୁନେ
ହେ ମହାମୁନି, ଦୁଷ୍ଟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଆଦିରେ, କିପରି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରୁଥିଲେ ଓ ସେମାନେ କେମିତି ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ?
ଦଃଶାସନସ୍ଯ କର୍ଣସ୍ଯ ଶକୁନେଶ୍ଚ ମତେ ସ୍ଥିତାଃ। ଏତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ଭଗଵନ୍ଵୈଶଂପାଯନ ପୃଚ୍ଛତଃ
ଦୁଃଶାସନ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶକୁନିଙ୍କ ମତ ଅନୁସାରେ, ହେ ପୂଜ୍ୟ ବୈଶମ୍ପାୟନ, ଆମେ ପଚାରୁଛୁ, ଦୟାକରି ଏହି କଥା କହ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେଷାଂ ତଥା ଵୃତ୍ତିଂ ନଗରେ ଵସତାମିଵ। ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ମହାରାଜ ତେଷୁ ପାପମରୋଚଯତ୍
ସେମାନେ ଯେପରି ନଗରରେ ବସୁଥିବା ପରି ଜୀବନଯାପନ କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ମହାରାଜ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ମନରେ ଦୁଷ୍ଟ ଚିନ୍ତା ଉପଜିଲା।
ତଥା ତୈର୍ନିକୃତିପ୍ରଜ୍ଞୈଃ କର୍ଣଦୁଃଶାସନାଦିଭିଃ। ନାନୋପାଯୈରଧଂ ତେଷୁ ଚିନ୍ତଯତ୍ସୁ ଦୁରାତ୍ମସୁ
ଏଭଳି ଚତୁର ଓ ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଃଶାସନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରି ତାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ କୁକର୍ମ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ।
ଅଭ୍ଯାଗଚ୍ଛତ୍ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ତପସ୍ଵୀ କସୁମହାଯଶାଃ। ଶିଷ୍ଯାଯୁତସମୋପେତୋ ଦୁର୍ଵାସା ନାମ କାମତଃ
ସେତେବେଳେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ତପସ୍ବୀ ଓ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଦୁର୍ବାସା ନାମକ ମୁନି ଅନେକ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ସହ ଇଚ୍ଛାକ୍ରମେ ଆସିଲେ।
ତମାଗତମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମୁନିଂ ପରମକୋପନମ୍। ସହିତୋ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ଶ୍ରୀମାନାତିଥ୍ଯେନ ନ୍ଯମନ୍ତ୍ରଯତ୍
ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧୀ ଦେଖି, ଶ୍ରୀମାନ୍ ପାଣ୍ଡବ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଆତିଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରି ନିମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ଵିଧିଵତ୍ପୂଜଯାମାସ ସ୍ଵଯଂ କିଂକରଵତ୍ସ୍ଥିତଃ। ଅହାନି କତିଚିତ୍ତତ୍ର ତସ୍ଥୌ ସ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ସେ ନିଜେ ଦାସ ପରି ଦଢ଼ି ଥିଲେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମୁନିଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ସେ ମହାମୁନି କିଛି ଦିନ ସେଠାରେ ରହିଲେ।
ତଂ ଚ ପର୍ଯଚରଦ୍ରାଜା ଦିଵାରାତ୍ରମତନ୍ଦ୍ରିତଃ। ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ମହାରାଜ ଶାପାତ୍ତସ୍ଯ ଵିଶଙ୍କିତଃ
ସେ ରାଜା ଦିନ ଓ ରାତି ଅକ୍ଷୟ ଭାବେ ମୁନିଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ; ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ତାଙ୍କ ଶାପକୁ ଭୟ କରୁଥିଲେ।
କ୍ଷୁଧିତୋଽସ୍ମି ଦଦସ୍ଵାନ୍ନଂ ଶୀଘ୍ରଂ ମମ ନରାଧିପ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଗଚ୍ଛତି ସ୍ନାତୁଂ ପ୍ର୍ଯାଗଚ୍ଚତି ଵୈ ଚିରାତ୍
ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଭୁଖା, ରାଜା, ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ଖାଇବା ଦିଅ,' ଏହିପରି କହି ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ, ବହୁ ଦେରେ ପୁଣି ଫେରିଲେ।
ନ ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯଦ୍ଯମେ ନାସ୍ତି କ୍ଷୁଧେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵୈତ୍ଯଦର୍ଶନମ୍। ଅକସ୍ମାଦେତ୍ଯ ଚ ବ୍ରୂତେ ଭୋଜନଯାସ୍ମାଂସ୍ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ
ସେ କେବେ କହିଦେଉଥିଲେ, 'ମୁଁ ଆଜି ଖାଇବି ନାହିଁ, ମୋତେ ଭୁଖ ନାହିଁ,' ଏହିପରି କହି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଉଥିଲେ; ପୁଣି ଅଚାନକ ଆସି, ଖାଇବା ତିଆରି କରିବାକୁ ତାଡ଼ନା ଦେଉଥିଲେ।
କଦାଚିଚ୍ଚ ନିଶୀଥେ ସ ଉତ୍ଥାଯ ନିକୃତୌ ସ୍ଥିତଃ। ପୂର୍ଵଵତ୍କାରଯିତ୍ଵାଽନ୍ନଂ ନ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଗର୍ହଯନ୍ସ୍ମ ସଃ
କେବେ କେବେ ମଧ୍ୟରାତିରେ ଉଠି, ପୂର୍ବପରି ଖାଇବା ତିଆରି କରାଇ, ସେ ଖାଉନଥିଲେ, ବିନା କାରଣରେ ଦୋଷ ଦେଉଥିଲେ।
ଵର୍ତମାନେ ତଥା ତସ୍ମିନ୍ଯଦା ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ନୃପଃ। ଵିକୃତିଂ ନୈତି ନ କ୍ରୋଧଂ ତଦା ତୁଷ୍ଟୋଽଭଵନ୍ମୁନିଃ
ଏପରି ଘଟଣା ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ଯେତେବେଳେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ରାଜା କୌଣସି ଅସ୍ଥିରତା କିମ୍ବା କ୍ରୋଧ ଦେଖାଉନଥିଲେ, ମୁନି ଖୁସି ହେଉଥିଲେ।