ତେଷାଂ ତଥାଵିଧାନାଂ ତୁ ଲୋକାନାଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵ। ଉପର୍ଯୁପରି ଶକ୍ରସ୍ ଲୋକା ଦିଵ୍ଯା ଗୁଣାନ୍ଵିତାଃ
ମୁନିପୁଙ୍ଗବ, ଏପରି ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଲୋକ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଗୁଣ ରହିଛି।
ପରତୋ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତସ୍ଯ ଲୋକସ୍ତେଜୋମଯଃ ଶୁଭଃ। ଯତ୍ର ଯାନ୍ତ୍ଯୃଷଯୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପୂତାଃ ସ୍ଵୈଃ କର୍ମଭିଃ ଶୁଭୈଃ
ତାହା ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତେଜୋମୟ ଶୁଭ ଲୋକ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପବିତ୍ର ଋଷିମାନେ ନିଜ ଶୁଭ କର୍ମରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଋଭଵୋ ନାମ ତତ୍ରାନ୍ଯେ ଦେଵାନାମପି ଦେଵତାଃ। ତେଷାଂ ଲୋକାଃ ପରତରେ ଯାନ୍ଯଜନ୍ତୀହ ଦେଵତାଃ
ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ରିଭୁ ନାମରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବତା; ସେମାନଙ୍କ ଲୋକ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚ, ଯାହାକୁ ଏଠାରେ ଦେବତାମାନେ ପୂଜନ୍ତି।
ସ୍ଵଯଂପ୍ରଭାସ୍ତେ ଭାସ୍ଵନ୍ତୋ ଲୋକାଃ କାମଦୁଘାଃ ପରେ। ନ ତେଷାଂ ସ୍ତ୍ରୀକୃତସ୍ତାପୋ ନ ଭୋଗୈଶ୍ଵର୍ଯମତ୍ସରଃ
ସେମାନଙ୍କ ଲୋକ ନିଜେ ଆଲୋକମୟ, ଚମକୁଥିବା, ଇଚ୍ଛାପୂରଣ କରିଥିବା ଉତ୍ତମ; ସେଠାରେ ନାରୀ ଦ୍ୱାରା କଷ୍ଟ, ଭୋଗ କିମ୍ବା ଧନର ଅଭିମାନ ନାହିଁ।
ନ ଵର୍ତଯନ୍ତ୍ଯାହୁତିଭିସ୍ତେ ନାପ୍ଯମୃତଭୋଜନାଃ। ତଥା ଦିଵ୍ଯଶରୀରାସ୍ତେ ନ ଚ ଵିଗ୍ରହମୂର୍ତଯଃ
ସେମାନେ ଅହୁତି ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ନେଇନାହିଁ, ଅମୃତ ଖାଇନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ଦିବ୍ୟ, ଏବଂ ସେମାନେ ବିବାଦର ଆକୃତି ନୁହଁନ୍ତି।
ନାସୁଖାଃ ସୁଖକାମାସ୍ତେ ଦେଵଦେଵାଃ ସନାତନାଃ। ନ କଲ୍ପପରିଵର୍ତେଷୁ ପରିଵର୍ତନ୍ତି ତେ ତଥା
ସେ ଦେବଦେବା ଶାଶ୍ୱତ, ସୁଖ ଚାହିଁ ସେମାନେ କେବେ ଦୁଃଖି ହୁଅନାହିଁ; କାଳର ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ସେମାନେ କେବେ ବଦଳି ଯାନ୍ତିନାହିଁ।
ରଜରା ମୃତ୍ଯୁଃ କୁତସ୍ତେଷାଂ ହର୍ଷଃ ପ୍ରୀତିଃ ସୁଖଂ ନ ଚ। ନ ଦୁଃଖଂ ନ ସୁଖଂ ଚାପି ରାଗଦ୍ଵେଷୌ କୁତୋ ମୁନେ
ମୁନି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରାଗ, ମୃତ୍ୟୁ, ହର୍ଷ, ପ୍ରୀତି, ସୁଖ ନାହିଁ; ଦୁଃଖ, ସୁଖ, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଦେଵାନାମପି ମୌଦ୍ଗଲ୍ଯକାଙ୍କ୍ଷିତା ସା ଗତିଃ ପରା। ଦୁଷ୍ପ୍ରାପା ପରମା ସିଦ୍ଧିରଗମ୍ଯା କାମଗୋଚରୈଃ
ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ, ସେ ପରମ ଦଶା ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶା କରନ୍ତି; ଏହା ପ୍ରାପ୍ତି ଅତି କଷ୍ଟ, ପରମ ସିଦ୍ଧି, ଇଚ୍ଛାରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଅପହ୍ରାପ୍ତ।
ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଦିମେ ଲୋକାଃ ଶେଷା ଲୋକା ମନୀଷିଭିଃ। ଗମ୍ଯନ୍ତେ ନିଯମୈଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୈର୍ଦାନୈର୍ଵା ଵିଧିପୂର୍ଵକୈଃ
ଏହି ତିରିଶି ତିନି ଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିୟମ କିମ୍ବା ନିୟମିତ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ସେଯଂ ଦାନକୃତା ଵ୍ଯୁଷ୍ଟିରନୁପ୍ରାପ୍ତା ସୁଖଂ ତ୍ଵଯା। ତାଂ ରଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ସୁକୃତୈର୍ଲବ୍ଧାଂ ତପସା ଦ୍ଯୋତିତପ୍ରଭଃ
ଦାନ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏହି ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛ; ଏହା ତୁମକୁ ସୁଖ ଦେଇଛି; ତପସ୍ୟାରେ ଚମକୁଥିବା, ଭଲ କର୍ମରେ ଲାଭ କରିଥିବା ଏହା ଉପଭୋଗ କର।
ଏତତ୍ସ୍ଵର୍ଗସୁଖଂ ଵିପ୍ର ଲୋକା ନାନାଵିଧାସ୍ତଥା। ଗୁଣାଃ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତେ ଦୋଷାନପି ନିବୋଧ ମେ
ଏହି ହେଉଛି ସ୍ୱର୍ଗର ସୁଖ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଲୋକମାନେ; ସ୍ୱର୍ଗର ଗୁଣ ଏବେ ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଲା—ମୋ ଠାରୁ ଏହାର ଦୋଷ ଶୁଣ।
କୃସ୍ଯ କର୍ମଣସ୍ତତ୍ରଭୁଜ୍ଯତେ ଯତ୍ଫଲଂ ଦିଵି। ନ ଚାନ୍ତ୍କ୍ରିଯତେ କର୍ମ ମୂଲଚ୍ଛେଦେନ ଭୁଜ୍ଯତେ
ସ୍ୱର୍ଗରେ କର୍ମର ଫଳ ଉପଭୋଗ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ କର୍ମ ମୂଳରୁ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ—କେବଳ ଉପଭୋଗ ହୁଏ।
ସୋଽତ୍ରଦୋଷୋ ମମ ମତସ୍ତସ୍ଯାନ୍ତେ ପତନଂ ଚ ଯତ୍। ସୁଖଵ୍ଯାପ୍ତମନସ୍କାନାଂ ପତନଂ ଯଚ୍ଚ ମୁଦ୍ଗଲ
ଏହିପରି ଦୋଷ ମୋ ମତରେ ଅଛି, ଏହାର ଶେଷରେ ପତନ ହୁଏ; ଯେଉଁମାନେ ସୁଖରେ ମନ ଭରିଛନ୍ତି, ମୁଦ୍ଗଳ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପତନରେ ପଡନ୍ତି।
ଅସଂତୋଷଃ ପରୀତାପୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୀପ୍ତତରାଃ ଶ୍ରିଯଃ। ଯଦ୍ଭଵତ୍ଯଵରେ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥିତାନାଂ ତତ୍ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
ଅଧିକ ଦୀପ୍ତିମୟ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖି ଅସନ୍ତୋଷ ଓ ବେଦନା ଆସେ; ଅଧମ ସ୍ଥାନରେ ରହିଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଏହା ଅତି କଷ୍ଟଦାୟକ।
ସଂଜ୍ଞାମୋହଶ୍ଚପତତାଂ ରଜସା ଚ ପ୍ରଧର୍ଷଣମ୍। ପ୍ରମ୍ଲାନେଷୁ ଚ ମାଲ୍ଯେଷୁ ତତଃ ପିପତିଷୋର୍ଭଯମ୍
ଚେତନାର ଭ୍ରମ, ପତିତମାନଙ୍କର ଅହଂକାର, ରଜସରୁ ଉତ୍ତେଜନା, ମାଲା ମର୍ମରି ଯାଉଥିବାବେଳେ ଭୟ ଏବଂ ପତନର ଆଶଙ୍କା — ଏହି ସବୁ ଦୁଃଖ ଉପଜିଥାଏ।
ଆବ୍ରହ୍ମଭଵନାଦେତେ ଦୋଷା ମୌଦ୍ଗଲ୍ଯ ଦାରୁଣାଃ। ନାକଲୋକେସୁକୃତିନାଂ ଗୁଣାସ୍ତ୍ଵଯୁତଶୋ ନୃଣାମ୍
ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୋଷଗୁଡିକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଗୃହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରେ, ଭଲ ଲୋକମାନଙ୍କର ଗୁଣ ଦଶହଜାର ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥାଏ।
ଅଯଂ ତ୍ଵନ୍ଯୋ ଗୁଣଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚ୍ଯୁତାନାଂ ସ୍ଵର୍ଗତୋ ମୁନେ। ଶୁଭାନୁଶଯଯୋଗେନ ମନୁଷ୍ଯେଷୂପଜାଯତେ
ମୁନି, ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପତିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ଅଛି; ଶୁଭ କର୍ମର ଫଳରେ ଏହି ଗୁଣ ମାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉପଜିଥାଏ।
ତତ୍ରାପି ସ ମହାଭାଗଃ କୁଲେ ମହତି ଜାଯତେ। ନ ଚେତ୍ସଂବୁଧ୍ଯତେ ତତ୍ରଗଚ୍ଛତ୍ଯଧମତାଂ ତତଃ
ସେଠି ମଧ୍ୟ, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ୍, ସେ ଏକ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେ ଜାଗି ନପାରି, ତେବେ ସେ ଅଧମ ଦେଶକୁ ଚାଲିଯାଏ।
ଇହ ଯତ୍କ୍ରିଯତେ କର୍ମ ତତ୍ପରତ୍ରୋପଭୁଜ୍ଯତେ। କର୍ମଭୂମିରିଯଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଫଲଭୂମିରସୌ ମତା
ଏଠାରେ ଯେ କର୍ମ କରାଯାଏ, ତାହାର ଫଳ ଅନ୍ୟ ଦେଶରେ ଉପଭୋଗ ହୁଏ; ଏଠା କର୍ମଭୂମି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହାକୁ କର୍ମ କରିବା ଦେଶ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ, ଅନ୍ୟ ଦେଶ ଫଳ ଦେବା ଦେଶ।
ମହାନ୍ତସ୍ତୁ ଅମୀ ଦୋପାସ୍ତ୍ଵଯା ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ କୀର୍ତିତାଃ। ନିର୍ଦୋଷ ଏଵ ଯସ୍ତ୍ଯନ୍ଯୋ ଲୋକଂ ତଂ ପ୍ରଵଦସ୍ଵ ମେ
ତୁମେ ଯେଉଁ ସ୍ୱର୍ଗର ଦୋଷଗୁଡିକ ବଡ଼ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିଛ, ସେଗୁଡିକ ମୁଁ ଜାଣିଲି; ଯଦି ଦୋଷ ନଥିବା କୌଣସି ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଅଛି, ମୋତେ କହ।
ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସଦନାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍। ଶୁଦ୍ଧଂ ସନାତନଂ ଜ୍ଯୋତିଃ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମେତି ଯଦ୍ଵିଦୁଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଗୃହ ଉପରେ ଅଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦ, ଯାହା ଶୁଦ୍ଧ, ଚିରନ୍ତନ ଆଲୋକ, ଯାହାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ନ ତତ୍ରଵିପ୍ର ଗଚ୍ଛନ୍ତି ପୁରୁଷା ଵିଷଯାତ୍ମକାଃ। ଦମ୍ଭଲୋଭମହାକ୍ରୋଧମୋହଦ୍ରୋହୈରଭିଦ୍ରୁତାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେମାନେ ଭୋଗବାସନାରେ ଆସକ୍ତ, ଦମ୍ଭ, ଲୋଭ, ବଡ଼ କ୍ରୋଧ, ଭ୍ରମ ଓ ଶତ୍ରୁତାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ସେମାନେ ସେଠି ଯାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ନିର୍ମମା ନିରହଂକାରା ନିର୍ଦ୍ଵିନ୍ଦ୍ଵାଃ ସଂଯତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ। ଧ୍ଯାନଯୋଗପରାଶ୍ଚୈଵ ତତ୍ରଗଚ୍ଛନ୍ତି ମାନଵାଃ ।।]
ଯେମାନେ ମମତା ଓ ଅହଂକାରରୁ ମୁକ୍ତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ଉପରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା, ସେମାନେ ସେଠି ପହଞ୍ଚିଥାନ୍ତି।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯତଂ ଯନ୍ମାଂ ପୃଚ୍ଛସି ମୁଦ୍ଗଲ। ତଵାନୁକମ୍ପଯା ସାଧୋ ସାଧୁ ଗଚ୍ଛାମ ମାଚିରମ୍
ମୁଦ୍ଗଳ, ତୁମେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ, ମୁଁ ସବୁ କଥା ଖୋଲି କହିଦେଲି; ତୁମ ପ୍ରତି ଦୟା ଦେଖି, ମୁଁ କହୁଛି, ଆମେ ବିଳମ୍ବ ନକରି ଚାଲିବା।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ମୌଦ୍ଗଲ୍ଯୋ ଵାକ୍ଯଂ ଵିମମୃଶେ ଧିଯା। ଵିମୃଶ୍ଯ ଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଦେଵଦୂତମୁଵାଚହ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ଚିନ୍ତା କଲେ; ଭଲ ଭାବେ ବିଚାର କରି, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବଦୂତକୁ କହିଲେ।
ଦେଵଦୂତ ନମସ୍ତେଽମ୍ତୁ ଗଚ୍ଛ ତାତ ଯଥାସୁଖମ୍। ମହାଦୋଷେଣ ମେ କାର୍ଯଂ ନ ସ୍ଵର୍ଗେଣ ସୁଖେନ ଚା
ଦେବଦୂତ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି; ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଉ। ମୋର ସ୍ୱର୍ଗର ଶୁଖ ଓ ଦୋଷ ସହିତ କୌଣସି କାମ ନାହିଁ।
ପତନାନ୍ତେ ମହାଦୁଃଖଂ ପରିତାପଃ ସୁଦାରୁଣଃ। ସ୍ଵର୍ଗଭାଜଃ ପତନ୍ତୀହ ତସ୍ମାତ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ ନ କାମଯେ
ପତନ ଶେଷରେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଓ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅଛି; ସ୍ୱର୍ଗର ଭୋଗୀମାନେ ଏଠାରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଚାହେଁ ନାହିଁ।
ଯତ୍ରଗତ୍ଵାନ ଶୋଚନ୍ତି ନ ଵ୍ଯଥନ୍ତିଚଲନ୍ତି ଵା। ତଦହଂ ସ୍ଥାନମତ୍ଯନ୍ତଂ ମାର୍ଗଯିଷ୍ଯାମି କେଵଲମ୍
ଯେଉଁ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ, ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖି ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗି ନାହିଁ, ଫେରି ଆସନ୍ତି ନାହିଁ, ମୁଁ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନକୁ ଖୋଜିବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ମୁନିର୍ଵାକ୍ଯଂ ଦେଵଦୂତଂଵିସୃଜ୍ଯ ତମ୍। ଶିଲୋଞ୍ଛଵୃତ୍ତିମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଶମମାତିଷ୍ଠଦୁତ୍ତମମ୍
ଏଭଳି କଥା କହି, ମୁନି ଦେବଦୂତକୁ ବିଦାୟ କଲେ, ଶିଳୋଞ୍ଚ ଜୀବନ ଛାଡି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାନ୍ତିରେ ବସିଗଲେ।
ତୁଲ୍ଯନିନ୍ଦାସ୍ତୁତିର୍ଭୂତ୍ଵାସମଲୋଷ୍ଟାଶ୍ମକାଞ୍ଚନଃ। ଜ୍ଞାନଯୋଗେନ ଶୁଦ୍ଧେନ ଧ୍ଯାନନିତ୍ଯୋ ବଭୂଵ ହ
ନିନ୍ଦା ଓ ସ୍ତୁତିକୁ ସମାନ ଭାବରେ ଦେଖି, ମାଟି, ପଥର ଓ ସୁନାକୁ ଏକ ଭାବରେ ଗଣି, ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ସଦା ଲଗି ରହି, ସେ ଅଟୁଟ ହେଲେ।