ଦର୍ଶଂ ଚ ପୌର୍ଣମାସଂ ଚ କୁର୍ଵନ୍ଵିଗତମନ୍ସରଃ। ଦେଵତାତିଥିଶେଷେଣ କୁରୁତେ ଦେହଯାପନମ୍
ଦର୍ଶ ଓ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସ ଯଜ୍ଞ କରି, ଚିତ୍ତରେ ଚାହିଦା ଓ କ୍ରୋଧ ନଥିଲା; ଦେବତା ଓ ଅତିଥିଙ୍କୁ ଦେଇ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥିଲା, ତାହାରେ ଦେହ ଚାଲାଇଥିଲେ।
ତତ୍ରେନ୍ଦ୍ରଃ ସହିତୋ ଦେଵୈଃ ସାକ୍ଷାତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରଃ। ପ୍ରତ୍ଯୃହ୍ଣାନ୍ମହାରାଜ ଭାଗଂ ପର୍ଵଣିପର୍ଵଣି
ସେଠାରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବମାନେ ସହିତ, ତିନି ଲୋକର ନାଥ ନିଜେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବରେ ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ତାଙ୍କର ଅଂଶ ନେଇଥିଲେ।
ସ ପର୍ଵକାଲ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ମୁନିଵୃତ୍ତ୍ଯା ସମନ୍ଵିତଃ। ଅତିଥିଭ୍ଯୋ ଦଦାଵନ୍ନଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାନ୍ତରାତ୍ମନା
ପର୍ବ ସମୟରେ, ମୁନି ଭଳି ଆଚରଣ କରି, ମୁଦ୍ଗଳ ଅନ୍ତର ଆନନ୍ଦରେ ଅତିଥିମାନେକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ।
ଵ୍ରୀହିଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ତତ୍ପ୍ରୀତ୍ଯା ଦଦତୋଽନ୍ନଂ ମହାତ୍ମନଃ। ଋଷେର୍ମାତ୍ସର୍ଯହୀନସ୍ ଵର୍ଧତ୍ଯତିଥିଦର୍ଶନାତ୍
ମହାତ୍ମା ମୁନି ଚାଉଳ ଦେଇ ଖାଦ୍ୟ ଦେବାରେ ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ, ତାହାର ଅତିଥି ସେବା ଇର୍ଷ୍ୟା ହୀନ ଥିଲା ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅତିଥି ଆସିଲେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା।
ତଚ୍ଛତାନ୍ଯପି ଭୁଞ୍ଜନ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ମନୀଷିଣାମ୍। ମୁନେସ୍ତ୍ଯାଗଵିଶୁଦ୍ଧ୍ଯା ତୁ ତଦନ୍ନଂ ଵୃଦ୍ଧିମୃଚ୍ଛତି
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶତ-ଶତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥିଲେ; ମୁନିଙ୍କର ତ୍ୟାଗର ପବିତ୍ରତାରେ ଏହି ଖାଦ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା।
ତଂ ତୁ ରଶୁଶ୍ରାଵ ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ମୁଦ୍ଗଲଂ ସଂଶିତଵ୍ରତମ୍। ଦୁର୍ଵାସା ନୃପ ଦିଗ୍ଵାସାସ୍ତମଥାଭ୍ଯାଜଗାମ ହ
ଦୁର୍ବାସା, ଦିଗମ୍ବର ଭାବରେ, ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିବା ମୁଦ୍ଗଳଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ଵିଭ୍ରଚ୍ଚାନିଯତଂ ଵେଷମୁନ୍ମତ୍ତ ଇଵ ପାଣ୍ଡଵ। ଵିକଚଃ ପରୁଷା ଵାଚୋ ଵ୍ଯାହରନ୍ଵିଵିଧା ମୁନିଃ
ମୁନି, ଅସଂଯମିତ ପୋଷାକ ଓ ବିକଳ ଭାବରେ, ଅସ୍ଥିର ଚୁଲ ଓ କଠୋର କଥା କହି, ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖାଗଲେ।
ଅଭିଗମ୍ଯାଥ ତଂ ଵିପ୍ରମୁଵାଚ ମୁନିସତ୍ତମଃ। ଅନ୍ନାର୍ଥିନମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଵିଦ୍ଧି ମାଂ ମୁନିସତ୍ତମ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯାଇ, 'ମୁଁ ଖାଦ୍ୟ ଚାହିଁ ଆସିଛି' ବୋଲି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମୁନି କହିଲେ।
ସ୍ଵାଗତଂ ତେଽସ୍ତ୍ଵିତି ମୁନିଂ ମୁଦ୍ଗଲଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ପାଦ୍ଯମାଚମନୀଯଂ ଚ ପ୍ରତିଵେଦ୍ଯାନ୍ନମୁତ୍ତମମ୍
ମୁଦ୍ଗଳ ମୁନିଙ୍କୁ 'ସ୍ୱାଗତ' କହି, ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ ଜଳ, ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଇ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ କହିଲେ।
ପ୍ରାଦାତ୍ସ ତପସୋପାତ୍ତଂ କ୍ଷୁଧିତାଯାତିଥିପ୍ରିଯଃ। ଉନ୍ମତ୍ତାଯ ପରାଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାମାସ୍ଥାଯ ସ ଧୃତଵ୍ରତଃ
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ, ନିଜ ତପସ୍ୟାରେ ଉପାର୍ଜିତ ଖାଦ୍ୟ ଭୋକା ଅତିଥିକୁ ଦେଇ, ମୁଦ୍ଗଳ ନିଜ ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼ ରହିଲେ, ଯଦିଓ ଅତିଥି ଅସ୍ଥିର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତସ୍ତଦନ୍ନଂ ରସଵତ୍ସ ଏଵ କ୍ଷୁଧଯାଽନ୍ଵିତଃ। ବୁଭୁଜେ କୃତ୍ସ୍ନମୁନ୍ମତ୍ତଃ ପ୍ରାଦାତ୍ତସ୍ମୈ ଚ ମୁଦ୍ଗଲଃ
ତାପରେ, ଭୋକରେ ଅନ୍ଧା ହେଇ, ସେ ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟକୁ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଭାବରେ ଖାଇଲା; ମୁଦ୍ଗଳ ତାଙ୍କୁ ସେହି ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚାନ୍ନଂ ତତଃ ସର୍ଵମୁଚ୍ଛିଷ୍ଟେନାତ୍ମନସ୍ତତଃ। ଅଥାଙ୍ଗଂ ଲିଲିପେଽନ୍ନେନ ଯଥାଗତମଗାଚ୍ଚ ସଃ
ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ହେବା ପରେ, ସେ ନିଜ ଦେହକୁ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟରେ ଲିପିଲା; ଯେପରି ଆସିଥିଲା, ସେପରି ଚାଲିଗଲା।
ତେନୈଵାତ୍ମାନମାଲିପ୍ଯ ହସନ୍ଗାଯନ୍ପ୍ରଧାଵତି। ନୃତ୍ଯତେ ଧାଵତେ ଚୈଵ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତତ୍କ୍ରୋଶତେ ତଥା
ସେହି ଖାଦ୍ୟରେ ଦେହକୁ ଲିପି, ହସି ଗାଇ ଦୌଡିବା, ନୃତ୍ୟ କରିବା, ଚିଉଁ ଚିଉଁ ଚିଉଁ କରିବା, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭଙ୍ଗୀରେ ଚିଉଁ କରିବା—ଏପରି ଅନ୍ଧା ହେଇ ଦୌଡିଲା।
ଏଵଂ ଦ୍ଵିତୀଯେ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ପର୍ଵକାଲେ ମନୀଷିଣଃ। ଆଗମ୍ଯ ବୁଭୁଜେ ସର୍ଵମନ୍ନପୁଞ୍ଛୋପଜୀଵିନଃ
ଏପରି, ଦ୍ୱିତୀୟ ପବିତ୍ର ଦିନ ଆସିଲାପରେ, ଜ୍ଞାନୀ ପୁନି ଆସି, ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲା, ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟରେ ଜୀବନ ଯାପନ କଲା।
ନିରାହାରସ୍ତୁ ସ ମୁନିରୁଞ୍ଛମାର୍ଜଯେ ପୁନଃ। ନ ଚୈନଂ ଵିକ୍ରିଯାଂ ନେତୁମଶକନ୍ମୁଦ୍ଗଲଂ କ୍ଷୁଧା
କିନ୍ତୁ ସେ ମୁନି, ଖାଦ୍ୟ ନଥିଲା ମଧ୍ୟ, ପୁନି ଉଞ୍ଚ ଖାଦ୍ୟ ଉଠାଇଲେ; ମୁଦ୍ଗଳଙ୍କୁ ଭୋକ କେବେ ଅସ୍ଥିର କରିପାରିଲା ନାହିଁ।
ନ କ୍ରୋଧୋ ନ ଚ ମାତ୍ସର୍ଯଂ ନାଵମାନୋ ନ ସଂଭ୍ରମଃ। ସପୁତ୍ରଦାରମୁଞ୍ଛନ୍ତମାଵିଵେଶ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍
କ୍ରୋଧ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଅବମାନ, ଅସ୍ଥିରତା—ଏହି କିଛି ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ମୁଦ୍ଗଳଙ୍କ ମନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିଲା ନାହିଁ, ସେ ପୁତ୍ର-ପତ୍ନୀ ସହ ଉଞ୍ଚ ଦେଇଥିଲେ।
ତଥା ତମୁଞ୍ଛଧର୍ମାଣଂ ଦୁର୍ଵାସା ମୁନିସତ୍ତମମ୍। ଉପତସ୍ଥେ ଯଥାକାଲଂ ଷଟ୍କୃତ୍ଵଃ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ
ଏପରି ଉଞ୍ଚ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁର୍ବାସା ଠିକ୍ ସମୟରେ ଛଅଥର ଆସି, ମୁଦ୍ଗଳଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କଲେ।
ନ ଚାସ୍ ମନସଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଵିକାରୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ମୁନେଃ। ଶୁଦ୍ଧସତ୍ଵସ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧଂ ସ ଦଦୃଶେ ନିର୍ମଲଂ ମନଃ
ସେ ମୁନିଙ୍କ ମନରେ କେହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା ନାହିଁ; ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱଭାବରେ ତାଙ୍କ ମନ ଏକଦମ ପରିସ୍କାର ଓ ନିର୍ମଳ ଦେଖାଗଲା।
ତମୁଵାଚ ତତଃ ପ୍ରୀତଃ ସ ମୁନିର୍ମୁଦ୍ଗଲଂ ତଦା। ତ୍ଵତ୍ସମୋ ନାସ୍ତି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ଦାତା ମାତ୍ସର୍ଯଵର୍ଜିତଃ
ତାପରେ, ଖୁସି ହୋଇ, ସେ ମୁନି ମୁଦ୍ଗଳଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ଜଗତରେ ତୁମ ପରି ଦାନୀ, ଇର୍ଷ୍ୟା ନଥିବା କେହି ନାହିଁ।'
କ୍ଷୁଦ୍ଧର୍ମସଂଜ୍ଞାଂ ପ୍ରଣୁଦତ୍ଯାଦତ୍ତେ ଧୈର୍ଯମେଵ ଚ। ଵିଷଯାନୁସାରିଣୀ ଜିହ୍ଵା କର୍ଷତ୍ଯେଵ ରସାନ୍ପ୍ରତି
ଖାଦ୍ୟକୁ 'ମୋର' ଭାବ ଦୂର କରି, ଧୈର୍ଯ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅନୁସାରି ଜିହ୍ବା ସାଦ ଚାହିଁ ଚାଲିଥାଏ।
ଆହାରପ୍ରଭଵାଃ ପ୍ରାଣା ମନୋ ଦୁର୍ନିଗ୍ରହଂ ଚଲମ୍। ମନସଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଚାପ୍ଯୈକାଗ୍ର୍ଯଂ ନିଶ୍ଚିତଂ ତପଃ
ଖାଦ୍ୟରୁ ପ୍ରାଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଅତି କଷ୍ଟ; ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଏକାଗ୍ରତା ହିଁ ସତ୍ୟ ତପସ୍ୟା।
ଶ୍ରମେଣୋପାର୍ଜିତଂ ତ୍ଯକ୍ତଂ ନ ଚ ଦୁଃଖେନ ଚେତସା। ତତ୍ସର୍ଵଂ ଭଵତା ସାଧୋ ଯଥାଵଦୁପପାଦିତମ୍
କଷ୍ଟରେ ଉପାର୍ଜିତ ଦେଇବାକୁ ମନରେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ; ଏହି ସମସ୍ତ କାମ ତୁମେ ଠିକ୍ ଭାବରେ କରିଛ।
ପ୍ରୀତାଃ ସ୍ମୋଽନୁଗୃହୀତାଶ୍ଚ ସମେତ୍ଯ ଭଵତା ସହ। ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଭିଜଯୋ ଧୈର୍ଯଂ ସଂଵିଭାଗୋ ଦମଃ ଶମଃ। ଦଯା ସତ୍ଯଂ ଚ ଧର୍ମଶ୍ଚ ତ୍ଵଯି ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ତୁମ ସହିତ ମିଶି ଆମେ ଖୁସି ଓ ଆଶୀର୍ବାଦିତ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ବଣ୍ଟନ, ଦମନ, ଶାନ୍ତି, ଦୟା, ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ—ସମସ୍ତ ତୁମରେ ବସିଛି।
ଲୋକାଃ ସମସ୍ତା ଧର୍ମେଣ ଧାର୍ଯନ୍ତେ ସଚରାଚରାଃ। ଧର୍ମୋପି ଧାର୍ଯତେ ଯେନ ଧୃତିଯୁକ୍ତ ତ୍ଵଯାଽଽତ୍ମନା
ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ଜଗତ ଧର୍ମରେ ଟିକିଛି; ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଟିକିଛି।
ଵିଶୁଦ୍ଧସତ୍ଵସଂପନ୍ନୋ ନ ତ୍ଵଦନ୍ଯୋସ୍ତି କଶ୍ଚନ'। ଜିତାସ୍ତେ କର୍ମଭିର୍ଲୋକାଃ ପ୍ରାପ୍ତୋସି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ତୁମ ପରି ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱଭାବ ଥିବା ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ; ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତୁମେ ଲୋକକୁ ଜିତି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ।
ଅହୋ ଦାନଂ ଵିଘୁଷ୍ଟଂ ତେ ସୁମହତ୍ସ୍ଵର୍ଗଵାସିଭିଃ। ସଶରୀରୋ ଭଵାନ୍ଗନ୍ତା ସ୍ଵର୍ଗଂ ସୁଚରିତଵ୍ରତ
ତୁମର ଦାନ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ଉତ୍ତମ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଥିବା, ତୁମେ ଏହି ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ଵଦତସ୍ତସ୍ଯ ତଦା ଦୁର୍ଵାସସୋ ମୁନେଃ। ଦେଵଦୂତୋ ଵିମାନେନ ମୁଦ୍ଗଲଂ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତଃ
ଏପରି ଦୁର୍ବାସା ମୁନି କହୁଥିବାବେଳେ, ଦେବଦୂତ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ନେଇ ମୁଦ୍ଗଳଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ।
ହଂସସାରସଯୁକ୍ତେନ କିଙ୍କିଣୀଜାଲମାଲିନା। କାମଗେନ ଵିଚିତ୍ରେଣ ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧଵତା ତଥା
ହଂସ ଓ ସାରସ ଯୋଗାଯୋଗି, କିଙ୍କିଣୀର ଝାଲାରେ ଶୋଭିତ, ଚମତ୍କାର ଓ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଚାଲିଥିବା, ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧରେ ମହକିଥିବା ଏହି ବିମାନ ଥିଲା।
ଉଵାଚ ଚୈନଂ ଵିପ୍ରର୍ଷିଂ ଵିମାନଂ କର୍ମଭିର୍ଜିତମ୍। ସମୁପାରୋହ ସଂସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ତୋସି ପରମାଂ ମୁନେ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ରଥକୁ ଚଢ଼, ଯାହା ତୁମର କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଲଭ୍ୟ ହୋଇଛି। ମୁନି, ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ।'
ତମେଵଂଵାଦିନମୃଷିର୍ଦେଵଦୂତମୁଵାଚ ହ। ଇଚ୍ଛାମି ଭଵତା ପ୍ରୋକ୍ତାନ୍ଗୁଣାନ୍ସ୍ଵର୍ଗନିଵାସିନାଂ
ଏଭଳି କଥା କହୁଥିବା ଦେବଦୂତଙ୍କୁ ଋଷି କହିଲେ, 'ମୁଁ ଚାହେଁ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଗୁଣ ବିଶେଷ ଶୁଣିବାକୁ।'