ପାତ୍ରେ ଦାନଂ ସ୍ଵଲ୍ପମପି କାଲେ ଦତ୍ତଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ମନସା ହି ଵିଶୁଦ୍ଧେନ ପ୍ରେତ୍ଯାନନ୍ତଫଲଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସ୍ଵଚ୍ଛ ମନ ରଖି, ଯଥାଯଥିକ ପାତ୍ରକୁ ଯଥାସମୟରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅଳ୍ପ ଦାନ ବି ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଶ୍ରଦ୍ଧା ଧର୍ମାନୁଗା ଦେଵୀ ପାଵନୀ ଵିଶ୍ଵଧାରିଣୀ।' ସଵିତ୍ରୀ ପ୍ରସଵିତ୍ରୀ ଚ ସଂସାରାର୍ଣଵତାରିଣୀ
ଧର୍ମ ସହିତ ଯୋଗ ଥିବା ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେବୀ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରେ; ସେ ସବିତ୍ରୀ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ସଂସାରର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରେ।
ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଧାର୍ଯତେ ଧର୍ମୋ ମହଦ୍ଭିର୍ନାର୍ଥଦର୍ଶିଭିଃ। ସଧନା ଅପିରାଜାନୋ ନିଃଶ୍ରଦ୍ଧା ନରକଂ ଗତାଃ
ବଡ଼ ଲୋକମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଧର୍ମକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି କେବଳ ଧନ-ଲାଭ ଉପରେ ନୁହେଁ। ଅନେକ ସମ୍ପତ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ ରାଜାମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ନଥିଲେ, ସେମାନେ ନରକକୁ ଗଲେ।
ନିଷ୍କିଂଚନାଶ୍ଚ ମୁନଯଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାଵନ୍ତୋ ଦିଵଂ ଗତାଃ। ଦେଶେ କାଲେ ଚ ପାତ୍ରେ ଚ ମୁଦ୍ଗଲଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାଽନ୍ଵିତଃ। ଵ୍ରୀହିଦ୍ରୋଣଂ ପ୍ରଦାଯାଥ ପରଂ ପଦମଵାପ୍ତଵାନ୍
ଅନ୍ଧାର ମୁନିମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଥିଲେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ମୁଦ୍ଗଳ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଠିକ୍ ସ୍ଥାନ, ସମୟ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଚାଉଳ ଦେଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରନ୍ତୀମତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍। ଵ୍ରୀହିଦ୍ରୋଣପରିତ୍ଯାଗାଦ୍ଯତ୍ଫଲଂ ପ୍ରାପ ମୁଦ୍ଗଲଃ
ଏଠାରେ ଏକ ପୁରାତନ କଥା ଉଦାହରଣ ଦିଆଯାଏ: ମୁଦ୍ଗଳ ଚାଉଳ ଦେଇ କେଉଁ ଫଳ ପାଇଥିଲେ।
ଵ୍ରୀହିଦ୍ରୋଣଃ ପରିତ୍ଯକ୍ତଃ କଥଂ ତେନ ମହାତ୍ମନା। କସ୍ମୈ ଦତ୍ତଶ୍ଚ ଭଗଵନ୍ଵିଧିନା କେନ ଚାତ୍ଥ ମେ
ସେ ମହାତ୍ମା କିପରି ଚାଉଳ ଦେଇଥିଲେ? କେଉଁ ଜଣେକୁ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ କେଉଁ ପ୍ରକାରେ? ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଧର୍ମା ଭଗଵାନ୍ଯସ୍ ତୁଷ୍ଟୋ ହି କର୍ମଭିଃ। ସଫଲଂ ତସ୍ଯ ଜନ୍ମାହଂ ମନ୍ଯେ ସଦ୍ଧର୍ମଚାରିଣଃ
ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଧର୍ମରେ ବସିଥିବା ଭଗବାନ ତାଙ୍କର କର୍ମରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ; ମୁଁ ଭାବୁଛି, ସତ୍ୟ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରିଥିବା ମୁଦ୍ଗଳଙ୍କର ଜନ୍ମ ଫଳଦାୟୀ ହେଲା।
ଶିଲୋଞ୍ଛଵୃତ୍ତିର୍ଧର୍ମାତ୍ମା ମୁଦ୍ଗଲଃ ସଂଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ଆସୀଦ୍ରାଜନ୍କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ସତ୍ଯଵାଗନସୂଯକଃ
ମୁଦ୍ଗଳ ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ; ସେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ରାଜା ଥିଲେ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଚତୁର ଥିଲେ।
ଅତିଥିଵ୍ରତୀ କ୍ରିଯାଵାଂଶ୍ଚ କାପୋତୀଂ ଵୃତ୍ତିମାସ୍ଥିତଃ। ସତ୍ରମିଷ୍ଟୀକୃତଂନାମ ସମୁପାସ୍ତେ ମହାତପାଃ
ଅତିଥି ସେବା ଓ କ୍ରିୟା କରି, କପୋତ ଭଳି ଜୀବନ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ; ମହାତପସ୍ବୀ ଇଷ୍ଟୀକୃତ ନାମକ ଯଜ୍ଞକୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ସପୁତ୍ରଦାରୋ ହି ମୁନିଃ ପକ୍ଷାହାରୋ ବଭୂଵ ହ। କପୋତଵୃତ୍ତ୍ଯା ପକ୍ଷେଣ ଵ୍ରୀହିଦ୍ରୋଯଣମୁପାର୍ଜଯତ୍
ପୁତ୍ର ଓ ଜନାନୀ ସହିତ, ମୁନି ଦ୍ୱିପକ୍ଷୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥିଲେ; କପୋତ ଭଳି ଚାଉଳ ଉପାର୍ଜନ କରୁଥିଲେ।
ଦର୍ଶଂ ଚ ପୌର୍ଣମାସଂ ଚ କୁର୍ଵନ୍ଵିଗତମନ୍ସରଃ। ଦେଵତାତିଥିଶେଷେଣ କୁରୁତେ ଦେହଯାପନମ୍
ଦର୍ଶ ଓ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସ ଯଜ୍ଞ କରି, ଚିତ୍ତରେ ଚାହିଦା ଓ କ୍ରୋଧ ନଥିଲା; ଦେବତା ଓ ଅତିଥିଙ୍କୁ ଦେଇ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥିଲା, ତାହାରେ ଦେହ ଚାଲାଇଥିଲେ।
ତତ୍ରେନ୍ଦ୍ରଃ ସହିତୋ ଦେଵୈଃ ସାକ୍ଷାତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରଃ। ପ୍ରତ୍ଯୃହ୍ଣାନ୍ମହାରାଜ ଭାଗଂ ପର୍ଵଣିପର୍ଵଣି
ସେଠାରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବମାନେ ସହିତ, ତିନି ଲୋକର ନାଥ ନିଜେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବରେ ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ତାଙ୍କର ଅଂଶ ନେଇଥିଲେ।
ସ ପର୍ଵକାଲ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ମୁନିଵୃତ୍ତ୍ଯା ସମନ୍ଵିତଃ। ଅତିଥିଭ୍ଯୋ ଦଦାଵନ୍ନଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାନ୍ତରାତ୍ମନା
ପର୍ବ ସମୟରେ, ମୁନି ଭଳି ଆଚରଣ କରି, ମୁଦ୍ଗଳ ଅନ୍ତର ଆନନ୍ଦରେ ଅତିଥିମାନେକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ।
ଵ୍ରୀହିଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ତତ୍ପ୍ରୀତ୍ଯା ଦଦତୋଽନ୍ନଂ ମହାତ୍ମନଃ। ଋଷେର୍ମାତ୍ସର୍ଯହୀନସ୍ ଵର୍ଧତ୍ଯତିଥିଦର୍ଶନାତ୍
ମହାତ୍ମା ମୁନି ଚାଉଳ ଦେଇ ଖାଦ୍ୟ ଦେବାରେ ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ, ତାହାର ଅତିଥି ସେବା ଇର୍ଷ୍ୟା ହୀନ ଥିଲା ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅତିଥି ଆସିଲେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା।
ତଚ୍ଛତାନ୍ଯପି ଭୁଞ୍ଜନ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ମନୀଷିଣାମ୍। ମୁନେସ୍ତ୍ଯାଗଵିଶୁଦ୍ଧ୍ଯା ତୁ ତଦନ୍ନଂ ଵୃଦ୍ଧିମୃଚ୍ଛତି
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶତ-ଶତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥିଲେ; ମୁନିଙ୍କର ତ୍ୟାଗର ପବିତ୍ରତାରେ ଏହି ଖାଦ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା।
ତଂ ତୁ ରଶୁଶ୍ରାଵ ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ମୁଦ୍ଗଲଂ ସଂଶିତଵ୍ରତମ୍। ଦୁର୍ଵାସା ନୃପ ଦିଗ୍ଵାସାସ୍ତମଥାଭ୍ଯାଜଗାମ ହ
ଦୁର୍ବାସା, ଦିଗମ୍ବର ଭାବରେ, ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିବା ମୁଦ୍ଗଳଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ଵିଭ୍ରଚ୍ଚାନିଯତଂ ଵେଷମୁନ୍ମତ୍ତ ଇଵ ପାଣ୍ଡଵ। ଵିକଚଃ ପରୁଷା ଵାଚୋ ଵ୍ଯାହରନ୍ଵିଵିଧା ମୁନିଃ
ମୁନି, ଅସଂଯମିତ ପୋଷାକ ଓ ବିକଳ ଭାବରେ, ଅସ୍ଥିର ଚୁଲ ଓ କଠୋର କଥା କହି, ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖାଗଲେ।
ଅଭିଗମ୍ଯାଥ ତଂ ଵିପ୍ରମୁଵାଚ ମୁନିସତ୍ତମଃ। ଅନ୍ନାର୍ଥିନମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଵିଦ୍ଧି ମାଂ ମୁନିସତ୍ତମ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯାଇ, 'ମୁଁ ଖାଦ୍ୟ ଚାହିଁ ଆସିଛି' ବୋଲି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମୁନି କହିଲେ।
ସ୍ଵାଗତଂ ତେଽସ୍ତ୍ଵିତି ମୁନିଂ ମୁଦ୍ଗଲଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ପାଦ୍ଯମାଚମନୀଯଂ ଚ ପ୍ରତିଵେଦ୍ଯାନ୍ନମୁତ୍ତମମ୍
ମୁଦ୍ଗଳ ମୁନିଙ୍କୁ 'ସ୍ୱାଗତ' କହି, ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ ଜଳ, ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଇ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ କହିଲେ।
ପ୍ରାଦାତ୍ସ ତପସୋପାତ୍ତଂ କ୍ଷୁଧିତାଯାତିଥିପ୍ରିଯଃ। ଉନ୍ମତ୍ତାଯ ପରାଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାମାସ୍ଥାଯ ସ ଧୃତଵ୍ରତଃ
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ, ନିଜ ତପସ୍ୟାରେ ଉପାର୍ଜିତ ଖାଦ୍ୟ ଭୋକା ଅତିଥିକୁ ଦେଇ, ମୁଦ୍ଗଳ ନିଜ ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼ ରହିଲେ, ଯଦିଓ ଅତିଥି ଅସ୍ଥିର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତସ୍ତଦନ୍ନଂ ରସଵତ୍ସ ଏଵ କ୍ଷୁଧଯାଽନ୍ଵିତଃ। ବୁଭୁଜେ କୃତ୍ସ୍ନମୁନ୍ମତ୍ତଃ ପ୍ରାଦାତ୍ତସ୍ମୈ ଚ ମୁଦ୍ଗଲଃ
ତାପରେ, ଭୋକରେ ଅନ୍ଧା ହେଇ, ସେ ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟକୁ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଭାବରେ ଖାଇଲା; ମୁଦ୍ଗଳ ତାଙ୍କୁ ସେହି ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚାନ୍ନଂ ତତଃ ସର୍ଵମୁଚ୍ଛିଷ୍ଟେନାତ୍ମନସ୍ତତଃ। ଅଥାଙ୍ଗଂ ଲିଲିପେଽନ୍ନେନ ଯଥାଗତମଗାଚ୍ଚ ସଃ
ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ହେବା ପରେ, ସେ ନିଜ ଦେହକୁ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟରେ ଲିପିଲା; ଯେପରି ଆସିଥିଲା, ସେପରି ଚାଲିଗଲା।
ତେନୈଵାତ୍ମାନମାଲିପ୍ଯ ହସନ୍ଗାଯନ୍ପ୍ରଧାଵତି। ନୃତ୍ଯତେ ଧାଵତେ ଚୈଵ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତତ୍କ୍ରୋଶତେ ତଥା
ସେହି ଖାଦ୍ୟରେ ଦେହକୁ ଲିପି, ହସି ଗାଇ ଦୌଡିବା, ନୃତ୍ୟ କରିବା, ଚିଉଁ ଚିଉଁ ଚିଉଁ କରିବା, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭଙ୍ଗୀରେ ଚିଉଁ କରିବା—ଏପରି ଅନ୍ଧା ହେଇ ଦୌଡିଲା।
ଏଵଂ ଦ୍ଵିତୀଯେ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ପର୍ଵକାଲେ ମନୀଷିଣଃ। ଆଗମ୍ଯ ବୁଭୁଜେ ସର୍ଵମନ୍ନପୁଞ୍ଛୋପଜୀଵିନଃ
ଏପରି, ଦ୍ୱିତୀୟ ପବିତ୍ର ଦିନ ଆସିଲାପରେ, ଜ୍ଞାନୀ ପୁନି ଆସି, ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲା, ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟରେ ଜୀବନ ଯାପନ କଲା।
ନିରାହାରସ୍ତୁ ସ ମୁନିରୁଞ୍ଛମାର୍ଜଯେ ପୁନଃ। ନ ଚୈନଂ ଵିକ୍ରିଯାଂ ନେତୁମଶକନ୍ମୁଦ୍ଗଲଂ କ୍ଷୁଧା
କିନ୍ତୁ ସେ ମୁନି, ଖାଦ୍ୟ ନଥିଲା ମଧ୍ୟ, ପୁନି ଉଞ୍ଚ ଖାଦ୍ୟ ଉଠାଇଲେ; ମୁଦ୍ଗଳଙ୍କୁ ଭୋକ କେବେ ଅସ୍ଥିର କରିପାରିଲା ନାହିଁ।
ନ କ୍ରୋଧୋ ନ ଚ ମାତ୍ସର୍ଯଂ ନାଵମାନୋ ନ ସଂଭ୍ରମଃ। ସପୁତ୍ରଦାରମୁଞ୍ଛନ୍ତମାଵିଵେଶ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍
କ୍ରୋଧ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଅବମାନ, ଅସ୍ଥିରତା—ଏହି କିଛି ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ମୁଦ୍ଗଳଙ୍କ ମନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିଲା ନାହିଁ, ସେ ପୁତ୍ର-ପତ୍ନୀ ସହ ଉଞ୍ଚ ଦେଇଥିଲେ।
ତଥା ତମୁଞ୍ଛଧର୍ମାଣଂ ଦୁର୍ଵାସା ମୁନିସତ୍ତମମ୍। ଉପତସ୍ଥେ ଯଥାକାଲଂ ଷଟ୍କୃତ୍ଵଃ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ
ଏପରି ଉଞ୍ଚ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁର୍ବାସା ଠିକ୍ ସମୟରେ ଛଅଥର ଆସି, ମୁଦ୍ଗଳଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କଲେ।
ନ ଚାସ୍ ମନସଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଵିକାରୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ମୁନେଃ। ଶୁଦ୍ଧସତ୍ଵସ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧଂ ସ ଦଦୃଶେ ନିର୍ମଲଂ ମନଃ
ସେ ମୁନିଙ୍କ ମନରେ କେହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା ନାହିଁ; ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱଭାବରେ ତାଙ୍କ ମନ ଏକଦମ ପରିସ୍କାର ଓ ନିର୍ମଳ ଦେଖାଗଲା।
ତମୁଵାଚ ତତଃ ପ୍ରୀତଃ ସ ମୁନିର୍ମୁଦ୍ଗଲଂ ତଦା। ତ୍ଵତ୍ସମୋ ନାସ୍ତି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ଦାତା ମାତ୍ସର୍ଯଵର୍ଜିତଃ
ତାପରେ, ଖୁସି ହୋଇ, ସେ ମୁନି ମୁଦ୍ଗଳଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ଜଗତରେ ତୁମ ପରି ଦାନୀ, ଇର୍ଷ୍ୟା ନଥିବା କେହି ନାହିଁ।'
କ୍ଷୁଦ୍ଧର୍ମସଂଜ୍ଞାଂ ପ୍ରଣୁଦତ୍ଯାଦତ୍ତେ ଧୈର୍ଯମେଵ ଚ। ଵିଷଯାନୁସାରିଣୀ ଜିହ୍ଵା କର୍ଷତ୍ଯେଵ ରସାନ୍ପ୍ରତି
ଖାଦ୍ୟକୁ 'ମୋର' ଭାବ ଦୂର କରି, ଧୈର୍ଯ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅନୁସାରି ଜିହ୍ବା ସାଦ ଚାହିଁ ଚାଲିଥାଏ।