ନାତ୍ଯନ୍ତମସୁଖଂ କଶ୍ଚିତ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ପ୍ରଜ୍ଞାଵାଂସ୍ତ୍ଵେଵ ପୁରୁଷଃ ସଂଯୁକ୍ତଃ ପରଯା ଧିଯା
ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଅତି ସୁଖ ପାଇନାହାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଜେଉଁ ପୁରୁଷ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହା ପାଇପାରନ୍ତି।
ଉଦଯାସ୍ତମଯଜ୍ଞୋ ହି ନ ହୃଷ୍ଯତି ନ ଶୋଚତି। ସୁଖମାପତିତଂ ଵିନ୍ଦନ୍ଦୁଃଖମାପତିତଂ ସହନ୍
ଯେଉଁଠି ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ହେଉଛି, ସେଉଁଠି ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ଲୋକ ନ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ନ ଦୁଃଖି ହୁଅନ୍ତି; ସୁଖ ଆସିଲେ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ସହିନ୍ତି।
କାଲପ୍ରାପ୍ତମୁପାସୀତ ସସ୍ଯାନାମିଵ କର୍ଷକଃ। ତପସୋ ହି ପରଂ ନାସ୍ତି ତପସା ଵିନ୍ଦତେ ମହତ୍
ଏକ କୃଷକ ଫସଲ ପାଇଁ ସମୟ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରେ, ସେପରି ଯଥାସମୟ ଅପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ତପସ୍ୟାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଲାଭ ମିଳେ।
ନାସାଧ୍ଯଂ ତପସଃ କିଂଚିଦିତି ବୁଧ୍ଯସ୍ ଭାରତ। ସତ୍ଯମାର୍ଜଵମକ୍ରୋଧଃ ସଂଵିଭାଗୋ ଦମଃ ଶମଃ
ଭାରତ, ଜାଣ, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ କିଛି ଅସାଧ୍ୟ ନାହିଁ; ସତ୍ୟ, ସାଧୁତା, କ୍ରୋଧ ନଥିବା, ବାଣ୍ଟିବା, ଦମନ, ଶାନ୍ତି—ଏହା ସବୁ ତପସ୍ୟାର ଫଳ।
ଅନସୂଯାଽଵିହିଂସା ଚ ଶୌଚମିନ୍ଦ୍ରିଯସଂଯମଃ। ସାଧନାନି ମହାରାଜ ନରାଣାଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍
ଅନସୂୟା, ଅହିଂସା, ପବିତ୍ରତା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ—ଏହିଗୁଡିକ ହେଉଛି, ରାଜା, ନିତ୍ୟ ଭଲ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଆଚରଣ।
ଅଧର୍ମରୁଚଯୋ ମୂଢାସ୍ତିର୍ଯଗ୍ଗତିପରାଯଣାଃ। କୃଚ୍ଛ୍ରାଂ ଯୋନିମନୁପ୍ରାପ୍ତା ନ ସୁଖଂ ଵିନ୍ଦତେ ଅନାଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଅଧର୍ମକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଭ୍ରମିତ ଅଟୁଟ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଧମ ଜନ୍ମକୁ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ସେମାନେ କଷ୍ଟଦାୟକ ଜନ୍ମ ପାଇଥିବାରୁ କେବେ ଖୁସି ନାହିଁ।
ଇହ ଯତ୍କ୍ରିଯତେ କର୍ମ ତତ୍ପରତ୍ରୋପଭୁଜ୍ଯତେ। `ମୂଲସିକ୍ତସ୍ଯ ଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ଫଲଂ ଶାଖାସୁ ଦୃଶ୍ଯତେ'। ତସ୍ମାଚ୍ଛରୀରଂ ଯୁଞ୍ଜୀତ ତପସା ନିଯମେନ ଚ
ଏଠାରେ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ତାହାର ଫଳ ପରେ ଭୋଗ କରାଯାଏ; ଯେପରି ଗଛର ମୂଳକୁ ଜଳ ଦେଲେ ଫଳ ଶାଖାରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଦେହକୁ ତପସ୍ୟା ଏବଂ ନିୟମରେ ଶାନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଥାଶକ୍ତି ପ୍ରଯଚ୍ଛେତ ସଂପୂଜ୍ଯାଭିପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ। କାଲେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଚ ହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ରାଜନ୍ଵିଗତମତ୍ସରଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଆପଣଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଆଦର ଏବଂ ବନ୍ଦନା ସହିତ ମାନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସମୟ ଆସିଲେ ଖୁସି ମନ ଏବଂ ଇର୍ଷା ନଥିବା ହୃଦୟ ସହିତ ଦେଇଥାନ୍ତି, ରାଜା।
ସତ୍ଯଵାଦୀ ଲଭେତାଯୁରନାଯାସମଥାର୍ଜଵମ୍। ଅକ୍ରୋଧନୋଽନସୂଯଶ୍ଚ ନିର୍ଵୃତିଂ ଲଭତେ ପରାମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକ ସତ୍ୟ କହନ୍ତି, ସେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ସହଜତା ଏବଂ ସିଧାସଳଖ ଚରିତ୍ର ପାନ୍ତି; କ୍ରୋଧ ଏବଂ ଇର୍ଷା ନଥିବା ଲୋକ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସନ୍ତୋଷ ପାନ୍ତି।
ଦାନ୍ତଃ ଶମପରଃ ଶଶ୍ଵତ୍ପରିକ୍ଲେଶଂ ନ ଵିନ୍ଦତି। ନ ଚ ତପ୍ଯତି ଦାନ୍ତାତ୍ମା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରଗତାଂ ଶ୍ରିଯମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକ ନିଜେକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ସଦା ଶାନ୍ତିରେ ଲଗି ରହନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଭୟଙ୍କର କଷ୍ଟ ଭୋଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏବଂ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମନ ଥିବା ଲୋକ ଅନ୍ୟର ଧନ-ସମ୍ପଦ ଦେଖି ବି ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ସଂଵିଭକ୍ତା ଚ ଦାତା ଚ ଭୋଗଵାନ୍ସୁଖଵାନ୍ନରଃ। ଭଵତ୍ଯହିଂସକଶ୍ଚୈଵ ପରମାରୋଗ୍ଯମଶ୍ନୁତେ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଅଂଶ ଦେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ଦାନ କରନ୍ତି, ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି ଏବଂ ସୁଖୀ ରହନ୍ତି, ଅହିଂସା ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାନ୍ତି।
ମାନ୍ଯଂ ମାନଯିତା ଜନ୍ମ କୁଲେ ମହତି ଵିନ୍ଦତି। `ଵିନ୍ଦତେ ସୁଖମତ୍ଯର୍ଥମିହ ଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ'। ଵ୍ଯସନୈର୍ନ ତୁସଂଯୋଗଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ସମ୍ମାନିତ ଲୋକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତି; 'ଏଠା ଏବଂ ପରଲୋକରେ ବେଶି ସୁଖ ପାନ୍ତି,' ଏବଂ ଯେଉଁ ଲୋକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ କଷ୍ଟ ସହିତ ମିଶି ନାହିଁ।
ଶୁଭାନୁଶଯବୁଦ୍ଧିର୍ହି ସଂଯୁକ୍ତଃ କାଲଧର୍ମଣା। ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵତି ତଦ୍ଯୋଗାତ୍କଲ୍ଯାଣମତିରେଵ ସଃ
ଯେଉଁ ଲୋକର ମନ ଭଲ ଭାବନାରେ ଭରିତ, ସମୟର ନିୟମ ସହିତ ଏକତା ରହିଛି, ସେ ଏହି ଯୋଗରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନ ନେଇ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତି।
ଭଗଵନ୍ଦାନଧର୍ମାଣଆଂ ତପସୋ ଵା ମହାମୁନେ। କିଂସ୍ଵିଦ୍ବହୁଗୁଣଂ ପ୍ରେତ୍ଯ କିଂ ଵା ଦୁଷ୍କରମୁଚ୍ଯତେ
ଏ ମହାମୁନି, ଦାନ ଏବଂ ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ, କେଉଁଟି ପରଲୋକରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁଣ ଦେଉଛି, ଏବଂ କେଉଁଟି ସବୁଠୁ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ?
ଦାନାନ୍ନ ଦୁଷ୍କରଂ ତାତ ପୃଥିଵ୍ଯାମସ୍ତି କିଂଚନ। ଅର୍ଥେ ଚ ମହତୀ ତୃଷ୍ଣା ସ ଚ ଦୁଃଖେନ ଲଭ୍ଯତେ
ପ୍ରିୟ, ଏ ପୃଥିବୀରେ ଦାନ ଦେବାଠାରୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଅଧିକ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଧନ ପାଇଁ ବେଶି ଆକାଂକ୍ଷା ରହିଥାଏ, ଏବଂ ଏହା କଷ୍ଟରେ ମିଳିଥାଏ।
ରାଜନ୍ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମେଵୈତଦ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ଲୋକସାକ୍ଷିକମ୍'। ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପ୍ରିଯାନ୍ପ୍ରାଣାନ୍ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ରଣାଜିରମ୍। ତଥୈଵ ପ୍ରତିପଦ୍ଯନ୍ତେ ସମୁଦ୍ରମଟଵୀଂ ତଥା
ରାଜା, ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖିଥାନ୍ତି: ପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣକୁ ଛାଡି ଲୋକ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ସେପରି ସମୁଦ୍ର ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାନ୍ତି।
କୃଷିଗୋରକ୍ଷ୍ଯମିତ୍ଯେକେ ପ୍ରତିପଦ୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ। ପୁରୁଷାଃ ପ୍ରେଷ୍ଯତାମେକେ ନିର୍ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଧନାର୍ଥିନଃ
କିଛି ଲୋକ ଚାଷ ଏବଂ ଗୋପାଳନ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଧନ ପାଇଁ ଦାସ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦ୍ଦୁଃଖାର୍ଜିତସ୍ଯୈଵ ପରିତ୍ଯାଗଃ ସୁଦୁଷ୍କରଃ। ସୁଦୁଷ୍କରତରଂ ଦାନଂ ତସ୍ମାଦ୍ଦାନଂ ମତଂ ମମ
ଏହିପରି, କଷ୍ଟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନକୁ ଛାଡିବା ବେଶି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ; ଦାନ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ—ଏହିପରି ମୁଁ ଦାନକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନେ କରେ।
ଵିସେଷସ୍ତ୍ଵତ୍ର ଵିଜ୍ଞେଯୋ ନ୍ଯାଯେନୋପାର୍ଜିତଂ ଧନମ୍। ପାତ୍ରେ କାଲେ ଚ ଦେଶେ ଚ ପ୍ରଯତଃ ପ୍ରତିପାଦଯେତ୍
ଏଠାରେ ଏକ ବିଶେଷ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ: ନ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନକୁ ଯଥାଯଥିକ ପାତ୍ର, ସମୟ ଏବଂ ସ୍ଥାନରେ ସାବଧାନ ଭାବରେ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅନ୍ଯାଯାତ୍ସମୁପାତ୍ତେନ ଦାନଧର୍ମୌ ଧନନ ଯଃ। କୁରୁତେ ନ ସ କର୍ତାରଂ ତ୍ରାଯତେ ମହତୋ ଭଯାତ୍
ଯେଉଁ ଲୋକ ଅନ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନରେ ଦାନ ଏବଂ ଦାନର ଧର୍ମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କର୍ତ୍ତାକୁ ବଡ଼ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ପାତ୍ରେ ଦାନଂ ସ୍ଵଲ୍ପମପି କାଲେ ଦତ୍ତଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ମନସା ହି ଵିଶୁଦ୍ଧେନ ପ୍ରେତ୍ଯାନନ୍ତଫଲଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସ୍ଵଚ୍ଛ ମନ ରଖି, ଯଥାଯଥିକ ପାତ୍ରକୁ ଯଥାସମୟରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅଳ୍ପ ଦାନ ବି ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଶ୍ରଦ୍ଧା ଧର୍ମାନୁଗା ଦେଵୀ ପାଵନୀ ଵିଶ୍ଵଧାରିଣୀ।' ସଵିତ୍ରୀ ପ୍ରସଵିତ୍ରୀ ଚ ସଂସାରାର୍ଣଵତାରିଣୀ
ଧର୍ମ ସହିତ ଯୋଗ ଥିବା ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେବୀ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରେ; ସେ ସବିତ୍ରୀ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ସଂସାରର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରେ।
ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଧାର୍ଯତେ ଧର୍ମୋ ମହଦ୍ଭିର୍ନାର୍ଥଦର୍ଶିଭିଃ। ସଧନା ଅପିରାଜାନୋ ନିଃଶ୍ରଦ୍ଧା ନରକଂ ଗତାଃ
ବଡ଼ ଲୋକମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଧର୍ମକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି କେବଳ ଧନ-ଲାଭ ଉପରେ ନୁହେଁ। ଅନେକ ସମ୍ପତ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ ରାଜାମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ନଥିଲେ, ସେମାନେ ନରକକୁ ଗଲେ।
ନିଷ୍କିଂଚନାଶ୍ଚ ମୁନଯଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାଵନ୍ତୋ ଦିଵଂ ଗତାଃ। ଦେଶେ କାଲେ ଚ ପାତ୍ରେ ଚ ମୁଦ୍ଗଲଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାଽନ୍ଵିତଃ। ଵ୍ରୀହିଦ୍ରୋଣଂ ପ୍ରଦାଯାଥ ପରଂ ପଦମଵାପ୍ତଵାନ୍
ଅନ୍ଧାର ମୁନିମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଥିଲେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ମୁଦ୍ଗଳ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଠିକ୍ ସ୍ଥାନ, ସମୟ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଚାଉଳ ଦେଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରନ୍ତୀମତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍। ଵ୍ରୀହିଦ୍ରୋଣପରିତ୍ଯାଗାଦ୍ଯତ୍ଫଲଂ ପ୍ରାପ ମୁଦ୍ଗଲଃ
ଏଠାରେ ଏକ ପୁରାତନ କଥା ଉଦାହରଣ ଦିଆଯାଏ: ମୁଦ୍ଗଳ ଚାଉଳ ଦେଇ କେଉଁ ଫଳ ପାଇଥିଲେ।
ଵ୍ରୀହିଦ୍ରୋଣଃ ପରିତ୍ଯକ୍ତଃ କଥଂ ତେନ ମହାତ୍ମନା। କସ୍ମୈ ଦତ୍ତଶ୍ଚ ଭଗଵନ୍ଵିଧିନା କେନ ଚାତ୍ଥ ମେ
ସେ ମହାତ୍ମା କିପରି ଚାଉଳ ଦେଇଥିଲେ? କେଉଁ ଜଣେକୁ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ କେଉଁ ପ୍ରକାରେ? ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଧର୍ମା ଭଗଵାନ୍ଯସ୍ ତୁଷ୍ଟୋ ହି କର୍ମଭିଃ। ସଫଲଂ ତସ୍ଯ ଜନ୍ମାହଂ ମନ୍ଯେ ସଦ୍ଧର୍ମଚାରିଣଃ
ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଧର୍ମରେ ବସିଥିବା ଭଗବାନ ତାଙ୍କର କର୍ମରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ; ମୁଁ ଭାବୁଛି, ସତ୍ୟ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରିଥିବା ମୁଦ୍ଗଳଙ୍କର ଜନ୍ମ ଫଳଦାୟୀ ହେଲା।
ଶିଲୋଞ୍ଛଵୃତ୍ତିର୍ଧର୍ମାତ୍ମା ମୁଦ୍ଗଲଃ ସଂଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ଆସୀଦ୍ରାଜନ୍କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ସତ୍ଯଵାଗନସୂଯକଃ
ମୁଦ୍ଗଳ ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ; ସେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ରାଜା ଥିଲେ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଚତୁର ଥିଲେ।
ଅତିଥିଵ୍ରତୀ କ୍ରିଯାଵାଂଶ୍ଚ କାପୋତୀଂ ଵୃତ୍ତିମାସ୍ଥିତଃ। ସତ୍ରମିଷ୍ଟୀକୃତଂନାମ ସମୁପାସ୍ତେ ମହାତପାଃ
ଅତିଥି ସେବା ଓ କ୍ରିୟା କରି, କପୋତ ଭଳି ଜୀବନ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ; ମହାତପସ୍ବୀ ଇଷ୍ଟୀକୃତ ନାମକ ଯଜ୍ଞକୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ସପୁତ୍ରଦାରୋ ହି ମୁନିଃ ପକ୍ଷାହାରୋ ବଭୂଵ ହ। କପୋତଵୃତ୍ତ୍ଯା ପକ୍ଷେଣ ଵ୍ରୀହିଦ୍ରୋଯଣମୁପାର୍ଜଯତ୍
ପୁତ୍ର ଓ ଜନାନୀ ସହିତ, ମୁନି ଦ୍ୱିପକ୍ଷୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥିଲେ; କପୋତ ଭଳି ଚାଉଳ ଉପାର୍ଜନ କରୁଥିଲେ।