ନ ସୁଷ୍ଵାପ ସୁଖଂ ରାଜା ହୃଦି ଶଲ୍ଯୈରିଵାର୍ପିତୈଃ। ଦୌରାତ୍ମ୍ଯମନୁପଶ୍ଯଂସ୍ତତ୍କାଲେ ଦ୍ଯୂତୋଦ୍ଭଵସ୍ଯ ହି
ରାଜା ସୁଖରେ ଶୁଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ହୃଦୟ ଶଳ୍ୟରେ ବିଦୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା, ତାଙ୍କର ମନ ଦ୍ୟୁତରୁ ଆସିଥିବା ଦୁଃଖ ଦିନରେ ଦିନ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲା।
ସଂସ୍ମରନ୍ପରୁଷା ଵାଚଃ ସୂତପୁତ୍ରସ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵଃ। ନିଃଶ୍ଵାସପରମୋ ଦୀନୋ ଦଧ୍ରେ କୋପଵିଷଂ ମହତ୍
ସୁତପୁତ୍ରଙ୍କର କଠୋର ଉକ୍ତି ସ୍ମରଣ କରି, ପାଣ୍ଡବ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିଲେ, ଭାରି ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ଵାସ ନେଇ, ମନରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଧରିଥିଲେ।
ଅର୍ଜୁନୋଯମଜୌ ଚୋଭୌ ଦ୍ରୌପଦୀ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ସ ଚ ଭୀମୋ ମହାତେଜାଃ ସର୍ଵେଷାମୁତ୍ତମୋ ବଲେ
ଏଠି ଅର୍ଜୁନ, ଦୁଇ ଭାଉ, ଯଶସ୍ବିନୀ ଦ୍ରୌପଦୀ, ଏବଂ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଭୀମ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ।
ଚିରସ୍ଯ ଜାତଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ସାସୂଯମିଵ ତେ ତଦା'। ଯୁଧିଷ୍ଠିରମୁଦୀକ୍ଷନ୍ତଃ ସେହୁର୍ଦୁଖମନୁତ୍ତମମ୍
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ହେଉଁଯାଏ, ସେମାନେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଅଳ୍ପ ଇର୍ଷ୍ୟା ସହ ଦେଖୁଥିଲେ, ଉତ୍କଟ ଦୁଃଖ ସହିଥିଲେ।
ଅଵଶିଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଲ୍ପକାଲଂ ମନ୍ଵାନାଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ। ଵପୁରନ୍ଯଦିଵାକାର୍ପୁରୁତ୍ସାହାମର୍ଷଚେଷ୍ଟିତୈଃ
ଅତି କମ ସମୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛି ବୋଲି ଭାବି, ସେମାନେ ଶରୀର ଓ ଉତ୍ସାହ ରଖିଥିଲେ, ଉତ୍ସାହ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କରିଥିଲେ।
କସ୍ଯଚିତ୍ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ। ଆଜଗାମ ମହାଯୋଗୀ ପାଣ୍ଡଵାନଵଲୋକକଃ
କିଛି ସମୟ ପରେ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାଯୋଗୀ ବ୍ୟାସ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ରଖୁଥିବା, ଆସିଲେ।
ତମାଗତମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯକୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଗମ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣାଦ୍ଯଥାଵିଧି
ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ଆଗକୁ ଯାଇ, ଯଥାବିଧି ଆଦର କରି ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ତମାସୀନମୁପାସୀନଃ ଶୁଶ୍ରୂଷୁର୍ନିଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ତୋଷଯାମାସ ଶୌଚେନ ଵ୍ଯାସଂ ପାଣ୍ଡଵନନ୍ଦନଃ
ତାଙ୍କ ପାଖରେ ବସି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଶୁଚିତାରେ ସେବା କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।
ତାନଵେକ୍ଷ୍ଯକୃଶାନ୍ପୌତ୍ରାନ୍ଵନେ ଵନ୍ଯେନ ଜୀଵତଃ। ମହର୍ଷିରନୁକମ୍ପାର୍ଥମବ୍ରଵୀଦ୍ବାଷ୍ପଗଦ୍ଗଦମ୍
ବନରେ ବନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ଶରୀରରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିବା ପୌତ୍ରମାନେ ଦେଖି, ମହାର୍ଷି ଦୟାରେ ଭରି, ଅଶ୍ରୁଭରା କଣ୍ଠରେ କଥା କହିଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମହାବାହୋ ଶୃଣୁ ଧର୍ମଭୃତାଂଵର। ନାତପ୍ତତପସୋ ଲୋକେ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ମହତ୍ସୁଖମ୍। ସୁଖଦୁଃଖେ ହି ପୁରୁଷଃ ପର୍ଯାଯେଣୋପସେଵତେ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ବଳଶାଳୀ, ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଣ: ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁମାନେ କଷ୍ଟ ସହିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ବଡ଼ ସୁଖ ପାଇନାହାନ୍ତି; କାରଣ ମନୁଷ୍ୟ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖକୁ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଅନୁଭବ କରେ।
ନାତ୍ଯନ୍ତମସୁଖଂ କଶ୍ଚିତ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ପ୍ରଜ୍ଞାଵାଂସ୍ତ୍ଵେଵ ପୁରୁଷଃ ସଂଯୁକ୍ତଃ ପରଯା ଧିଯା
ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଅତି ସୁଖ ପାଇନାହାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଜେଉଁ ପୁରୁଷ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହା ପାଇପାରନ୍ତି।
ଉଦଯାସ୍ତମଯଜ୍ଞୋ ହି ନ ହୃଷ୍ଯତି ନ ଶୋଚତି। ସୁଖମାପତିତଂ ଵିନ୍ଦନ୍ଦୁଃଖମାପତିତଂ ସହନ୍
ଯେଉଁଠି ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ହେଉଛି, ସେଉଁଠି ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ଲୋକ ନ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ନ ଦୁଃଖି ହୁଅନ୍ତି; ସୁଖ ଆସିଲେ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ସହିନ୍ତି।
କାଲପ୍ରାପ୍ତମୁପାସୀତ ସସ୍ଯାନାମିଵ କର୍ଷକଃ। ତପସୋ ହି ପରଂ ନାସ୍ତି ତପସା ଵିନ୍ଦତେ ମହତ୍
ଏକ କୃଷକ ଫସଲ ପାଇଁ ସମୟ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରେ, ସେପରି ଯଥାସମୟ ଅପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ତପସ୍ୟାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଲାଭ ମିଳେ।
ନାସାଧ୍ଯଂ ତପସଃ କିଂଚିଦିତି ବୁଧ୍ଯସ୍ ଭାରତ। ସତ୍ଯମାର୍ଜଵମକ୍ରୋଧଃ ସଂଵିଭାଗୋ ଦମଃ ଶମଃ
ଭାରତ, ଜାଣ, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ କିଛି ଅସାଧ୍ୟ ନାହିଁ; ସତ୍ୟ, ସାଧୁତା, କ୍ରୋଧ ନଥିବା, ବାଣ୍ଟିବା, ଦମନ, ଶାନ୍ତି—ଏହା ସବୁ ତପସ୍ୟାର ଫଳ।
ଅନସୂଯାଽଵିହିଂସା ଚ ଶୌଚମିନ୍ଦ୍ରିଯସଂଯମଃ। ସାଧନାନି ମହାରାଜ ନରାଣାଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍
ଅନସୂୟା, ଅହିଂସା, ପବିତ୍ରତା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ—ଏହିଗୁଡିକ ହେଉଛି, ରାଜା, ନିତ୍ୟ ଭଲ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଆଚରଣ।
ଅଧର୍ମରୁଚଯୋ ମୂଢାସ୍ତିର୍ଯଗ୍ଗତିପରାଯଣାଃ। କୃଚ୍ଛ୍ରାଂ ଯୋନିମନୁପ୍ରାପ୍ତା ନ ସୁଖଂ ଵିନ୍ଦତେ ଅନାଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଅଧର୍ମକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଭ୍ରମିତ ଅଟୁଟ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଧମ ଜନ୍ମକୁ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ସେମାନେ କଷ୍ଟଦାୟକ ଜନ୍ମ ପାଇଥିବାରୁ କେବେ ଖୁସି ନାହିଁ।
ଇହ ଯତ୍କ୍ରିଯତେ କର୍ମ ତତ୍ପରତ୍ରୋପଭୁଜ୍ଯତେ। `ମୂଲସିକ୍ତସ୍ଯ ଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ଫଲଂ ଶାଖାସୁ ଦୃଶ୍ଯତେ'। ତସ୍ମାଚ୍ଛରୀରଂ ଯୁଞ୍ଜୀତ ତପସା ନିଯମେନ ଚ
ଏଠାରେ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ତାହାର ଫଳ ପରେ ଭୋଗ କରାଯାଏ; ଯେପରି ଗଛର ମୂଳକୁ ଜଳ ଦେଲେ ଫଳ ଶାଖାରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଦେହକୁ ତପସ୍ୟା ଏବଂ ନିୟମରେ ଶାନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଥାଶକ୍ତି ପ୍ରଯଚ୍ଛେତ ସଂପୂଜ୍ଯାଭିପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ। କାଲେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଚ ହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ରାଜନ୍ଵିଗତମତ୍ସରଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଆପଣଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଆଦର ଏବଂ ବନ୍ଦନା ସହିତ ମାନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସମୟ ଆସିଲେ ଖୁସି ମନ ଏବଂ ଇର୍ଷା ନଥିବା ହୃଦୟ ସହିତ ଦେଇଥାନ୍ତି, ରାଜା।
ସତ୍ଯଵାଦୀ ଲଭେତାଯୁରନାଯାସମଥାର୍ଜଵମ୍। ଅକ୍ରୋଧନୋଽନସୂଯଶ୍ଚ ନିର୍ଵୃତିଂ ଲଭତେ ପରାମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକ ସତ୍ୟ କହନ୍ତି, ସେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ସହଜତା ଏବଂ ସିଧାସଳଖ ଚରିତ୍ର ପାନ୍ତି; କ୍ରୋଧ ଏବଂ ଇର୍ଷା ନଥିବା ଲୋକ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସନ୍ତୋଷ ପାନ୍ତି।
ଦାନ୍ତଃ ଶମପରଃ ଶଶ୍ଵତ୍ପରିକ୍ଲେଶଂ ନ ଵିନ୍ଦତି। ନ ଚ ତପ୍ଯତି ଦାନ୍ତାତ୍ମା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରଗତାଂ ଶ୍ରିଯମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକ ନିଜେକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ସଦା ଶାନ୍ତିରେ ଲଗି ରହନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଭୟଙ୍କର କଷ୍ଟ ଭୋଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏବଂ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମନ ଥିବା ଲୋକ ଅନ୍ୟର ଧନ-ସମ୍ପଦ ଦେଖି ବି ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ସଂଵିଭକ୍ତା ଚ ଦାତା ଚ ଭୋଗଵାନ୍ସୁଖଵାନ୍ନରଃ। ଭଵତ୍ଯହିଂସକଶ୍ଚୈଵ ପରମାରୋଗ୍ଯମଶ୍ନୁତେ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଅଂଶ ଦେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ଦାନ କରନ୍ତି, ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି ଏବଂ ସୁଖୀ ରହନ୍ତି, ଅହିଂସା ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାନ୍ତି।
ମାନ୍ଯଂ ମାନଯିତା ଜନ୍ମ କୁଲେ ମହତି ଵିନ୍ଦତି। `ଵିନ୍ଦତେ ସୁଖମତ୍ଯର୍ଥମିହ ଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ'। ଵ୍ଯସନୈର୍ନ ତୁସଂଯୋଗଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ସମ୍ମାନିତ ଲୋକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତି; 'ଏଠା ଏବଂ ପରଲୋକରେ ବେଶି ସୁଖ ପାନ୍ତି,' ଏବଂ ଯେଉଁ ଲୋକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ କଷ୍ଟ ସହିତ ମିଶି ନାହିଁ।
ଶୁଭାନୁଶଯବୁଦ୍ଧିର୍ହି ସଂଯୁକ୍ତଃ କାଲଧର୍ମଣା। ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵତି ତଦ୍ଯୋଗାତ୍କଲ୍ଯାଣମତିରେଵ ସଃ
ଯେଉଁ ଲୋକର ମନ ଭଲ ଭାବନାରେ ଭରିତ, ସମୟର ନିୟମ ସହିତ ଏକତା ରହିଛି, ସେ ଏହି ଯୋଗରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନ ନେଇ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତି।
ଭଗଵନ୍ଦାନଧର୍ମାଣଆଂ ତପସୋ ଵା ମହାମୁନେ। କିଂସ୍ଵିଦ୍ବହୁଗୁଣଂ ପ୍ରେତ୍ଯ କିଂ ଵା ଦୁଷ୍କରମୁଚ୍ଯତେ
ଏ ମହାମୁନି, ଦାନ ଏବଂ ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ, କେଉଁଟି ପରଲୋକରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁଣ ଦେଉଛି, ଏବଂ କେଉଁଟି ସବୁଠୁ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ?
ଦାନାନ୍ନ ଦୁଷ୍କରଂ ତାତ ପୃଥିଵ୍ଯାମସ୍ତି କିଂଚନ। ଅର୍ଥେ ଚ ମହତୀ ତୃଷ୍ଣା ସ ଚ ଦୁଃଖେନ ଲଭ୍ଯତେ
ପ୍ରିୟ, ଏ ପୃଥିବୀରେ ଦାନ ଦେବାଠାରୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଅଧିକ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଧନ ପାଇଁ ବେଶି ଆକାଂକ୍ଷା ରହିଥାଏ, ଏବଂ ଏହା କଷ୍ଟରେ ମିଳିଥାଏ।
ରାଜନ୍ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମେଵୈତଦ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ଲୋକସାକ୍ଷିକମ୍'। ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପ୍ରିଯାନ୍ପ୍ରାଣାନ୍ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ରଣାଜିରମ୍। ତଥୈଵ ପ୍ରତିପଦ୍ଯନ୍ତେ ସମୁଦ୍ରମଟଵୀଂ ତଥା
ରାଜା, ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖିଥାନ୍ତି: ପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣକୁ ଛାଡି ଲୋକ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ସେପରି ସମୁଦ୍ର ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାନ୍ତି।
କୃଷିଗୋରକ୍ଷ୍ଯମିତ୍ଯେକେ ପ୍ରତିପଦ୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ। ପୁରୁଷାଃ ପ୍ରେଷ୍ଯତାମେକେ ନିର୍ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଧନାର୍ଥିନଃ
କିଛି ଲୋକ ଚାଷ ଏବଂ ଗୋପାଳନ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଧନ ପାଇଁ ଦାସ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦ୍ଦୁଃଖାର୍ଜିତସ୍ଯୈଵ ପରିତ୍ଯାଗଃ ସୁଦୁଷ୍କରଃ। ସୁଦୁଷ୍କରତରଂ ଦାନଂ ତସ୍ମାଦ୍ଦାନଂ ମତଂ ମମ
ଏହିପରି, କଷ୍ଟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନକୁ ଛାଡିବା ବେଶି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ; ଦାନ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ—ଏହିପରି ମୁଁ ଦାନକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନେ କରେ।
ଵିସେଷସ୍ତ୍ଵତ୍ର ଵିଜ୍ଞେଯୋ ନ୍ଯାଯେନୋପାର୍ଜିତଂ ଧନମ୍। ପାତ୍ରେ କାଲେ ଚ ଦେଶେ ଚ ପ୍ରଯତଃ ପ୍ରତିପାଦଯେତ୍
ଏଠାରେ ଏକ ବିଶେଷ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ: ନ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନକୁ ଯଥାଯଥିକ ପାତ୍ର, ସମୟ ଏବଂ ସ୍ଥାନରେ ସାବଧାନ ଭାବରେ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅନ୍ଯାଯାତ୍ସମୁପାତ୍ତେନ ଦାନଧର୍ମୌ ଧନନ ଯଃ। କୁରୁତେ ନ ସ କର୍ତାରଂ ତ୍ରାଯତେ ମହତୋ ଭଯାତ୍
ଯେଉଁ ଲୋକ ଅନ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନରେ ଦାନ ଏବଂ ଦାନର ଧର୍ମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କର୍ତ୍ତାକୁ ବଡ଼ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।