ତେଽପିସର୍ଵେ ମହେଷ୍ଵାସା ଜଗ୍ମୁର୍ଵେଶ୍ମାନି ଭାରତ। `ସ୍ଵାନିସ୍ଵନି ମହାରାଜ ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣାଦଯୋ ନୃପା
ଭିଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧରମାନେ, ଭାରତ, ନିଜ-ନିଜ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚ ମହେଷ୍ଵାସା ଦୂତଵାକ୍ଯପ୍ରଚୋଦିତାଃ। ଚିନ୍ତଯନ୍ତସ୍ତମେଵାର୍ଥଂ ନାଲଭନ୍ତ ସୁଖଂ କ୍ଵଚିତ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର, ଦୂତର କଥା ଶୁଣି, ସେହି ମାମଲାକୁ ଚିନ୍ତା କରି ରହିଲେ ଏବଂ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସୁଖ ମିଳିଲାନି।
ଭୂଯଶ୍ଚ ଚାରୈ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଵୃତ୍ତିରୁପପାଦିତା। ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସୂତପୁତର୍ସ୍ଯ ଵିଜଯସ୍ଯ ଵଧଂ ପ୍ରତି
ପୁନି, ରାଜା, ଚରମାନେ ଖବର ଆଣିଲେ—ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ବିଜୟଙ୍କୁ ମାରିବା ଉପରେ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଧର୍ମସୁତଃ ସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନୋ ନରାଧିପ। `ଅଧୋମୁଖଶ୍ଚିରଂ ତସ୍ଥୌ କିଂ କାର୍ଯମିତି ଚିନ୍ତଯନ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମର ପୁଅ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭୟ ଭିତରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଭାବିଲେ, 'କଣ କରିବି?'
ଅଭେଦ୍ଯକଵଚଂ ମତ୍ଵା କର୍ଣମଦ୍ଭୁତଵିକ୍ରମମ୍। ଅନୁସ୍ମରଂଶ୍ ସଂକ୍ଲେଶାନ୍ନ ଶାନ୍ତିମୁପଜଗ୍ମିଵାନ୍
କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଅଭେଦ୍ୟ କବଚ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରତାପକୁ ଭାବି, ନିଜମାନେ ଭୋଗିଥିବା କଷ୍ଟକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତାପରୀତସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିର୍ଜଜ୍ଞେ ମହାତ୍ମନଃ। ବହୁଵ୍ଯାଲମୃଗାକୀର୍ଣଂ ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ଦ୍ଵୈତଵନଂ ଵନମ୍
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଭାବ ଆସିଲା—ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ପଶୁରେ ଭରିଥିବା ଦ୍ୱୈତବନକୁ ଛାଡ଼ିବା।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽପି ନୃପତିଃ ପ୍ରଶଶାସ ଵସୁଂଧରାମ୍। ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋ ଵୀରୈର୍ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣକୃପୈସ୍ତଥା
ଏପାଖାପାଖି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ରାଜା, ଭାଇମାନେ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା—ଭିଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପାଙ୍କ ସହିତ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ।
ସଂଗମ୍ଯ ସୂତପୁତ୍ରେଣ କର୍ଣେନାହଵଶୋଭିନା। `ସତତଂ ପ୍ରୀଯମାଣୋ ଵୈ ଦେଵିନା ସୌବଲେନ ଚ
ସେ ସମୟରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଚମକୁଥିବା ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦେବୀଙ୍କ ପୁଅ ସୌବଳ ସହିତ ସେ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ମିଶି ଖୁସି ରହୁଥିଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଃ ପ୍ରିଯେ ନିତ୍ଯଂ ଵର୍ତମାନୋ ମହୀଭୃତାମ୍। ପୂଜଯାମାସ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାନ୍କ୍ରତୁଭିର୍ଭୂରିଦକ୍ଷିଣୈଃ
ଦୁର୍ଯୋଧନ ନିତିରେ ରାଜାମାନେଙ୍କ ମନ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ବହୁ ଦାନ ଦେଇ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ କରି ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ।
ଭ୍ରାତୄଣାଂ ଚ ପ୍ରିଯଂ ରାଜନ୍ସ ଚକାର ପରଂତପଃ। ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ଵୀରୋ ଦତ୍ତଭୁକ୍ତଫଲଂ ଧନମ୍
ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିବା ଶୂରବୀର ରାଜା, ନିଜ ଭାଇମାନେଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଉପାର୍ଜିତ ଧନ ବଣ୍ଟନ କରିଥିଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ମୋକ୍ଷଯିତ୍ଵା ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରା ମହାବଲାଃ। କିମକାର୍ଷୁର୍ଵନେ ତସ୍ମିଂସ୍ତନ୍ମମାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କୁ ଛାଡିଦେବା ପରେ, ସେ ମହାବଳୀମାନେ ସେଠାରେ ଜଙ୍ଗଲରେ କଣ କରିଥିଲେ? ଦୟାକରି ଏହା କହ।
ତତଃ ଶଯାନଂ କୌନ୍ତେଯଂ ରାତ୍ରୌ ଦ୍ଵୈତଵନ ମୃଗାଃ। ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତେ ଦର୍ଶଯାମାସୁର୍ବାଷ୍ପକଣ୍ଠା ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ତାପରେ ଦ୍ୱୈତବନରେ ରାତିରେ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶୁଅଉଥିବାବେଳେ, ସ୍ୱପ୍ନ ଶେଷରେ ପଶୁମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁଭରା କଣ୍ଠରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଦେଲେ।
ତାନବ୍ରଵୀତ୍ସ ରାଜେନ୍ଦ୍ରୋ ଵେପମାନାନ୍କୃତାଞ୍ଜଲୀନ୍। ବ୍ରୂତ ଯଦ୍ଵକ୍ତୁକାମାଃ ସ୍ଥ କେ ଭଵନ୍ତଃ କିମିଷ୍ଯତେ
ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ହାତ ଜୋଡି, ପଶୁମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତମେ କଣ କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? କିଏ ତମେ? କଣ ଚାହୁଁଛ?'
ଏଵମୁକ୍ତାଃ ପାଣ୍ଡଵେନ କୌନ୍ତେଯେନ ଯଶସ୍ଵିନା। ପ୍ରତ୍ଯବ୍ରୁଵନ୍ମୃଗାସ୍ତତ୍ରହତଶେଷା ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏପରି କହିବା ପରେ, ହତ ହୋଇ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିବା ପଶୁମାନେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵଯଂ ମୃଗା ଦ୍ଵୈତଵନେ ହତଶିଷ୍ଟାସ୍ତୁ ଭାରତ। ନୋତ୍ସୀଦେମ ମହାରାଜ କ୍ରିଯତାଂ ଵାସପର୍ଯଯଃ
'ମୁଁମାନେ ଦ୍ୱୈତବନରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିବା ପଶୁ, ଭାରତ। ମହାରାଜ, ଆମେ ନଷ୍ଟ ହେବା ଦିଅନି; ଆମ ପାଇଁ ନୂତନ ଆଶ୍ରୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।'
ଭଵନ୍ତୋ ଭ୍ରାତରଃ ଶୂରାଃ ସର୍ଵ ଏଵାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦାଃ। କୁଲାନ୍ଯଲ୍ପାଵଶିଷ୍ଟାନି କୃତଵନ୍ତୋ ଵନୌକସାମ୍
'ତମେ ଏବଂ ତମର ଭାଇମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୂର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ; ତମେ ଜଙ୍ଗଲବାସୀମାନେଙ୍କର ଅନେକ ପରିବାର ନଷ୍ଟ କରିଛ।'
ବୀଜଭୂତା ଵଯଂ କେଚିଦଵଶିଷ୍ଟା ମହାମତେ। ଵିଵର୍ଧେମହି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦାତ୍ତେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
'ମହାମତି ରାଜା, ଆମେ କିଛି ପଶୁ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଛୁ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଜାର ବିଜ ଭାବରେ ଅଛି। ତୁମେ ଦୟା କରି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଆମେ ଆଉ ଫୁଲିବାକୁ ଦିଅ।'
ତାନ୍ଵେପମାନାନ୍ଵିତ୍ରସ୍ତାନ୍ବୀଜମାତ୍ରାଵଶେଷିତାନ୍। ମୃଗାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁଦୁଃଖାର୍ତୋ ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
କମ୍ପିତ ଓ ଭୟଭୀତ, ବିଜ ଭାବରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିବା ପଶୁମାନେକୁ ଦେଖି, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡିଗଲେ।
ତାଂସ୍ତଥେତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ରାଜା ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ। ଯଥା ଭଵନ୍ତୋ ବ୍ରୁଵତେ କରିଷ୍ଯାମି ଚ ତତ୍ତଥା
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲାଗିଥିବା ରାଜା କହିଲେ, 'ଯେପରି ତମେ କହିଛ, ମୁଁ ସେପରି କରିବି।'
ଇତ୍ଯେଵଂ ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧଃ ସ ରାତ୍ର୍ଯନ୍ତେ ରାଜସତ୍ତମଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ସହିତାନ୍ଭ୍ରାତୄନ୍ଦଯାପନ୍ନୋ ମୃଗାନ୍ପ୍ରତି
ରାତି ଶେଷରେ ଜାଗିଉଠିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଦୟାଭାବରେ ନିଜ ଭାଇମାନେଙ୍କୁ ପଶୁମାନେ ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଉକ୍ତୋ ରାତ୍ରୌ ମୃଗୈରସ୍ମି ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତେ ହତଶେଷିତୈଃ। ତନୁଭୂତାଃ ସ୍ମ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦଯା ନଃ କ୍ରିଯତାମିତି
'ରାତିରେ, ସ୍ୱପ୍ନ ଶେଷରେ, ମୁଁ ହତ ହୋଇ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିବା ପଶୁମାନେଙ୍କୁ ଶୁଣିଛି: "ଆମେ ଅବଶିଷ୍ଟ; ଆମେ ପାଇଁ ଦୟା କର।"'
ତେ ସତ୍ଯମାହୁଃ କର୍ତଵ୍ଯା ଦଯାଽସ୍ମାଭିର୍ଵନୌକସାମ୍। ସାଷ୍ଟମାସଂ ହି ନୋ ଵର୍ଷଂ ଯଦେନାନୁପଯୁଂକ୍ଷ୍ମହେ
'ସେମାନେ ସତ୍ୟ କହିଛନ୍ତି; ଆମେ ଜଙ୍ଗଲବାସୀମାନେଙ୍କୁ ଦୟା କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଆଠ ମାସ ଧରି ଆମେ ପଶୁମାନେକୁ ଭୋଗ କରୁଛୁ।'
ପୁନର୍ଵହୁମୃଗଂ ରମ୍ଯଂ କାମ୍ଯକଂ କାନନୋତ୍ତମମ୍। ତତ୍ରେମାଂ ଵସତିଂ ଶିଷ୍ଟାଂ ଵିହରନ୍ତୋ ରମେମହି
'ଆଉ ଏକଥା ରମ୍ୟ ଓ ବହୁ ପଶୁ ଥିବା କାମ୍ୟକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚଳିବା। ସେଠାରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଆଶ୍ରୟରେ ଆମେ ଖୁସି ରହିବା।'
ତତସ୍ତେ ପାଣ୍ଡଵାଃ ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରଯଯୁର୍ଧର୍ମକୋଵିଦାଃ
ତାପରେ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଶୀଘ୍ର ଚଳିଗଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ସହିତା ରାଜନ୍ଯେ ଚ ତତ୍ରସହୋଷିତାଃ। ଇନ୍ଦ୍ରସେନାଦିଭିଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରେଷ୍ଯୈରନୁଗତାସ୍ତଦା
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ସହିତ, ଇନ୍ଦ୍ରସେନ ଓ ଅନ୍ୟ ସେବକମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସେଠାରେ ଏକସাথে ରହିଲେ।
ତେ ଯାତ୍ଵା ସୁସୁଖୈର୍ମାର୍ଗୈଃ ସ୍ଵନ୍ନୈଃ ଶୁଚିଜଲାନ୍ଵିତୈଃ। ଦଦୃଶୁଃ କାମ୍ଯକଂ ପୁଣ୍ଯମାଶ୍ରମଂ ତାପସାନ୍ଵିତମ୍
ସୁଖଦ ରାସ୍ତା, ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ର ଜଳ ସହିତ ଯାଇ, ସେମାନେ ପବିତ୍ର କାମ୍ୟକ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ରହୁଥିଲେ।
ଵିଵିଶୁସ୍ତେ ସ୍ମ କୌରଵ୍ଯା ଵୃତା ଵିପ୍ରର୍ଷଭୈସ୍ତଦା। ତଦ୍ଵନଂ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ସୁକୃତିନୋ ଯଥା
ସେ ସମୟରେ, କୌରବମାନେ, ଆପଣମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେପରି ନିର୍ମଳ କର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକେ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
ଵନେ ନିଵସତାଂ ତେଷାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଵର୍ଷାଣ୍ଯେକାଦଶାତୀଯୁଃ କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ଭରତର୍ଷଭ
ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନେ ବସିଥିବାବେଳେ, ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକାଦଶ ବର୍ଷ ଅତି କଷ୍ଟରେ କଟିଗଲା।
ଫଲମୂଲାଶନାସ୍ତେ ହି ସୁଖାର୍ହା ଦୁଃଖମୁତ୍ତମମ୍। ପ୍ରାପ୍ତକାଲମନୁଧ୍ଯାନ୍ତଃ ସେହିରେ ଵରପୂରୁଷାଃ
ସେମାନେ ଆରାମର ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଉତ୍କଟ ଦୁଃଖ ସହିଥିଲେ, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ ଦିନ କାଟିଥିଲେ, ଯଥାସମୟ ଆସିବା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ତୁ ରାଜର୍ଷିରାତ୍ମକର୍ମାପରାଧଜମ୍। ଚିନ୍ତଯନ୍ସ ମହାବାହୁର୍ଭ୍ରାତୄଣାଂ ଦୁଃଖମୁତ୍ତମମ୍
ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ରାଜା ଋଷି, ବଳଶାଳୀ, ସେ ନିଜ କର୍ମର ଅପରାଧରୁ ଭାଇମାନଙ୍କର ଉତ୍କଟ ଦୁଃଖ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।