ତମବ୍ରଵୀନ୍ମହାରାଜୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ମହାଯଶାଃ
ତାପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ, ମହାୟଶସ୍ବୀ ରାଜା, ସେଠି ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସତ୍ଯମେତତ୍ତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ହି ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ଦୁରାତ୍ମସୁ। ନିହତେଷୁ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାପ୍ତେ ଚାପି ମହାକ୍ରତୌ। ରାଜସୂଯେ ପୁନର୍ଵୀର ତ୍ଵମେଵଂ ଵର୍ଧଯିଷ୍ଯସି
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟର ଥିବା ଯଥାର୍ଥ କଥା ତୁମେ କହିଛ; ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ମରିଯିବେ ଏବଂ ମହାୟଜ୍ଞ ଆସିବ, ରାଜସୂୟରେ ତୁମେ ପୁନି ସଫଳ ହେବ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାରାଜ କର୍ଣମାଶ୍ଲିଷ୍ଯ ଭାରତ। ରାଜସୂଯଂ କ୍ରତୁଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ କୌରଵଃ
ଏଭଳି କହି, ମହାରାଜା କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କଲେ, ଭାରତ, ଏବଂ କୌରବ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସୋଽବ୍ରଵୀତ୍କୌରଵାଂଶ୍ଚାପି ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥାନ୍ନୃପସତ୍ତମଃ। `ରାଧେଯସୌବଲାଦୀନ୍ଵୈ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ମହୀପତିଃ
ତାପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ, ସେ ରାଜା, ନିକଟରେ ଥିବା କୌରବମାନେ—ରାଧେୟ, ସୌବଳ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—କୁ କହିଲେ।
କଦା ତୁ ତଂ କ୍ରତୁଵରଂ ରାଜସୂଯଂ ମହାଧନମ୍। ନିହତ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ସର୍ଵାନାହରିଷ୍ଯାମି କୌରଵାଃ
କୌରବମାନେ, କେବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞକୁ ଅଧିକାର କରିବି?
ତମବ୍ରଵୀତ୍ତଦା କର୍ଣଃ ଶୃଣୁ ମେ ରାଜକୁଞ୍ଜର। ପାଦୌ ନ ଧାଵଯେ ତାଵଦ୍ଯାଵନ୍ନ ନିହତୋଽର୍ଜୁନଃ
ତାପରେ କର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ, 'ମୋ କଥା ଶୁଣ, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ହାତୀ ସମାନ: ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅର୍ଜୁନ ମରିନାହିଁ, ମୁଁ ପାଦ ଧୋଇବିନାହିଁ।'
କୀଲାଲଜଂ ନ ଖାଦେଯଂ କରିଷ୍ଯେ ଚାସୁରଵ୍ରତମ୍। ନାସ୍ତୀତି ନୈଵ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯାଚିତୋ ଯେନ କେଚନିତ୍
ମୁଁ ତେଲ ଓ ମଧୁ ଦେଇ ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବିନାହିଁ, ଅସୁରମାନେ ଯେମିତି ବ୍ରତ ରଖନ୍ତି, ସେହିପରି ରଖିବି; ଏବଂ କେହି ମୋତେ ମାଗିଲେ, 'ମୋର କିଛି ନାହିଁ' ଏହି କଥା କହିବିନାହିଁ।
ଅଥୋତ୍କ୍ରୁଷ୍ଟଂ ମହେଷ୍ଵାସୈର୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୈର୍ମହାରଥୈଃ। ପ୍ରତିଜ୍ଞାତେ ଫଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ଵଧେ କର୍ଣେନ ସଂଯୁଗେ
ତାପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧରମାନେ, କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ଫଳ୍ଗୁନଙ୍କୁ ମାରିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶୁଣି ବଡ଼ ଉତ୍ସାହ କଲେ।
ଵିଜିତାଂଶ୍ଚାପ୍ଯମନ୍ଯନ୍ତ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଜାଃ। `ତଦା ପ୍ରତିଜ୍ଞାମାରୁହ୍ଯ ସୂତପୁତ୍ରେଣ ଭାଷିତେ
ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶୁଣି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଭାବିଲେ ଯେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏବେ ଜିତି ଯାଇଛନ୍ତି।
ଦୂର୍ଯୋଧନୋଽପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵିସୃଜ୍ଯନରପୁଙ୍ଗଵାନ୍। ପ୍ରଵିଵେଶ ଗୃହଂଶ୍ରୀମାନ୍ଯଥା ଚୈତ୍ରରଥଂ ପ୍ରଭୁଃ
ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନ, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସମ୍ମାନିତ ଲୋକମାନେ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ରୂପସ୍ଵାଳୀ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ଦେବତା ଚୈତ୍ରରଥକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
ତେଽପିସର୍ଵେ ମହେଷ୍ଵାସା ଜଗ୍ମୁର୍ଵେଶ୍ମାନି ଭାରତ। `ସ୍ଵାନିସ୍ଵନି ମହାରାଜ ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣାଦଯୋ ନୃପା
ଭିଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧରମାନେ, ଭାରତ, ନିଜ-ନିଜ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚ ମହେଷ୍ଵାସା ଦୂତଵାକ୍ଯପ୍ରଚୋଦିତାଃ। ଚିନ୍ତଯନ୍ତସ୍ତମେଵାର୍ଥଂ ନାଲଭନ୍ତ ସୁଖଂ କ୍ଵଚିତ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର, ଦୂତର କଥା ଶୁଣି, ସେହି ମାମଲାକୁ ଚିନ୍ତା କରି ରହିଲେ ଏବଂ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସୁଖ ମିଳିଲାନି।
ଭୂଯଶ୍ଚ ଚାରୈ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଵୃତ୍ତିରୁପପାଦିତା। ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସୂତପୁତର୍ସ୍ଯ ଵିଜଯସ୍ଯ ଵଧଂ ପ୍ରତି
ପୁନି, ରାଜା, ଚରମାନେ ଖବର ଆଣିଲେ—ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ବିଜୟଙ୍କୁ ମାରିବା ଉପରେ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଧର୍ମସୁତଃ ସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନୋ ନରାଧିପ। `ଅଧୋମୁଖଶ୍ଚିରଂ ତସ୍ଥୌ କିଂ କାର୍ଯମିତି ଚିନ୍ତଯନ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମର ପୁଅ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭୟ ଭିତରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଭାବିଲେ, 'କଣ କରିବି?'
ଅଭେଦ୍ଯକଵଚଂ ମତ୍ଵା କର୍ଣମଦ୍ଭୁତଵିକ୍ରମମ୍। ଅନୁସ୍ମରଂଶ୍ ସଂକ୍ଲେଶାନ୍ନ ଶାନ୍ତିମୁପଜଗ୍ମିଵାନ୍
କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଅଭେଦ୍ୟ କବଚ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରତାପକୁ ଭାବି, ନିଜମାନେ ଭୋଗିଥିବା କଷ୍ଟକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତାପରୀତସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିର୍ଜଜ୍ଞେ ମହାତ୍ମନଃ। ବହୁଵ୍ଯାଲମୃଗାକୀର୍ଣଂ ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ଦ୍ଵୈତଵନଂ ଵନମ୍
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଭାବ ଆସିଲା—ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ପଶୁରେ ଭରିଥିବା ଦ୍ୱୈତବନକୁ ଛାଡ଼ିବା।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽପି ନୃପତିଃ ପ୍ରଶଶାସ ଵସୁଂଧରାମ୍। ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋ ଵୀରୈର୍ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣକୃପୈସ୍ତଥା
ଏପାଖାପାଖି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ରାଜା, ଭାଇମାନେ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା—ଭିଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପାଙ୍କ ସହିତ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ।
ସଂଗମ୍ଯ ସୂତପୁତ୍ରେଣ କର୍ଣେନାହଵଶୋଭିନା। `ସତତଂ ପ୍ରୀଯମାଣୋ ଵୈ ଦେଵିନା ସୌବଲେନ ଚ
ସେ ସମୟରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଚମକୁଥିବା ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦେବୀଙ୍କ ପୁଅ ସୌବଳ ସହିତ ସେ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ମିଶି ଖୁସି ରହୁଥିଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଃ ପ୍ରିଯେ ନିତ୍ଯଂ ଵର୍ତମାନୋ ମହୀଭୃତାମ୍। ପୂଜଯାମାସ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାନ୍କ୍ରତୁଭିର୍ଭୂରିଦକ୍ଷିଣୈଃ
ଦୁର୍ଯୋଧନ ନିତିରେ ରାଜାମାନେଙ୍କ ମନ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ବହୁ ଦାନ ଦେଇ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ କରି ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ।
ଭ୍ରାତୄଣାଂ ଚ ପ୍ରିଯଂ ରାଜନ୍ସ ଚକାର ପରଂତପଃ। ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ଵୀରୋ ଦତ୍ତଭୁକ୍ତଫଲଂ ଧନମ୍
ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିବା ଶୂରବୀର ରାଜା, ନିଜ ଭାଇମାନେଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଉପାର୍ଜିତ ଧନ ବଣ୍ଟନ କରିଥିଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ମୋକ୍ଷଯିତ୍ଵା ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରା ମହାବଲାଃ। କିମକାର୍ଷୁର୍ଵନେ ତସ୍ମିଂସ୍ତନ୍ମମାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କୁ ଛାଡିଦେବା ପରେ, ସେ ମହାବଳୀମାନେ ସେଠାରେ ଜଙ୍ଗଲରେ କଣ କରିଥିଲେ? ଦୟାକରି ଏହା କହ।
ତତଃ ଶଯାନଂ କୌନ୍ତେଯଂ ରାତ୍ରୌ ଦ୍ଵୈତଵନ ମୃଗାଃ। ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତେ ଦର୍ଶଯାମାସୁର୍ବାଷ୍ପକଣ୍ଠା ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ତାପରେ ଦ୍ୱୈତବନରେ ରାତିରେ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶୁଅଉଥିବାବେଳେ, ସ୍ୱପ୍ନ ଶେଷରେ ପଶୁମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁଭରା କଣ୍ଠରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଦେଲେ।
ତାନବ୍ରଵୀତ୍ସ ରାଜେନ୍ଦ୍ରୋ ଵେପମାନାନ୍କୃତାଞ୍ଜଲୀନ୍। ବ୍ରୂତ ଯଦ୍ଵକ୍ତୁକାମାଃ ସ୍ଥ କେ ଭଵନ୍ତଃ କିମିଷ୍ଯତେ
ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ହାତ ଜୋଡି, ପଶୁମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତମେ କଣ କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? କିଏ ତମେ? କଣ ଚାହୁଁଛ?'
ଏଵମୁକ୍ତାଃ ପାଣ୍ଡଵେନ କୌନ୍ତେଯେନ ଯଶସ୍ଵିନା। ପ୍ରତ୍ଯବ୍ରୁଵନ୍ମୃଗାସ୍ତତ୍ରହତଶେଷା ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏପରି କହିବା ପରେ, ହତ ହୋଇ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିବା ପଶୁମାନେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵଯଂ ମୃଗା ଦ୍ଵୈତଵନେ ହତଶିଷ୍ଟାସ୍ତୁ ଭାରତ। ନୋତ୍ସୀଦେମ ମହାରାଜ କ୍ରିଯତାଂ ଵାସପର୍ଯଯଃ
'ମୁଁମାନେ ଦ୍ୱୈତବନରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିବା ପଶୁ, ଭାରତ। ମହାରାଜ, ଆମେ ନଷ୍ଟ ହେବା ଦିଅନି; ଆମ ପାଇଁ ନୂତନ ଆଶ୍ରୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।'
ଭଵନ୍ତୋ ଭ୍ରାତରଃ ଶୂରାଃ ସର୍ଵ ଏଵାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦାଃ। କୁଲାନ୍ଯଲ୍ପାଵଶିଷ୍ଟାନି କୃତଵନ୍ତୋ ଵନୌକସାମ୍
'ତମେ ଏବଂ ତମର ଭାଇମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୂର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ; ତମେ ଜଙ୍ଗଲବାସୀମାନେଙ୍କର ଅନେକ ପରିବାର ନଷ୍ଟ କରିଛ।'
ବୀଜଭୂତା ଵଯଂ କେଚିଦଵଶିଷ୍ଟା ମହାମତେ। ଵିଵର୍ଧେମହି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦାତ୍ତେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
'ମହାମତି ରାଜା, ଆମେ କିଛି ପଶୁ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଛୁ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଜାର ବିଜ ଭାବରେ ଅଛି। ତୁମେ ଦୟା କରି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଆମେ ଆଉ ଫୁଲିବାକୁ ଦିଅ।'
ତାନ୍ଵେପମାନାନ୍ଵିତ୍ରସ୍ତାନ୍ବୀଜମାତ୍ରାଵଶେଷିତାନ୍। ମୃଗାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁଦୁଃଖାର୍ତୋ ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
କମ୍ପିତ ଓ ଭୟଭୀତ, ବିଜ ଭାବରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିବା ପଶୁମାନେକୁ ଦେଖି, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡିଗଲେ।
ତାଂସ୍ତଥେତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ରାଜା ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ। ଯଥା ଭଵନ୍ତୋ ବ୍ରୁଵତେ କରିଷ୍ଯାମି ଚ ତତ୍ତଥା
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲାଗିଥିବା ରାଜା କହିଲେ, 'ଯେପରି ତମେ କହିଛ, ମୁଁ ସେପରି କରିବି।'
ଇତ୍ଯେଵଂ ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧଃ ସ ରାତ୍ର୍ଯନ୍ତେ ରାଜସତ୍ତମଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ସହିତାନ୍ଭ୍ରାତୄନ୍ଦଯାପନ୍ନୋ ମୃଗାନ୍ପ୍ରତି
ରାତି ଶେଷରେ ଜାଗିଉଠିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଦୟାଭାବରେ ନିଜ ଭାଇମାନେଙ୍କୁ ପଶୁମାନେ ବିଷୟରେ କହିଲେ।