ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ରାଜନ୍କିଂ ଶେଷେ କସ୍ମାଚ୍ଛୋଚସି ଶତ୍ରୁହନ୍। ଶତ୍ରୂନ୍ପ୍ରତାପ୍ଯ ଵୀର୍ଯେଣ ସ କଥଂ ମର୍ତୁମର୍ହସି
ଉଠନ୍ତୁ ରାଜା! କାହିଁକି ପଡ଼ିଛନ୍ତି? କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ? ଆପଣ ଶୌର୍ୟରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରିଛନ୍ତି, ଏହିପରି ମୃତ୍ୟୁ ଚିନ୍ତା କିପରି କରିପାରିବେ?
ଅଥଵା ତେ ଭଯଂ ଜାତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽର୍ଜୁନପରାକ୍ରମମ୍। ସତ୍ଯଂତେ ପ୍ରତିଜାନାମି ଵଧିଷ୍ଯାମି ରଣେଽର୍ଜୁନମ୍
ନାହିଁ, ନହେଲେ ଆପଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହୋଇଛନ୍ତି କି? ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ମାରିଦେବି।
ଗତେ ତ୍ରଯୋଦଶେ ଵର୍ଷେ ସତ୍ଯେନାଯୁଧମାଲଭେ। ଆନଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପାର୍ତାନ୍ଵଶଂ ତଵ ଜନାଧିପ
ତେର ମସିହା ବର୍ଷ ଶେଷ ହେଲେ, ମୁଁ ଶପଥ କରି ଅସ୍ତ୍ର ଧରିବି ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଅଧୀନକୁ ଆଣିଦେବି, ମହାରାଜ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ କର୍ଣେନ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଵଚନାତ୍ତଥା। ପ୍ରଣିପାତେନ ଚାପ୍ଯେଷାମୁଦତିଷ୍ଠତ୍ସୁଯୋଧନଃ
କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କଥା ଏବଂ ଦାନବମାନେ ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେହି କଥା ଶୁଣି ସୁୟୋଧନ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଉଠିଲେ।
ଦୈତ୍ଯାନାଂ ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହୃଦି କୃତ୍ଵା ସ୍ଥିରାଂ ମତିମ୍। ତତୋ ମନୁଜଶାର୍ଦୂଲୋ ଯୋଜଯାମାସ ଵାହିନୀମ୍। ରଥନାଗାଶ୍ଵଫଲିଲାଂ ପଦାତିଜନସଂକୁଲାମ୍
ଦାନବମାନଙ୍କ କଥା ମନେ ରଖି, ସେ ମନ ଦୃଢ଼ କରି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ତାଙ୍କର ସେନାକୁ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପଦାତିମାନେ ଭରି ଯୋଜନା କଲେ।
ଗଙ୍ଗୌଘପ୍ରତିମା ଚାସ୍ଯ ପ୍ରଯାଣେ ଶୁଶୁଭେ ଚମୂଃ
ସେ ଯାତ୍ରା କରିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ସେନା ଗଙ୍ଗା ଧାରା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଶ୍ଵେତଚ୍ଛତ୍ରୈଃ ପତାକାଭିଶ୍ଚାମରୈଶ୍ଚ ସୁପାଣ୍ଡୁରୈଃ। ରଥୈର୍ନାଗୈଃ ପଦାତୈଶ୍ଚ ଶୁଶୁଭେଽତୀଵ ସଂକୁଲା
ଧଳା ଛତା, ପତାକା ଓ ସୁଧଳା ଚାମର, ରଥ, ହାତୀ ଓ ପଦାତିମାନେ ଭରି, ସେ ସେନା ବହୁତ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ଵ୍ଯପେତାଭ୍ରଘନେ କାଲେ ଦ୍ଯୌରିଵାସୀତ୍ତୁ ଶାରଦୀ। `ହଂସପଙ୍କ୍ତିସମାକୀର୍ଣା ଭ୍ରମତ୍ସାରସଶୋଭିତା
ଘନ ମେଘ ହଟିଯାଇଥିବା ଶରଦ ଆକାଶ ପରି, ହଂସମାନେ ଧାରି ଓ ଘୂରୁଥିବା ସାରସ ପକ୍ଷୀ ଶୋଭା ପାଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଜଯାଶୀର୍ଭିର୍ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ରୈଃ ସ ସ୍ତୂଯମାନୋଽଧିରାଜଵତ୍। ଗୃହ୍ଣନ୍ନଞ୍ଜଲିମାଲାଶ୍ଚ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ଜନାଧିପଃ
ବିଜୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ରାଜା ପରି ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ରାଜା ତାଙ୍କର ଅଞ୍ଜଳି ମାଳା ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ।
ସୁଯୋଧନୋ ଯଯାଵଗ୍ରେ ଶ୍ରିଯା ପରମଯା ଜ୍ଵଲମ୍। କର୍ଣେନ ସାର୍ଧଂ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସୌବଲେନ ଚ ଦେଵିନା
ସୁୟୋଧନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇ, କର୍ଣ୍ଣ, ସୌବଳ ରାଜା ଓ ଦେବୀ ସହିତ ସେନାର ଆଗରେ ଯାଉଥିଲେ।
ଦୁଃଶାସନାଦଯଶ୍ଚାସ୍ଯ ଭ୍ରାତରଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ। ଭୂରିଶ୍ରଵାଃ ସୋମଦତ୍ତୋ ମାରାଜଶ୍ଚ ବାହ୍ଲିକଃ
ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ, ଦୁଃଶାସନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଭୂରିଶ୍ରବା, ସୋମଦତ୍ତ ଓ ବାହ୍ଲିକ ରାଜା ସହିତ ଥିଲେ।
ରଥୈର୍ନାନାଵିଧାକାରୈର୍ହଯୈର୍ଗଜଵରୈସ୍ତଥା। ପ୍ରଯାନ୍ତଂ ନୃପସିଂହଂ ତମନୁଜଗ୍ମୁଃ କୁରୂଦ୍ଵହାଃ
ନାନା ପ୍ରକାର ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଉତ୍ତମ ହାତୀ ସହିତ କୁରୁମାନେ ସେ ରାଜା ସିଂହଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ଯାଉଥିଲେ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନସଃ ସର୍ଵେ ଦୁର୍ଯୋଧନପୁରୋଗମାଃ' ।। କାଲେନାଲ୍ପେନ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଵପୁରଂ ଵିଵିଶୁସ୍ତଦା
ସମସ୍ତେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଆଗୁଆଇ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ନଗରକୁ ଅତି ଅଲ୍ପ ସମୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଏଵଂ ଗତେଷୁ ପାର୍ଥେଷୁ ଵନେ ତସ୍ମିନ୍ମହାତ୍ମସୁ। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ମହେଷ୍ଵାସାଃ କିମକୁର୍ଵତ ସତ୍ତମାଃ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏପରି ଭାବେ ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଥିଲେ, ତେବେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ମହାବଳୀମାନେ କଣ କରୁଥିଲେ, ମହାନୁଭାବ?
କର୍ଣୋ ଵୈକର୍ତନଶ୍ଚୈଵ ଶକୁନିଶ୍ଚ ମହାବଲଃ। ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣକୃପାଶ୍ଚୈଵ ତନ୍ମେ ଶଂସିତୁମର୍ହସି
କର୍ଣ୍ଣ, ରାଧାର ପୁଅ, ଶକୁନି ଏବଂ ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ କୃପା—ଦୟାକରି ଏହା ମୋତେ କହିଦିଅ।
ଏଵଂ ଗତେଷୁ ପାର୍ଥେଷୁ ଵିସୃଷ୍ଟେ ଚ ସୁଯୋଧନେ। ଆଗତେ ହାସ୍ତିନପୁରଂ ମୋକ୍ଷିତେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନୈଃ। ଭୀଷ୍ମୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମହାରାଜ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରମିଦଂ ଵଚ
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଯାଇଥିବାବେଳେ ଏବଂ ସୁୟୋଧନ କୁ ଛାଡିଦେଇ, ସେ ହାସ୍ତିନାପୁରକୁ ଫେରିଲାପରେ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ତାକୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ଭୀଷ୍ମ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଉକ୍ତଂ ତାତ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ଗଚ୍ଛତସ୍ତେ ତପୋଵନମ୍। ଵଚନଂ ତେ ନ ରୁଚିତଂ ମମ ତନ୍ନ କୃତଂ ଚ ତେ
ପ୍ରିୟ, ଆଗରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ତପୋବନକୁ ଯିବାକୁ କହିଥିଲି, ମୋର କଥା ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗିନାହିଁ, ଏବଂ ତୁମେ ଏହା କରିନାହିଁ।
ତତଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଵୀର ଗ୍ରହଣଂ ଶତ୍ରୁଭିର୍ବଲାତ୍। ମୋକ୍ଷିତଶ୍ଚାସି ଧର୍ମଜ୍ଞୈଃ ପାଣ୍ଡଵୈର୍ନ ଚ ଲଜ୍ଜସେ
ଏହିପରି, ଶୂର, ତୁମେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜବରଦସ୍ତି ଧରାଯାଇଥିଲା, ପରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ପାଣ୍ଡବମାନେ ତୁମକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ତଥାପି ତୁମେ କିଛି ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କରୁନାହିଁ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ତଵ ଗାନ୍ଧାରେ ସସୈନ୍ଯସ୍ ଵିଶାଂପତେ। ସୂତପୁତ୍ରୋଽପଯାଦ୍ଭୀତୋ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ତଦା ରଣାତ୍
ତୁମର ଦୃଷ୍ଟିସାମ୍ନାରେ, ରାଜା, ସେନା ସହିତ, ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସଂଗ୍ରାମରୁ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲା।
କ୍ରୋଶତସ୍ତଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସସୈନ୍ଯସ୍ଯ ନୃପାତ୍ମଜ। `ଵ୍ଯପାଯାତ୍ପୃଷ୍ଠତସ୍ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରେକ୍ଷମାଣଃ ପୁନଃପୁନଃ
ତୁମେ ଏବଂ ସେନାର ଲୋକମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ପଛୁଆ ଦିଗରୁ ପଳାଇଗଲା, ବାରମ୍ବାର ପଛକୁ ଦେଖୁଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟସ୍ତେ ଵିକ୍ରମଶ୍ଚୈଵ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। କର୍ଣସ୍ଯ ଚ ମହାବାହୋ ସୂତପୁତ୍ରସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେ
ତୁମେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ବିରତା ଦେଖିଛ, ଏବଂ ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ବିରତା ମଧ୍ୟ ଦେଖିଛ, ଦୁଷ୍ଟ ମନର ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ନ ଚାପି ପାଦଭାକ୍କର୍ଣଃ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଧନୁର୍ଵେଦେ ଚ ଶୌର୍ଯେ ଚ ଧର୍ମେ ଵା ଧର୍ମଵତ୍ସଲ
ଧର୍ମପ୍ରିୟ, କର୍ଣ୍ଣ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା, ସାହସ ଓ ଧର୍ମରେ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ଏକ ପଦ ମଧ୍ୟ ସମାନ ନୁହେଁ।
ତସ୍ମାଦହଂ କ୍ଷମଂ ମନ୍ଯେ ପାଣ୍ଡଵୈସ୍ତୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ। ରସନ୍ଧିଂ ସନ୍ଧିଵିଦାଂଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଲସ୍ଯାସ୍ଯ ଵିଵୃଦ୍ଧଯେ
ଏହିଯୋଗୁ ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏହି ବଂଶର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ, ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ମିଳିତି କରିବା ଉଚିତ, ମିଳିତି କରିବାରେ ତୁମେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏଵମୁକ୍ତଶ୍ଚ ଭୀଷ୍ମେଣ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ଜନେଶ୍ଵରଃ। ପ୍ରହସ୍ଯ ସହସା ରାଜନ୍ଵିପ୍ରତସ୍ଥେ ସସୌବଲଃ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା ହସିଲେ ଏବଂ ସୁବଳଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ।
ତଂ ତୁ ପ୍ରସ୍ଥିତମାଜ୍ଞାଯ କର୍ଣଦୁଃଶାସନାଦଯଃ। ଅନୁଜଗ୍ମୁର୍ମହେଷ୍ଵାସା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ମହାବଲମ୍
ତାଙ୍କ ଚାଲିଯିବା ଜାଣି, କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଃଶାସନ ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁଅଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ।
ତାଂସ୍ତୁ ସଂପ୍ରସ୍ଥିତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀଷ୍ମଃ କୁରୁପିତାମହଃ। ଲଜ୍ଜଯା ଵ୍ରୀଡିତୋ ରାଜଞ୍ଜଗାମ ସ୍ଵଂ ନିଵେଶନମ୍
ସେମାନେ ଚାଲିଯିବାକୁ ଦେଖି, କୁରୁମାନଙ୍କ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମ ଲଜ୍ଜାରେ, ରାଜା, ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଗତେ ଭୀଷ୍ମେ ମହାରାଜ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ଜନେଶ୍ଵରଃ। ପୁନରାଗମ୍ଯ ତଂ ଦେଶମମନ୍ତ୍ରଯତ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ
ଭୀଷ୍ମ ଚାଲିଯିବାପରେ, ରାଜା, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା ପୁନି ସେଠାକୁ ଫେରି, ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କଲେ।
କିମସ୍ମାକଂ ଭଵେଚ୍ଛ୍ରେଯଃ କିଂ କାର୍ଯମଵଶିଷ୍ଯତେ। କଥଂ ଚ ସୁକୃତଂ ତତ୍ସ୍ଯାନ୍ମନ୍ତ୍ରଯାମାସ ଭାରତ
ଆମ ପାଇଁ କଣ ଭଲ? କଣ କରିବା ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛି? ଏହା କିପରି ଭଲଭାବେ କରିହେବ?—ଏଭଳି ଭାରତ, ସେ ବିଚାର କଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନ ନିବୋଧେଦଂ ଯତ୍ତ୍ଵାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି କୌରଵ। ଭୀଷ୍ମୋସ୍ମାନ୍ନିନ୍ଦତି ସଦା ପାଣ୍ଡଵାଂଶ୍ଚ ପ୍ରଶଂସତି
ଦୁର୍ୟୋଧନ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯାହା କହିବି, ଶୁଣ, କୌରବ; ଭୀଷ୍ମ ସଦା ଆମକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
ତ୍ଵଦ୍ଵେଷାଚ୍ଚ ମହାବାହୋ ମାମପି ଦ୍ଵେଷ୍ଟୁମର୍ହତି। ଵିଗର୍ହତେ ଚ ମାଂ ନିତ୍ଯଂ ତ୍ଵତ୍ସମୀପେ ନରେଶ୍ଵର
ତୁମପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଦ୍ୱେଷ ଦ୍ୱାରା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱେଷ କରିବାର ଅଧିକାରୀ; ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ସେ ସଦା ମୋତେ ଅପମାନ କରନ୍ତି, ରାଜା।